ChatGPT, Gemini en Copilot slimmer instellen: welke AI-modus kies je wanneer?

Populaire AI-chatbots als Microsoft Copilot, Google Gemini en OpenAI ChatGPT bieden steeds meer keuzemogelijkheden, ook in de gratis versies. Het gaat daarbij niet alleen om kleine aanpassingen aan de vormgeving. In de praktijk kunnen die keuzes veel invloed hebben op de snelheid van het antwoord, de kwaliteit ervan, het gebruik van bronnen zoals webcitaten en de toegang tot eigen invoer, zoals afbeeldingen, bestanden en accounts.

De precieze invulling verschilt per chatbot. Ook zijn sommige functies, vooral in gratis versies, beperkt beschikbaar of niet altijd duidelijk zichtbaar. Toch kun je de vele knoppen en instellingen grotendeels terugbrengen tot een paar herkenbare onderdelen.

Denk bijvoorbeeld aan de denkmodus, zoals snel of diep, en aan het gebruikte taalmodel. Daarnaast zijn er functies voor onderzoek, zoals deep research, leerfuncties voor studeren en oefenen, multimodale opties voor screenshots en documenten, werkruimtes zoals canvas, uitbreidingen zoals agenten en apps, en instellingen voor personalisatie, zoals stijl, toon, instructies en geheugen. In dit artikel bekijken we die onderdelen voor de gratis versies van Microsoft Copilot, Google Gemini en OpenAI ChatGPT. Zo houd je beter grip op wat de chatbot doet. Houd er wel rekening mee dat sommige opties sinds het schrijven van dit artikel door de makers kunnen zijn aangepast: veranderingen binnen AI gaan razendsnel Goed prompten blijft natuurlijk belangrijk: hoe duidelijker je instructies, hoe bruikbaarder het antwoord. Maar prompt-optimalisatie is niet de focus van dit artikel.

Besef ook dat chatbots zelf waarschuwen dat generatieve AI overtuigend kan klinken en toch fout kan zitten. Dat heet hallucineren. Controle blijft dus belangrijk, eventueel via andere bronnen. Er is nog een aandachtspunt: chatbots kunnen je soms te veel gelijk geven. Dat verschijnsel heet sycophancy. De chatbot bevestigt dan eerder jouw mening dan dat hij kritisch tegenwicht biedt. Sommige onderzoekers trekken dat nog verder door en spreken zelfs over een vorm van emotionaliteit, alsof er al iets van bewustzijn zou meespelen. Dat blijft speculatief, maar het onderstreept wel dat je AI-antwoorden niet zomaar moet overnemen.

De drie platformen kunnen schakelen tussen snelle en meer doordachte antwoorden. Bij een simpele feitelijke vraag is een snelle modus meestal genoeg. Stel je een complexere vraag, zoals "Geef de voor- en nadelen van diverse back-upstrategieën", dan levert een grondigere denkmodus vaak een beter antwoord op. Je kiest dus eigenlijk tussen snelheid en meer uitwerking.

Bij Copilot kies je tussen Smart en Think. Smart bepaalt automatisch hoe diep de chatbot moet nadenken. Think is bedoeld voor meer diepgang. Een snelle reactie afdwingen kan niet rechtstreeks, maar je kunt je prompt wel sturen. Vraag bijvoorbeeld: "Geef een kort antwoord in twee zinnen", "Antwoord in enkele opsommingen" of "Vanaf nu: altijd kort en snel, zonder nuances, tot ik iets anders zeg".

Gemini biedt drie denkmodi: Snel, Denken en Pro. Pro is vooral bedoeld voor geavanceerde wiskunde- en codeertaken. ChatGPT gebruikt in de gratis versie standaard een snelle modus, maar kan bij complexere vragen automatisch overschakelen naar een diepere denkmodus. Dat lijkt op de Smart-aanpak van Copilot.

In gratis versies kun je niet altijd even vrij kiezen welk taalmodel wordt gebruikt. Vaak kiest de chatbot zelf een passend model of een passende denkstand, afhankelijk van je vraag, de drukte op het platform en de limieten van je account. Bij Gemini zijn momenteel onder meer Gemini 3 Flash-Lite, Gemini 3 Flash en Gemini 3 Pro beschikbaar, ook zonder betaald AI-plan. Wel gelden dan lagere gebruikslimieten dan bij betaalde abonnementen.

Copilot werkt eveneens met automatische modelkeuze. In de Smart-modus gebruikt Copilot een krachtiger OpenAI-model en bepaalt de dienst zelf of een snelle reactie volstaat of dat er meer redeneertijd nodig is. Voor complexere vragen zijn er daarnaast modi zoals Think Deeper of, binnen Microsoft 365 Copilot Chat, GPT-5.5 Thinking.

Ook bij ChatGPT gebeurt veel automatisch. Gratis gebruikers hebben beperkt toegang tot GPT-5.5; zodra je limiet is bereikt, moet je wachten tot die wordt vernieuwd of upgraden naar een betaald abonnement. Betaalde gebruikers krijgen meer ruimte en meer keuzemogelijkheden, bijvoorbeeld tussen snelle antwoorden en zwaardere redeneermodi.

Copilot met Think en Gemini met Denken bieden diepere redenering binnen dezelfde prompt. Ze werken vaak met extra tussenstappen en kunnen soms beperkte webinformatie meenemen. Dat is handig bij complexe vragen of logisch redeneren, maar het is nog geen echte externe research.

Diepgaand onderzoek van ChatGPT gaat duidelijk verder. Deze modus combineert bronnen en werkt in meerdere rondes. De bot verzamelt informatie, analyseert die, verfijnt de aanpak en vult het antwoord aan met nieuwe inzichten voordat je het eindresultaat krijgt. Zo'n proces kan makkelijk 10 minuten of langer duren.

Gemini heeft een vergelijkbare optie. Open Tools op de invoerbalk en kies Deep Research. Je kunt vooraf eventueel instellen of je Snel of Denken gebruikt. Die keuze verandert niet zozeer het onderzoek zelf, maar kan wel invloed hebben op de uitwerking, nuance en presentatie van het resultaat.

Ook Copilot heeft een onderzoeksfunctie. Open de rubriek Bibliotheek, klik bovenaan op het pijlknopje en kies Onderzoeksrapporten / Onderzoeksrapport maken. Je krijgt dan een bewerkbaar onderzoeksplan te zien. Bevestig dit met Onderzoek starten. Tijdens het onderzoek kun je klikken op Ik blader door bronnen en analyseer deze. In een apart venster volg je dan de redenering en zie je welke bronnen, zoals websites, zijn geraadpleegd.

Handig is dat alle drie de chatbots voor de start van het onderzoek een plan tonen dat je nog kunt aanpassen. Houd wel rekening met duidelijke beperkingen in de gratis versies. Denk aan lage quota, bijvoorbeeld vijf onderzoeken per maand, of minder diepgang.

De bedrijven achter AI-chatbots weten dat ook scholieren, studenten en zelfstudies een grote doelgroep vormen. Daarom bieden de bots steeds meer functies voor leren en oefenen.

In Gemini vind je bij Tools de optie Begeleid leren. De bot werkt dan meer als tutor dan als gewone vraag-antwoordmachine. In plaats van meteen het eindantwoord te geven, bouwt Gemini de uitleg stap voor stap op. De chatbot stelt tussenvragen, controleert of je de uitleg volgt, analyseert fouten en past het tempo aan.

Ook ChatGPT heeft een aparte leermodus. Klik op het plusknopje in de promptbalk en kies Meer / Studeren en leren. Geef je een studieonderwerp op, dan krijg je een gestructureerde uitleg, waar nuttig ook met afbeeldingen. Standaard krijg je niet altijd oefeningen of vragen, maar dat kun je eenvoudig sturen met je prompt.

Daarnaast heeft ChatGPT een verwante modus: Quizzen. Geef bijvoorbeeld de prompt "Een quiz over ruimtevaart van 1960 tot vandaag" en je krijgt meteen de eerste interactieve quizvraag, ook wel flashcard genoemd. Je kunt kiezen uit onder meer meerkeuzevragen, open vragen of een tijdlijn. Deze functie gebruikt onderliggend wel een gekoppelde app. Daar komen we verderop bij Apps op terug.

Copilot kiest een andere aanpak. Via het plusknopje selecteer je Een toets maken. Op basis van je onderwerp stelt de bot verschillende deelonderwerpen met vragen voor. Daarna kun je je antwoorden laten analyseren of in debat gaan, bijvoorbeeld in de vorm van een rollenspel.

In het begin werkten AI-chatbots vooral met tekst. Je stelde een vraag en kreeg een antwoord in platte tekst. Inmiddels zijn de drie bots multimodaal. Je kunt dus ook afbeeldingen en documenten invoeren, laten analyseren en soms zelfs laten genereren.

Bij Copilot klik je op het plusknopje en kies je Afbeeldingen of bestanden toevoegen. Je vindt daar ook Afbeelding genereren. Daarnaast kun je tekst of een afbeelding rechtstreeks vanuit het klembord aan je prompt koppelen met Ctrl+V. Dat is handig bij screenshots waar je uitleg bij wilt.

In Gemini werkt het ongeveer hetzelfde. Het plusknopje biedt opties als Bestanden uploaden, Foto's en Toevoegen vanuit Drive. Sinds kort is er ook een koppeling met NotebookLM, een gratis AI-omgeving van Google waarin je eigen documenten uploadt en er gerichte vragen over stelt. Bij Tools vind je bovendien de optie Afbeelding maken.

ChatGPT biedt vergelijkbare mogelijkheden. Ook hier zitten achter het plusknopje functies als Foto's en bestanden toevoegen en Maak een afbeelding.

AI-chatbots zetten daarnaast sterker in op audio. Gemini heeft bij Tools bijvoorbeeld de optie Muziek maken, waarmee je tracks van 30 seconden kunt laten maken. Copilot biedt de optie Podcast maken. Die blijft voorlopig tekstueel, eventueel in dialoogvorm. Het inspreken moet je dus nog zelf doen.

Let wel op: multimodale functies lopen in gratis versies snel tegen limieten aan. Bij Copilot zie je bijvoorbeeld een teller naast Podcast maken. Andere limieten zijn minder duidelijk zichtbaar.

In Gemini open je een extra werkruimte via Tools / Canvas. Zie dit als een documentachtige editor waarin tekst, code en uitvoer samenkomen. Je kunt bijvoorbeeld een rapport laten genereren en daarna alleen de inleiding herschrijven. Of je past programmacode aan en bekijkt meteen het resultaat. Zo'n canvas is handig voor projecten die je stap voor stap opbouwt, zonder steeds tussen chat en document te schakelen.

ChatGPT heeft een vergelijkbare functie via het plusknopje, bij Meer / Canvas. Laat je een script genereren, dan open je het canvas via de knop rechtsboven. Rechtsonder vind je Controleer de code, met opties als Voeg opmerkingen toe, Logboeken toevoegen, Herstel de bugs en Overzetten naar een taal. Daarbij kun je kiezen uit een beperkt aantal programmeertalen.

Bij Copilot heet deze functie Pagina's. Je start zo'n pagina via de rubriek Bibliotheek. Klik op het pijlknopje en kies Pagina's / Pagina maken. Daarna geef je via de prompt instructies en aanpassingen door. Deze aanpak voelt wel iets minder vanzelfsprekend dan bij Gemini en ChatGPT.

AI-chatbots stonden aanvankelijk vooral op zichzelf en gebruikten hun eigen taalmodellen. Inmiddels zijn er steeds meer uitbreidingen. De bots gebruiken vaker agenten: stukjes software die zelfstandig taken in meerdere stappen uitvoeren, bijvoorbeeld bij diepgaander onderzoek. Daarnaast spelen apps een grotere rol. Zulke apps, ook wel connectors genoemd, geven toegang tot externe functies en gegevens, zoals bestanden, cloudopslag of specifieke tools.

In ChatGPT open je linksonder Instellingen en ga je naar Apps. Mogelijk is Quizzen al actief. Via Alle apps bekijken kom je op een webpagina met tientallen apps, verdeeld over categorieën als Lifestyle en Productiviteit. Voorbeelden zijn Adobe Photoshop, Booking.com en Canva. Selecteer een app en klik tweemaal op Verbinden. Daarna vind je de app via het plusknopje bij Meer. Afhankelijk van de app kunnen wel beperkingen gelden.

In Gemini vind je deze mogelijkheden via Instellingen, bij Gekoppelde apps. Schakel Google Workspace in nadat je slimme functies hebt geactiveerd. Daarna kunnen onder meer Gmail, Google Drive en Google-documenten beschikbaar worden. Daarnaast zijn er nog enkele apps, zoals YouTube Music. Gemini kiest meestal zelf de juiste app op basis van je prompt, maar je kunt dit sturen door expliciet een app te noemen.

Bij Copilot heten deze uitbreidingen Connectors en vind je ze via Instellingen. Het aanbod is voorlopig beperkt tot enkele opties van Microsoft, zoals OneDrive en Outlook, en van Google, zoals Drive, Gmail en Agenda. Na bevestiging gebruik je ze via het plusknopje, bij Connectors gebruiken.

Je kunt de werking en antwoorden van AI-chatbots ook op andere manieren sturen. Onder de noemer personalisatie vind je in de instellingen allerlei extra opties.

Bij Copilot staan die vooral onder Voorkeuren en Geheugen. Voorkeuren spreekt grotendeels voor zich, met instellingen voor onder meer Spraaktaal, Stem, Taal en Thema. Geheugen is minstens zo belangrijk. Zet je dit aan, dan kan Copilot informatie uit eerdere chats bewaren en meenemen in nieuwe antwoorden. Je kunt dat geheugen ook weer wissen.

In Gemini zitten deze opties vooral onder Persoonlijke context. Daar kun je Geheugen inschakelen en algemene instructies toevoegen waar Gemini rekening mee moet houden. Denk aan stijlinstructies, zoals "Gebruik opsommingstekens bij langere alinea's", of inhoudelijke voorkeuren, zoals "Geef waar mogelijk concrete voorbeelden".

ChatGPT biedt op dit vlak de meeste opties. Bij Algemeen stel je bijvoorbeeld de taal in. Bij Gegevensbeheer geef je aan of de bot je Locatie mag gebruiken voor relevantere informatie. De meeste mogelijkheden vind je bij Personalisatie. Daar stel je onder meer Basisstijl en toon in, met extra karaktertrekken zoals Warmte en Enthousiasme. Je kunt ook aanvullende informatie over jezelf opgeven, zoals leeftijd of beroep, zodat de chatbot daar rekening mee houdt. Ook hier kun je het geheugengebruik beheren.

Door al die modi en instellingen lijkt een AI-chatbot soms ingewikkelder dan nodig. Toch kun je het simpel houden. Voor een korte feitelijke vraag kies je de snelle stand en vraag je om een bondig antwoord. Wil je een vergelijking, advies of redenering met voor- en nadelen, dan is een denkmodus beter. Moet de chatbot actuele informatie verzamelen of meerdere bronnen naast elkaar leggen, gebruik dan een onderzoeksmodus.

Werk je aan een langer stuk tekst, code of een document dat je stap voor stap wilt verbeteren, dan is een canvas of pagina handiger dan een gewone chat. Gaat het om foto's, screenshots, pdf's of andere bestanden, gebruik dan de multimodale opties. En wil je dat de chatbot voortaan rekening houdt met je toon, voorkeuren of werkwijze, kijk dan bij personalisatie en geheugen.

Zie de chatbot dus niet als een apparaat met maar een aan-uitknop, maar meer als een camera. Voor een snelle foto gebruik je de automatische stand. Wil je meer controle over scherpte, belichting en resultaat, dan kies je bewust de juiste modus. Zo werkt het bij AI-chatbots ook: hoe beter je de stand kiest, hoe groter de kans dat het antwoord past bij wat je nodig hebt.