Een goed ventilatiesysteem is belangrijk voor je gezondheid
We zijn veel binnen, maar helaas worden veel woningen en kantoren onvoldoende geventileerd. We realiseren ons vaak niet hoe vies de binnenlucht is. Zelfs in een omgeving met luchtvervuiling is de buitenlucht vaak schoner dan binnen. Gelukkig bestaan er ventilatiesystemen om de binnenlucht gezond te houden, al zijn de verschillen groot.
We isoleren onze huizen steeds beter, maar dat betekent dat de natuurlijke ventilatie afneemt. We bespreken verschillende ventilatiesystemen en geven de voor- en nadelen.
- Onvoldoende ventileren is gewoon ongezond
- Luchten versus ventileren
- Gecontroleerde ventilatie: van A tot en met D+
- Hoeveel kost een volledig mechanische ventilatiesysteem?
- Onderhoud
Ook interessant: Energiezuinig ventileren in de winter, hoe doe je dat?
Onvoldoende ventileren is gewoon ongezond
De reden waarom mensen te weinig ventileren, is omdat dit energie kost. Hoe je het draait of keert, er gaat altijd warmte uit de woning verloren. Warme lucht verlaat het huis en frisse buitenlucht komt daarvoor in de plaats. Toch is goed ventileren echt belangrijk voor de gezondheid en daarom geen energieverspilling. Als je onvoldoende ventileert, krijg je last van een droge keel, droge neus en zelfs droge ogen. Bovendien is dit de oorzaak van hoofdpijn, benauwdheid en sufheid. En als je astma of andere longklachten hebt, worden je klachten erger door te weinig frisse lucht in huis. Het nut van een ventilatiesysteem merk je vooral als het er niet is. In een goed geïsoleerde woning zal het vocht zich snel opstapelen in de natte ruimtes waar het schimmels zal vormen.
Hoe schoon is de lucht in jouw huis?
Meet het met een luchtkwaliteitsmeterLuchten versus ventileren Zet je af en toe een raam open, dan is dit lang niet genoeg voor een gezond binnenklimaat. Goed ventileren, is 24 uur per dag ventileren. Als je de ramen dichtdoet, is de lucht snel opnieuw vervuild. Bij luchten zet je enkele ramen open, liefst tegenover elkaar, zodat er een luchtstroom ontstaat. De vieze binnenlucht wordt op die manier naar buiten geblazen en frisse binnenlucht komt naar binnen. Bij ventileren wordt er continu frisse lucht aangevoerd en vervuilde lucht afgevoerd. Luchten is dus tijdelijk en is eerder een aanvulling op ventileren.
©Koldunova
Gecontroleerde ventilatie
We proberen onze woningen zo efficiënt mogelijk te maken door ze bijna hermetisch af te sluiten en te isoleren. Hoe zorg je voor een gezond en aangenaam binnenklimaat als je de ongecontroleerde natuurlijke ventilatie door kieren en naden zoveel mogelijk wilt vermijden? Isolatie en ventilatie gaan hand in hand. Je moet voorkomen dat lucht gewoon ontsnapt in de woning door gecontroleerde ventilatie toe te passen.
Van A tot en met D+
Wil je voor tijdens een verbouwing of nieuwbouw zorgen voor goede ventilatie, dan moet je rekening houden met verschillende ventilatiesystemen. De website Nederlandse BouwDocumentatie noemt vier systemen, van A tot en met D+. Het verschil tussen deze systemen zit hem in de manier waarop de lucht wordt aangevoerd en afgevoerd.
A: hier wordt de lucht op een natuurlijke manier via roosters aan- en afgevoerd.
B: de verse lucht wordt op een mechanische manier aangevoerd, meestal met behulp van ventilatoren. De vervuilde lucht gaat wel op een natuurlijk manier naar buiten.
C en C+: hier is er een natuurlijke aanvoer van lucht, maar de afvoer gebeurt mechanisch via afvoeropeningen en ventilatoren. Soms verloopt de mechanische luchtafvoer vraaggestuurd via zelfregulerende roosters, dan spreekt men van ventilatiesysteem C+.
D en D+: zowel de aanvoer als de afvoer gebeurt op een mechanische manier. De warmte van de afgevoerde lucht wordt opgevangen en teruggewonnen via een warmtewisselaar. Als die energie de verse lucht verwarmt, spreekt met over een ventilatiesysteem D+.
Geen ventilatiesysteem thuis? Schaf dan een luchtreiniger aan
A en B
Het type dat je kiest, hangt af van de aard van het project en de factoren die het zwaarst wegen. Bij een eenvoudige renovatie zijn er minder mogelijkheden dan bij nieuwbouw. Wil je liever het goedkoopste systeem, dan kom je uit bij A. Dat is ook een stil systeem dat nauwelijks onderhoud nodig heeft. Bijna 7 op de 10 huizen hebben alleen natuurlijke ventilatie (dus geen mechanisch ventilatiesysteem). Systeem B wordt in de praktijk eigenlijk nooit in woningen toegepast. Daarom behandelen we dat verder niet.
Ventilatieverliezen Iedere architect zal je aanraden om luchtdicht te bouwen om ongecontroleerde ventilatieverliezen te beperken. Tegenwoordig kun je met een blowerdoortest nagaan of de woning voldoende luchtdicht is. Met een speciale ventilator in de deur creëert men een drukverschil, waarna er metingen gedaan worden.
©Blowerdoortest Twente
C of C+
Bij ventilatiesysteem C wordt verse lucht naar binnen gezogen via roosters in ramen of muren. De vervuilde binnenlucht wordt mechanisch afgevoerd door de centrale ventilatie-unit. De toevoer van verse lucht in de droge ruimtes gebeurt via roosters. Hiermee bedoelen we de leefruimtes, slaapkamers en werk- of studeerkamers.
De afvoer van gebruikte binnenlucht in natte ruimtes (keuken, badkamer, toilet, washok) gebeurt mechanisch via luchtroostertjes … Een C+-systeem werkt vraaggestuurd en kan per ruimte apart ventileren. Wanneer de sensor in de badkamer een hoger vochtpercentage detecteert, zal de ventilatie een stand hoger schakelen. Zo’n C+-systeem vraagt weinig onderhoud, heeft een laag verbruik en is goedkoper dan een D-systeem. Een nadeel is dat het werkt met roosters in de ramen. Dat is soms niet zo fraai en je hebt te maken met tocht en eventuele geuren die van buiten naar binnen komen. Met een C+-systeem gaat dus een deel van het effect van isolatie verloren. Je laat immers in de winter koude lucht in de woning en warme lucht in de zomer.
D of balansventilatie
Het meest efficiënte ventilatiesysteem is D. Hier blijft de aan- en afvoer van lucht constant. De luchtstroom gebeurt volledig mechanisch door twee ventilatoren in de centrale ventilatie-unit. Om deze reden wordt een D-systeem ook wel balansventilatie genoemd.
In dit systeem vind je dus geen roosters in de muren of ramen. De verse buitenlucht wordt aangezogen via een doorvoer die zich op het dak of in de muur bevinden. In de droge ruimtes komt op die manier verse buitenlucht terecht. In de natte ruimtes verdwijnt de gebruikte binnenlucht via ventielen in het plafond. Het belangrijkste voordeel van systeem D is de gunstige energiescore door de warmteterugwinning met een warmtewisselaar. Die zal de energie uit de afvoerlucht overdragen aan de toevoerlucht om die tijdens de koude maanden voor te verwarmen. In de zomer wordt de warmtewisselaar door een bypass omzeild. In de ventilatie-unit zit bovendien een filter dat zorgt dat er zuivere lucht de woning wordt ingestuurd. Zo’n systeem is vrij geruisloos en extra geluiddempers reduceren eventuele trillingen tot een minimum.
Prijskaartje
Hoeveel kost een volledig mechanische ventilatiesysteem? Voor systeem C mag je rond de 3500 euro verwachten. Voor type D reken je op een gemiddelde prijs tussen 5000 en 7000 euro. Een ventilatiesysteem kan worden uitgerust met sensoren. Die zorgen dat je uitsluitend ventileert waar en wanneer het nodig is. Die sensoren meten de luchtkwaliteit, CO₂-gehalte en luchtvochtigheid, zodat het systeem automatisch wordt bijgestuurd. Wil je het ventilatiesysteem verder optimaliseren met sensoren, dan kost dit nog eens tussen 400 en 600 euro extra. Voor een onderhoudsbeurt betaal je zo’n 200 euro.
©Kinek00
Natuurlijke intensieve nachtventilatie Het is niet vergelijkbaar met systeem C+ of D, maar je kunt je huis ook op een goedkope, natuurlijke manier een intensieve nachtventilatie geven. Hierbij maak je gebruik van de natuurlijk luchtstroming. De meest efficiënte techniek is door het schoorsteeneffect te gebruiken. Zet, als je die hebt, de dakramen open, waardoor er verticale trek ontstaat. Beneden komt koele lucht binnen die door het huis heen stijgt en ontsnapt via de dakramen. Je kunt ook gebruikmaken van dwarsventiliatie waarbij je ramen tegenover elkaar openzet. Koele lucht komt de woning binnen via het openstaande raam aan de ene gevel en ontsnapt via de openstaande ramen aan de andere gevel.
©Ronstik
Onderhoud
Het onderhoud van ventilatiesysteem A is eenvoudig. Maak de roosters gewoon schoon met een vochtige doek. Bij de systemen C en D liggen de zaken anders. Vaak is geluidsoverlast een signaal dat het systeem door een installateur moet worden nagekeken. 85% van het stof wordt geëlimineerd door een nieuw filter te plaatsen. Dat kun je zelf, maar zorg dat je zeker het juiste type koopt.
Om de kanalen, de toevoer- en de retourregisters grondig schoon te maken, hebben de ventilatiebedrijven speciale apparatuur. Ook het demonteren en reinigen van de ventilator en de warmteterugwin-unit laat je beter over aan de servicemedewerkers. Begin er beter niet zelf aan door bijvoorbeeld de ventielen al in een sopje te gooien. Je riskeert dat je ventielen verwisselt of dat een ventiel niet meer in de juiste stand staat. Omdat je dit maar om de vijf jaar hoeft doen en omdat dit niet zoveel werk is, valt de prijs best mee.
