De lange geschiedenis van Spider-Man-games

Stan Lee en Steve Ditko brachten Spider-Man in de jaren zestig tot leven in Amazing Fantasy #15, de legendarische comic met de net zo iconische cover-afbeelding. Het duurde echter tot 1982 voordat de eerste echte Spider-Man-game verscheen voor Atari 2600. In deze tweedimensionale platformer, simpelweg getiteld: Spider-Man, banen spelers zich een weg omhoog om de bom van The Green Goblin onschadelijk te maken. Destijds was het een geinige titel die ondanks de primitieve graphics prima tot de verbeelding sprak, maar de game was nog mijlenver verwijderd van de daaropvolgende sidescrollers.

De eerste daadwerkelijk solide sidescroller was de vechtgame Spider-Man and Captain America in Doctor Doom’s Revenge, want toen waren ellenlange namen nog heel gewoon. Het beste element van de game zijn wellicht de tussenfilmpjes, die volledig in stripboekstijl worden getoond.

In 1990 kwam Sega met een meer ambitieuze titel in de franchise, namelijk Spider-Man vs. The Kingpin, ontwikkeld door het inmiddels verdwenen Technopop voor de Mega Drive, Master System en Game Gear – jaren later volgde nog een uitgebreide Sega CD-versie onder de naam The Amazing Spider-Man vs. The Kingpin. Niet alleen was het de eerste game waarin spinnenman kan rondslingeren, ook komen er thema’s in terug waar Insomniac duidelijk naar heeft gekeken. Behalve boeven in elkaar meppen, vraagt de game bijvoorbeeld ook van spelers om als Peter Parker een bron van inkomsten te genereren door foto’s te maken voor The Daily Bugle. Volgens ontwikkelaar Randel B. Reiss was de game zo’n succes dat twee derde van alle Mega Drive-bezitters een exemplaar in huis had, een ongekend hoog aantal voor een consolegame.

Sega’s eigen arcadehal-uitstapje volgde een jaar later met Spider-Man: The Video Game, een beat ’em up die erg doet denken aan Konami’s Turtles in Time, maar nooit dezelfde hoogte bereikte. Veel interessanter was The Amazing Spider-Man van Rare, de Britse studio die later uitgroeide tot een van de meest prestigieuze ontwikkelaars in de industrie met titels als Donkey Kong Country en 007: Goldeneye. Hoewel de gameplay vrij standaard is voor een Game Boy-spel, onderscheidt de game zich met opvallend gedetailleerde en komische tussenfilmpjes en lekkere muziek van niemand minder dan de legendarische Donkey Kong Country-componist David Wise.

De volgende opleving kwam tijdens het 16-bit-tijdperk, toen antiheld Venom werd geïntroduceerd in de comics en het vervolg Maximum Carnage een eigen game kreeg. Software Creations maakte er een van de eerste games van die niet zomaar stripfiguren in een willekeurig plot dumpte, maar het comicverhaal zélf naspeelde: levels zijn gemodelleerd naar losse issues en de tussenfilmpjes bestaan uit semi-geanimeerde originele striptekeningen - een beetje zoals Marvel Tokon het aanpakt. Het was ook de eerste Spider-Man-game met een leeftijdsindicatie voor tieners.

Naast de geboorte van Venom was het fantastische Spider-Man: The Animated Series reden genoeg om meer nieuwe games uit te brengen. De gelijknamige game zet een paar stapjes terug ten opzichte van eerdere tweedimensionale delen, maar bevat een indrukwekkende hoeveelheid slechteriken, waaronder Doctor Octopus, Alien Spider Slayer en The Green Goblin. Vanwege de stilstand in gameplay-innovatie werd het duidelijk dat Spider-Man inmiddels wel toe was aan een derde dimensie, waar Mega Drive-game Web of Fire met Donkey Kong Country-achtige graphics al mee speelde. De echte doorbraak kwam pas ten tijde van de PlayStation, uit een voor velen bekende hoek.

Dankzij een deal met Marvel was het de beurt aan Activision om meerdere Spider-Man-games te maken. Tony Hawk-ontwikkelaar Neversoft hintte naar hun eigen Spider-Man-titel door de superheld in het legendarische Tony Hawk’s Pro Skater 2 speelbaar te maken en bracht de game datzelfde jaar nog uit. In een klassiek verhaal gaat Spider-Man de strijd aan met verschillende vijanden om de stad te ontdoen van gele smog. De smog is echter bedoeld om technische beperkingen te verhullen, want Neversofts game bevat geen straten en Spider-Man schiet zijn web naar willekeurige punten in de lucht. De ontwikkelaar wist wel hoe je fans van de superheld tevreden moest stellen, want de game bevat een flinke selecte kostuums uit de comics en niemand minder dan Stan Lee is de alziende verteller van het verhaal.

Activision zag in de latere Call of Duty-ontwikkelaar Treyarch een nog betere studio om gebruik te maken van de populaire Sam Raimi-films. Spider-Man: The Movie is vergelijkbaar met Neversofts game, maar stelde destijds qua graphics en originaliteit teleur. Wel bijzonder is dat Tobey Maguire en Willem Dafoe zowaar de stemmen van hun personages inspreken. Ook bevat de game veel extra skins en de mogelijkheid om als The Green Goblin te spelen.

Treyarch liet het er echter niet bij zitten en maakte van de tweede filmgame wellicht de beste Spider-Man-game tot dan toe. Onderdeel van het succes was de nieuwe engine, die op basis van objecten in de omgeving Spider-Mans web in de optimale hoek schiet voor een zo realistisch mogelijke zwaai. In een gigantische open wereld kunnen spelers eindelijk rondslingeren als een echte superheld, terwijl er talloze zijmissies staan te wachten. Spider-Man 2 werd geprezen vanwege deze zaken en hoewel de spelwereld niet mooi oud is geworden, blijft het technisch gezien een revolutionaire game.

Na een zeer aardige Ultimate Spider-Man-game, wederom na het succes van de comics, flopte de derde film, evenals de gelijknamige Spider-Man 3-game. Treyarch verlegde daarna z’n aandacht naar Call of Duty om Microsoft te helpen met de launch van de Xbox 360 en Call of Duty 3. Wel werkte het nog mee aan Web of Shadows, dat grotendeels door het nu opgedoekte Shaba Games werd gemaakt voor de toenmalige nieuwe generatie consoles. Geheel in de tijdsgeest is de game gebouwd rondom morele afwegingen die Spider-Man maakt die het einde beïnvloeden, zoals de afweging om bepaalde vijanden te doden. Helaas deed Web of Shadows het niet bijster goed, maar dat weerhield Activision er niet van om de licentie door te schuiven naar Beenox, dat twee jaar later Spider-Man: Shattered Dimensions uitbracht.

In een lineair verhaal krijgen spelers verschillende versies van Spider-Man onder de knoppen, waaronder Spider-Man Noir, Ultimate Spider-Man en Spider-Man 2099, die de gameplay ontzettend gevarieerd maken. Zo bevat de game uitstekende stealthmissies, hack ’n slash gameplay en zelfs een race-aspect. Ook prijzenswaardig is het feit dat verschillende bekende stemacteurs bij elkaar kwamen om de vier helden te voorzien van een stem. Zo keert Christopher Daniel Barnes van de Animated Series terug als Spider-Man Noir. Voor het tempo waarin Activision Spider-Man-games uitbracht, waarschijnlijk om zoveel mogelijk uit de licentie te halen, waren deze laatste twee games best aardig. Helaas ging het daarna snel bergafwaarts.

Minstens zo belangrijk als de consolegames is Spider-Mans tweede leven in de arcadehal. Vanaf Marvel Super Heroes en de hele Marvel vs. Capcom-reeks was de spinnenman een vaste waarde in vooral fightinggames, met een moveset rondom snelheid, web throw en de Maximum Spider – en toen Capcoms Marvel-licentie afliep, verdwenen die games op precies dezelfde manier uit de digitale winkels als de Activision-games. Daarom is het zo fijn dat Spider-Man, wederom meeliftend op het succes van Brand New Day, een grote rol speelt in Marvel Tokon: Fighting Souls.

Gelukkig keerde het tij toen Marvel Games in 2014 contact zocht met Sony voor een consolegame, die goed paste tussen de verhalende blockbustergames die destijds voor PlayStation 3 en 4 verschenen. Insomniac Games, bekend van Spyro the Dragon, Ratchet & Clank en Resistance, gaf aan dolgraag een Spider-Man te maken, en de rest is geschiedenis. Marvel’s Spider-Man was destijds de beste Spider-Man-game sinds Treyarchs titel, en nog altijd het beste wat de superheld te bieden heeft op gamevlak.

Van een levendig New York en een aangrijpend verhaal, tot ontzettend bevredigende gameplay en gevechten: het heeft het allemaal. Rondslingeren in het bijzonder is wat de game zo leuk maakt om te spelen. Spidey is wendbaar, rent over gebouwen en plakt aan muren – exact wanneer je het wilt. Ook de gevechten, die toegegeven na een uur of dertig soms wat in herhaling vallen, zijn zo vloeiend en spectaculair dat zelfs Brand New Day er inspiratie uithaalde.

Insomniacs Spider-Man-games hadden voor het eerst in jaren het hart op de juiste plek, en waren zelfs een lichtpuntje toen er tijdens de pandemie vrij weinig Marvel-content verscheen. Relatief snel volgde namelijk Spider-Man: Miles Morales, een spin-off in een winters New York met de jongere held in de hoofdrol. Het is een compacte die game die in de onzekerheid van Miles duikt en tegelijkertijd wat variatie aanbrengt in de eerdergenoemde combat. Juist vanwege de kortere speelduur wordt Miles Morales gezien als een van de beste delen.

Anno 2023 is Insomniac op stoom. Relatief kort na Ratchet & Clank: Rift Apart, verschijnt hun grootste project ooit: Marvel’s Spider-Man 2. Hetzelfde New York is uitgebreid en geüpdatet voor de PlayStation 5, en het verhaal draait voor het eerst om twee speelbare Spider-Men. Spider-Man 2 doet veel dingen heel goed, zoals de oneindig leuke zweefbesturing, verfijnde gevechten en afwisselende missies dankzij Peter en Miles. Wel is duidelijk dat er wel érg veel in de game zit, waardoor het tempo bijzonder inconsistent is. Kraven the Hunter, de Sinister Six, Venom en andere schurken: het weet niet alle plotlijnen evenveel ruimte te geven, waardoor met name het einde van de game wat plotseling aanvoelt.

Hoe dan ook blijft de kwaliteit van Spider-Man 2 ongekend, en is het met naar schatting ruim 18 miljoen verkochte exemplaren – cijfers van Alinea Analytics – nog steeds de bestverkochte PS5-exclusive en een voorbeeld van hoe Insomniac de superheld in diens eigen blockbusterformule giet. Afgaande op een gigantisch lek uit 2023, waar we de inhoud niet van zullen bespreken, zijn de plannen met Marvels IP groots. Er wordt in ieder geval gehint naar Marvel’s Spider-Man 3, terwijl volgende maand eerst nog Marvel’s Wolverine verschijnt.

Die game wordt het eerste uitstapje van de studio sinds jaren, met een meer lineaire aanpak voor de verschillende spelwerelden en een vechtsysteem dat vele malen bloederiger is dan dat van Spidey. Dat kan eigenlijk ook niet anders met een held als Logan in de hoofdrol, maar het is geruststellend om te zien dat ook voor Wolverine geen concessies worden gedaan.

In hoeverre Marvel’s Wolverine samenhangt met de Spider-Man-games moet nog blijken wanneer deze verschijnt op 15 september, maar het maakt de cirkel wel mooi rond. Waar de oude games aanvoelen als een bij elkaar geraapt zooitje met soms een enkele parel, leeft de superheld nu in z’n eigen game-universum. Ook dergelijke universa zijn natuurlijk eindig, maar voor nu weten we dat Spider-Man na al die jaren op z’n plek is.