De AOC U28G2XU is een van de eerste 4K-monitoren die de hoge resolutie combineert met een hoge refreshrate en doet dat voor een schappelijke prijs. Deze monitor stelt niet snel teleur met zijn goede kleurweergave en een ergonomische standaard, maar een krachtige videokaart is wel een vereiste. Voor HDR-weergave kun je beter verder kijken en ook consolegamers zullen een duurder model moeten zoeken, want HDMI 2.1-ondersteuning ontbreekt.

Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: hoewel het de goedkoopste 4K 144Hz-monitor is, vinden we dit exemplaar voorlopig nog niet in de budgetbak. Met een prijs van ongeveer 700 euro is de monitor eigenlijk vooral het minst duur. Voor dat bedrag verwachten we ook een goede kleurweergave, een fatsoenlijk contrast en een standaard die meer doet dan alleen het scherm omhooghouden.

©PXimport

Design en features

Het design van de AOC U28G2XU is weinig verrassend en ligt in lijn met wat we gewend zijn van moderne gaming monitoren: een matzwarte behuizing met scherpe hoeken en rode accenten. Niet iedereen zal het even mooi vinden, maar als gamer kom je er bijna niet onderuit. Gelukkig is de eveneens puntige voet wel van alle gemakken voorzien en lekker stabiel. De monitor is in hoogte verstelbaar en kan alle kanten op draaien en leunen. Mocht je nog wat meer bewegingsvrijheid nodig hebben, of de voet simpelweg niet mooi vinden, dan is er een VESA-montagepunt zodat je ook een andere standaard kunt gebruiken.

Een irritatiepuntje is de bediening van het OSD. We zien tegenwoordig steeds meer monitoren met een handige joystick, maar bij de U28G2XU moet je het nog doen met een stel knopjes. Dat is geen probleem als het menu overzichtelijk is en de knoppen een logische functie hebben, maar ook dat is helaas niet het geval. De knoppen wisselen geregeld van functie als je door het menu bladert en het is soms niet duidelijk welke instellingen gelinkt zijn aan een profiel en welke niet. Daarnaast voelen alle knoppen exact hetzelfde aan en zijn ze niet te onderscheiden van de aan/uit-knop. Er staan wel icoontjes in het plastic, maar als je niet direct in de zon zit, zijn die bijna niet zichtbaar.

Een andere vreemde keus is het ontbreken van een HDMI 2.1-poort. Voor de pc is dat geen probleem omdat Displayport 1.4 dan ook een optie is, maar voor de consoles heb je HDMI 2.1 nodig om 4K 120Hz weer te kunnen geven. Met de HDMI 2.0-poorten is 4K 60Hz helaas het maximaal haalbare. Veel concurrerende schermen beschikken wel over HDMI 2.1, maar dan zal je nog dieper in je buidel moeten tasten.

©PXimport

Beeldkwaliteit

Met de monitor aangesloten via DisplayPort 1.4 kan het echte werk beginnen. De 4K-resolutie op 28 inch is duidelijk een grote stap vooruit in termen van scherpte vergeleken met een 1440p-monitor, maar zonder de schaal aan te passen in Windows is alles eigenlijk net te klein. Omdat het aanpassen van de schaal in Windows 11 sterk is verbeterd ten opzichte van Windows 10, is dat eigenlijk een must met deze monitor. Daar zal niet iedereen even blij mee zijn, maar er zijn inmiddels genoeg trucjes om Windows 11 veel op Windows 10 te laten lijken.

Kijken we naar de prestaties van het paneel zelf, dan wordt al vrij snel duidelijk waarom dit de goedkoopste monitor van zijn soort is. AOC specificeert zelf een piekhelderheid van 400 cd/m2 en behaalt daarmee het minimum voor HDR-weergave, maar in werkelijkheid meten we bij dit exemplaar 293.6 cd/m2. Dat is prima voor SD-beeld, maar deze monitor is duidelijk niet geschikt voor gebruik met HDR-beelden. Het contrast is met 1124:1 wel redelijk in de lijn der verwachting van een IPS-paneel.

©PXimport

Standaard is de kalibratie van het paneel verrassend goed. 99.3% van het sRGB-spectrum kan worden weergegeven en de monitor haalt 85.6% van DCI-P3, niet slecht voor een gaming-monitor. De precisie is met het standaardprofiel ruim voldoende voor de meeste gebruikers en komt uit op een gemiddelde deltaE van 2.32. Mocht je thuis de mogelijkheid hebben om het scherm te kalibreren, dan kun je die deltaE verlagen tot een uitstekende 0.9.

De kracht van de monitor is echter niet goed te meten, maar merk je pas als er een game wordt opgestart. De combinatie van de hoge resolutie en snelle refreshrate is puur genieten. Games als Cyberpunk 2077, Far Cry 6 en Project Cars 2 komen door de grote hoeveelheid details erg goed tot hun recht in 4K, maar zijn met 60Hz erg traag als je sneller gewend bent. Deze monitor is in die gevallen dus echt een uitkomst voor iedereen die het kan betalen en beschikt over een GPU van de bovenste plank.

©PXimport

Doelgroep

De monitor laat mooie kleuren zien, heeft een hoge resolutie, is lekker snel en is de goedkoopste in zijn soort. Op zichzelf is de AOC U28G2XU dus een aanrader voor iedereen die geen HDMI 2.1 nodig heeft, maar er is een flinke kanttekening. Wij hebben deze monitor kunnen testen op een systeem met een RTX 3090, maar zelfs dat is niet altijd genoeg om 144Hz te halen op een resolutie zo hoog als deze. Games zoals Cyberpunk 2077 vragen zo veel van de videokaart, dat de instellingen een eind omlaag geschroefd moeten worden om gebruik te kunnen maken van die hoge refreshrate.

Heb je de loterij gewonnen of ben je CEO van Amazon, dan kun je natuurlijk die RTX 3090 wel betalen, maar in dat geval is het vreemd om de goedkoopste monitor in zijn soort erbij te kopen. Dan is een paar honderd euro extra voor een model met goede HDR-ondersteuning en HDMI 2.1 geen probleem.

Met een meer realistische videokaart, zoals een Nvidia RTX 3060 of AMD RX 6600, wordt het ook in lichtere games een uitdaging om de 144 fps te halen. Het is natuurlijk altijd mogelijk om de resolutie terug te schroeven, maar waarom zou je dan zo veel betalen voor een 4K-monitor? De doelgroep is ons dus niet helemaal duidelijk. Laat het ons weten in de reacties als jij wel binnen deze niche past!

Conclusie

De AOC U28G2XU is een van de eerste 4K-monitoren die de hoge resolutie combineert met een hoge refreshrate en doet dat voor een schappelijke prijs. Deze monitor stelt niet snel teleur met zijn goede kleurweergave en een ergonomische standaard, maar een krachtige videokaart is wel een vereiste. Voor HDR-weergave kun je beter verder kijken en ook consolegamers zullen een duurder model moeten zoeken, want HDMI 2.1-ondersteuning ontbreekt.

Windows is een veelzijdig besturingssysteem, maar compact en gestroomlijnd kun je het niet noemen. Bovendien lijkt elke nieuwe versie er weer extra functies en onderdelen bij te krijgen. Kan het niet wat compacter? Met de juiste hulpmiddelen draai je hier je hand niet voor om: alles voor een lichtgewicht Windows 11.

Aan de slag met Tiny 11

Tiny11 bestaat uit een set hulpmiddelen waarmee je Windows 11 op dieet zet en zorgt voor een lichtgewicht versie van het besturingssysteem. Het werkt grotendeels met scripts die specifieke onderdelen uit de software verwijderen. Resultaat is een compacte versie van Windows die je op de computer kunt installeren. Tiny11 is beschikbaar in twee varianten. De eerste – Tiny11 Maker – is de standaardversie die Windows flink afslankt, maar waarbij je de mogelijkheid houdt om gangbare functies alsnog toe te voegen. Denk aan talen, updates en Windows-onderdelen die je wél graag gebruikt. De tweede variant – Tiny11 Core Maker – pakt het rigoureuzer aan: deze versie stript Windows tot een minimum. Je kunt de eerdergenoemde functies niet meer toevoegen. Volgens de makers leent zo'n ultraslanke Windows-versie zich voor testdoeleinden en is de versie bijvoorbeeld ideaal om in een virtuele machine te gebruiken. Voor dagelijks gebruik is zo'n Windows-versie niet bruikbaar.

Het voorwerk

Om te beginnen, zorg je voor de meest recente versie van Windows 11. Op het moment van schrijven is dat Windows 11 25H2. Je haalt deze versie binnen via https://www.microsoft.com/nl-nl/software-download/windows11. Kies voor het iso-bestand. Die vind je onder Download Windows 11-schijfkopiebestand (ISO) voor x64-apparaten. In het menu selecteer je Windows 11 (multi-versie ISO-bestand voor x64-apparaten) en klik je op Download nu. Wanneer hierom wordt gevraagd, kies je de gewenste taal. Sla het iso-bestand op in een aparte map, die je bijvoorbeeld Windows 11 Compact noemt. Vervolgens haal je de nieuwste versie van Tiny11 op via de eerdergenoemde website. Je vindt het installatiebestand boven aan de pagina. Klik op de knop Code en kies Download ZIP. Pak het zip-bestand uit en plaats het bestand Tiny11maker.ps1 op een eenvoudige locatie, bijvoorbeeld in de root op de C:\-schijf. Je beschikt nu over alles om van start te gaan.

Koppelen

Keer terug naar de map waarin je het iso-bestand hebt opgeslagen. Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies voor Koppelen. Hiermee koppel je de Windows-installatiebestanden aan een virtuele schijf, zodat Tiny11 ermee kan werken. Links in het venster van Verkenner verschijnt de schijf, bijvoorbeeld F:. Als je erop klikt, toont de Verkenner de Windows-installatiebestanden. Onthoud welke schijfletter wordt gebruikt: dit heb je later nodig.

Tiny11 bestaat uit een script dat je aanroept via PowerShell. PowerShell is het scripting-onderdeel van Windows. Open het Startmenu en typ PowerShell. Klik met de rechtermuisknop op Windows PowerShell en kies Als administrator uitvoeren. Een nieuw venster opent. Typ op de opdrachtregel: Set-ExecutionPolicy Bypass -Scope Process. Druk op Enter. Vervolgens typ je de opdracht om Tiny11 Maker te starten: C:\LOCATIE\tiny11maker.ps1 -ISO <LETTER> -SCRATCH <LETTER>. Neem de opdracht letterlijk over, maar vervang LOCATIE door de locatie waar je het Tiny11-script hebt bewaard. Vervang achter -ISO de <LETTER> door de schijfletter van het iso-bestand van Windows, bijvoorbeeld F. Vervang achter -SCRATCH de <LETTER> door de schijfletter waarmee Tiny11 met de bestanden mag werken en opslaan, bijvoorbeeld C. De opdracht kan er dus zo uitzien: C:\tiny11maker.ps1 -ISO F -SCRATCH C.

Welke versie

Het iso-bestand van Windows bevat de bestanden voor verschillende Windows-edities, zoals Windows 11 Home en Windows 11 Pro. Tiny11 vraagt welke Windows-versie je wilt afslanken. Elke editie heeft een eigen nummer: typ het nummer van de gewenste editie en druk op Enter. Het grootste deel van het werk zit erop. Kies wel een Windows-versie waarvoor je over een geldige licentie beschikt.

Installeren maar

Tiny11 heeft een nieuwe iso met Windows-installatiebestanden gemaakt. Het bestand heet Tiny11.iso. Met behulp van deze iso en een usb-stick kun je vervolgens een schone installatie van het afgeslankte Windows uitvoeren. Je kunt een opstartbare usb-stick op verschillende manieren maken, waaronder met Rufus. Ga naar https://rufus.ie/nl/ en haal de nieuwste versie binnen. Start de app en wijs bij Apparaat de usb-stick aan. Je hebt een stick met een minimale capaciteit van 8 GB nodig. Bij Opstartselectie kies je Schijf of ISO-image en klik je op Selecteren. Wijs het zojuist gemaakte iso-bestand van Tiny11 aan. Klik tot slot op Starten. Om de afgeslankte versie van Windows op een computer te installeren, start je deze op met de usb-stick. Doorloop de stappen van de installatiewizard, zoals je ook zou doen bij een gangbare installatie. Het resultaat: een afgeslankte Windows-versie.

Weer opbouwen

Prettig aan de compacte versie van Windows is de mogelijkheid om naderhand de onderdelen toe te voegen die je wel degelijk gebruikt. Heb je gekozen voor Tiny11 Maker (en niet voor Tiny11 Core), dan is dit mogelijk. Open het Startmenu, typ Onderdelen en kies Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Plaats vinkjes naast de componenten die je wilt gebruiken. Daarnaast vind je een deel van de standaard-apps via de Microsoft Store: open het Startmenu, typ Store en kies Microsoft Store. Kies Apps en ga op zoek naar de apps die je alsnog wilt gebruiken, bijvoorbeeld Outlook.

Tiny11 Core

Heb je de smaak te pakken en wil je een nog compactere Windows-versie? Dan kun je Tiny11 Core overwegen. Deze vind je op dezelfde pagina als het andere Tiny11-script. De resulterende Windows-versie ontbeert alle onderdelen die ook door Tiny11 Maker worden verwijderd, maar haalt ook weg: Windows Component Store, Windows Defender, Windows Update en WinRE. Vooral Windows Update is een onderdeel dat je niet graag kwijt wilt, tenzij je de Windows-versie tijdelijk wilt gebruiken om bijvoorbeeld iets te proberen, en daarbij Windows in een virtuele machine installeert. Met Tiny11 Core een Windows-installatie maken voor dagelijks gebruik, is niet aan te raden. 

Bestaande Windows afslanken

Heb je al een bestaande Windows-versie draaien en geen behoefte om een nieuwe installatie van een afgeslankte versie uit te voeren? Met een ander programma – CrapFixer – kun je een bestaande Windows-computer uitkleden en hoef je geen schone installatie uit te voeren. Je mag het programma gratis gebruiken. De nieuwste versie vind je op https://github.com/builtbybel/CrapFixer/releases. Pak het zip-bestand uit en dubbelklik op CrapFixer.exe om het programma te starten. Je hoeft het niet te installeren.

CrapFixer is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: Fixer, Restore en Tools. Kies Fixer. Dit onderdeel bestaat uit twee tabbladen: Windows en Applications. Op de tab Windows vind je aan de linkerzijde de collectie met 'opties' die je via CrapFixer kunt uitschakelen als je er geen behoefte aan hebt. De opties zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals Gaming, Privacy en System. Klik eerst op Analyze. CrapFixer scant het systeem en geeft aan wat het aan overbodige troep (zoals bloatware) aantreft. In het venster rechts lees je de aanbevelingen. CrapFixer geeft aan of het onderdeel momenteel wordt uitgevoerd, wat de geadviseerde instelling is en of die al is toegepast. Roodgemarkeerde items vragen extra aandacht, bijvoorbeeld als het gaat om de eerdergenoemde bloatware.

Selecteren maar

Nu komt het leuke werk: bepalen van welke onderdelen je afscheid neemt. Gebruik de lijst aan de linkerkant van het venster om de onderdelen te selecteren. Ben je het eens met de standaardselectie van CrapFixer voor een volledig onderdeel, dan vink je de hoofdcategorie aan. Om bijvoorbeeld alle advertenties uit te zetten, plaats je een vinkje bij Ads. Wil je niet alle wijzigingen toepassen, dan vink je ze individueel aan. Weet je niet zeker wat een onderdeel inhoudt? Klik erop met de rechtermuisknop en kies Help (of druk op de F1-toets): een compacte toelichting verschijnt. Ben je tevreden over de selectie? Uitvoeren maar. Klik op de knop Run Fixer, die je rechtsonder in het venster vindt. 

Neem apps mee

Werp ook een blik op de tab Applications, eveneens beschikbaar via het onderdeel Fixer. Hier lees je voornamelijk welke apps je kunt uitschakelen. Denk aan apps zoals Bing Nieuws en Weer, Copilot en andere ingebakken programma's zoals Telefoonkoppeling. Wil je deze allemaal verwijderen? Klik op Select all (linksonder in het venster). In plaats daarvan kun je ze ook selectief aanvinken.

Kom je later terug op een bepaalde selectie, dan kun je de situatie ook terugdraaien en de instellingen herstellen. Klik links op Restore. In het rechtervenster lees je wat er is teruggedraaid.

Handmatig te werk

Ondanks alle welkome hulp van buitenaf, kun je zelf ook een aantal stappen nemen om Windows meer lichtgewicht te maken. Voorkom allereerst dat er onnodige programma's tijdens de systeemstart worden geladen. Open de Windows-instellingen (Windows-toets+I) en kies Apps / Opstarten. Een overzicht van opstart-apps verschijnt. Zet de schuif op Uit bij de apps die je niet wilt laden. Verwijder ook de apps die nog aanwezig zijn, maar je niet meer gebruikt. Kies Apps / Geïnstalleerde apps. Zoek de app die je wilt verwijderen, klik op Meer opties (herkenbaar aan de drie puntjes) en kies Verwijderen.

Je kunt ook zelf een groot deel van de Windows-onderdelen in- en uitschakelen vanuit de standaardgebruikersomgeving. Open het Startmenu en typ Onderdelen. Klik op Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Wil je een volledige categorie uitschakelen, verwijder dan het vinkje bij de hoofdcategorie. Wil je losse onderdelen uitschakelen, dan klap je de hoofdcategorie open en verwijder je de vinkjes bij de ongewenste onderdelen. Plaats de muis op een onderdeel om een compacte beschrijving van het onderdeel te zien. Bij twijfel: schakel het onderdeel niet uit.

Groepsbeleid

Ben je een gevorderde gebruiker en beschik je over Windows 11 Pro? Dan kun je ook het onderdeel Groepsbeleid slim gebruiken om Windows compact te maken. Open het venster Uitvoeren (Windows-toets+R) en typ Gpedit.msc. Vooral onder Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Alle instellingen kun je flink wat opties aanpassen. Een interessante instelling is Standaardpakketten Microsoft Store uit het systeem verwijderen. Kies Ingeschakeld en zet aan de linkerzijde van het venster vinkjes bij de apps die je niet wilt gebruiken. Neem ook de rest van de categorie Windows-onderdelen door en zoek naar de standaardprogramma's (bijvoorbeeld Windows Agenda). Vaak kun je die individueel uitschakelen (bijvoorbeeld via Windows Agenda uitschakelen).

Voor Pro's: het ingebouwde groepsbeleid gebruiken.

💻 Nieuwe laptop nodig? Kijk en vergelijk op Kieskeurig.nl

Cody en Jacco lopen door de Partner Direct heen en stellen de vraag: is de Switch 2 nu multiplatform-waardig? Ook zit Jacco drie dagen in Zwitserland voor een gamingmuis en is één persoon jarig.

Kom bij onze Discord. Via ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠deze link kan je met ons en andere luisteraars kletsen over games, deals, nieuws en meer.

Wil je zelf ook een vraag insturen of heb je iets leuks om te melden? Dat kan! Stuur een mailtje naar bonuslevelcast@gmail.com (of bonuslevelkast@gmail.com of bonuslevelqast@gmail.com) en wellicht hoor je jezelf terug in de volgende aflevering!