In het topsegment van Philips vind je deze 65OLED908 met Bowers & Wilkins-audio. De samenwerking met de Britse luidsprekerfabrikant loopt al enkele jaren en staat garant voor prima geluid. Voeg je daar Philips' beeldexpertise en een nieuw, helder oledpaneel aan toe, dan krijg je dit mooie resultaat.

Eén ding moet je Philips nageven: ze slagen erin om jaar na jaar knappe designs neer te zetten. Ook dit model komt met zijn typerend slanke oledscherm, dat onderaan voorzien is van een luidsprekerbalk, stijlvol voor de dag. Die steekt als een soort kin lichtjes uit naar voren en is afgedekt met Kvadrat-luidsprekerstof.

Aan de achterzijde zitten de Ambilight-leds en een grote woofer-module. Het toestel staat op een centrale draaivoet, maar in plaats van de typische voetplaat zie je alleen een vrij kleine U-vormige stand. De stabiliteit van de opstelling wordt gegarandeerd door een slanke, brede balk aan de achterzijde.

©Mees Tas | Lukkien.bv

Aansluitingen

De OLED908 moet het ondanks zijn prestige als topmodel stellen met twee HDMI 2.0-poorten en twee HDMI 2.1-poorten met 48Gb/s-bandbreedte. Er is ondersteuning voor ALLM, 4K120, VRR en ARC/eARC. De input-lag klokte af op 14,2 ms bij 4K60 en 5,2 ms bij 2K120. Met andere woorden: deze televisie is uitstekend geschikt voor gaming. Dat blijkt ook wel uit het feit dat de VRR-ondersteuning goed is voor zowel AMD FreeSync als NVIDIA G-Sync. ARC neemt een van je HDMI 2.1-poorten in beslag; dat is altijd lastig voor gamers met meerdere 4K120-bronnen. Maar met de ingebouwde luidsprekerbalk in gedachte koop je dit model niet met de intentie om er een externe audiobron aan te hangen.

De tv heeft verder een enkelvoudige tv-tuner. Je kunt eventueel opnemen en live-tv pauzeren als je een externe usb-schijf aansluit. We vinden daarnaast drie usb-poorten, een optische audio-uitgang (Toslink), een subwoofer pre-out voor eventueel een extra subwoofer en een hoofdtelefoonaansluiting.

©Eric Beeckmans

Beeldverwerking 

Topmodellen van Philips krijgen normaal gesproken een unieke krachtige processor: de P5 Dual Engine. De OLED908 is echter een uitzondering en gebruikt de P5 AI Perfecte Picture Engine, net als de OLED808. We zien dan ook veel gelijkenissen met dat model.

De prestaties zijn uitstekend, zeker wat upscaling betreft. Het nieuwe superresolutie-algoritme (te activeren met de instellingen Textuurverbetering) geeft beelden wat subtiele extra scherpte die nooit stoort, maar wel een tikkie meer realiteit in beeld brengt. Eén uitzondering: wanneer je ouder materiaal zoals dvd’s of lage kwaliteit live-tv bekijkt, kun je deze functie beter uitzetten. Ondanks de prima ruisonderdrukking is er dan toch risico dat je ongewenste effecten ziet.

©TP Vision

Voor kleurstroken in zachte gradiënten heeft Philips nog steeds geen toereikende oplossing. Heel subtiele stroken worden netjes verborgen, maar de gevallen die echt storen, daar weet de processor geen raad mee. Je kunt natuurlijk MPEG-ruisonderdrukking in een hogere stand zetten, maar dan riskeer je weer dat je veel detail verliest.

Philips levert wel uitstekend werk door bewegingsonscherpte het hoofd te bieden. Geholpen door de snelle reactietijd van het oledpaneel en dankzij een uitstekende motion interpolation-algoritme kun je dat typische geschokk (judder) bij snelle camerabewegingen laten verdwijnen. Zet de Motionstijl op Vloeiend of minstens op Standaard. Zeker voor sport, maar zelfs voor films vinden we dat een aanrader, al is dat ook een kwestie van persoonlijke smaak.

De lichtsensor kan niet alleen ingrijpen op de helderheid van het beeld, maar kan ook de donkere details wat accentueren of de kleurtemperatuur aanpassen. Alle drie zijn ze afzonderlijk te activeren. Die laatste optie schakelen we uit; ondanks de goede resultaten vinden we dat effect minder wenselijk.

©Mees Tas | Lukkien.bv

Oledscherm met MLA-technologie is erg helder

Als topmodel kreeg de OLED908 het nieuwste oledpaneel dat is uitgerust met een laagje microlenzen (MLA staat voor Micro Lens Array). Die laag minimaliseert de interne reflecties (en dus lichtverlies) van het oledpaneel. In combinatie met de aangepaste aansturing van het paneel is de verbetering van de piekhelderheid aanzienlijk.

We meten 1351 nits op het 10%-venster en 236 nits op een volledig wit scherm, allemaal in de uitstekend gekalibreerde HDR Filmmaker Mode. Dat is in lijn met de resultaten van de Panasonic MZW2004 en LG G3. Beide genoemde concurrenten scoren nog iets hoger op het 10%-venster, maar Philips neemt de leiding op het volledig witte scherm.

Het kleurbereik van 96% P3 is daarnaast uitstekend. Philips heeft de tonemapping aanzienlijk bijgestuurd ten opzichte van wat we zagen op de OLED808. De processor geeft nog steeds voorrang aan correcte, intense kleuren ten koste van wat helderheid, maar de ongewenste kleurstroken zijn verdwenen.

De processor maakt erg goed gebruik van zijn helderheid, met erg duidelijke lichtaccenten. Af en toe verdwijnt er wat minimaal witdetail, maar dat was niet storend. In donkere scènes zien we weliswaar dat er wat zwartdetail kan ontbreken, al is dat gelukkig vooral zichtbaar in testpatronen en veel minder in gewone beelden. Ook hier zien we een lichte verbetering ten opzichte van de resultaten die we zagen op de OLED808. De kalibratie van de Filmmaker-mode was zowel in HDR als SDR erg goed.

©Mees Tas | Lukkien.bv

Bowers & Wilkins-geluid

De luidsprekerbalk onder op de tv springt misschien niet in het oog, maar is wel een belangrijk onderdeel van de aantrekkingskracht van deze tv. Hij is ontworpen door Bowers & Wilkins, een gerenommeerd luidsprekerfabrikant uit het Verenigd Koninkrijk. Achter de Kvadrat-luidsprekerstof schuilt een 3.1-opstelling; de woofer zit in de rug van het apparaat en laat omwille van zijn afmeting mooie resultaten vermoeden. De tv ondersteunt Dolby Atmos en DTS:X.

We doken eerst in de Dolby Atmos-soundtracks, en de klank is prima met duidelijke dialogen, knappe, diep klinkende explosies en een bescheiden ruimtelijk gevoel. Omhoog gerichte luidsprekers ontbreken op deze televisie, dus een echt hoogte-effect is er helaas niet. We missen bovendien een beetje een ruimer surround-gevoel.

Aangemoedigd door de mooie klanken schakelen we over naar muziek, en daar kan deze Philips zich uitstekend onderscheiden. Ongeacht het genre was de klank erg aangenaam, met duidelijke stemmen, fijne hoge tonen en een goede, strak klinkende bas. Duik even in de instellingen voor je favoriete preset als je de klank wat wilt bijsturen.

©Mees Tas | Lukkien.bv

Google TV en een nieuwe afstandsbediening

De OLED908 draait op Google TV en levert een vlotte en aangename werking. Het platform biedt de ruimste selectie aan apps en enorm veel aanbevelingen gesorteerd in verschillende categorieën. Er is ondersteuning voor Chromecast, maar helaas niet voor Apple AirPlay. Philips biedt wel DTS Play-Fi, maar dat is vooral handig als je de tv wilt uitbreiden met een Philips-soundbar. Voor meer detail kun je terecht in het artikel over Google TV.

De blikvanger wat gebruiksgemak betreft is echter de nieuwe afstandsbediening. De toetsen zijn verlicht zodra je er eentje aanraakt en de afstandsbediening gebruikt een ingebouwde oplaadbare batterij. Opladen doe je via usb-c.

De vormgeving is erg slank, de randen zijn ietwat scherp: dat geeft een erg knappe look, maar ligt soms wat ongemakkelijk in de hand. De toetsen hebben een uitstekende, lichte maar duidelijke aanslag. De vormgeving en lay-out sluiten aan bij de trend om minder toetsen te gebruiken, maar daar heeft Philips een handige oplossing voor.

Het numerieke toetsenbord licht namelijk op onder de D-pad zodra je op de nummertoets drukt (tussen de volume en kanaaltoetsen). Een uitstekende oplossing, want zo blijven cijfertoetsen fysiek beschikbaar zonder extra ruimte in te nemen. Voor de volume- en kanaaltoetsen koos Philips kanteltoetsen. Dat is ook een aanpak die we voor het eerst zien. Het vraagt wat minimale gewenning, maar het werkt wel.

©Eric Beeckmans

Conclusie

De Philips 65OLED908 is een mooie combinatie van beeld en geluid. Wie liever geen soundbar in huis haalt, maar audio toch belangrijk vindt, zal blij zijn met de prestaties van de Bowers & Wilkins-configuratie. De beeldkwaliteit is uitstekend en leunt op het nieuwste oledpaneel voor een erg hoge piekhelderheid, maar dankt zijn prima beeldverwerking ook aan de Philips P5-processor. De minpunten zijn beperkt: soms wat minder goed schaduwdetail en geen effectieve oplossing voor kleurstroken. Het gebruiksgemak is dankzij Google TV en vooral de vernieuwde afstandsbediening zeer goed. Gamers worden bovendien voorzien van alle belangrijke features.

Microsoft Gaming-ceo Phil Spencer en Xbox-directeur Sarah Bond vertrekken bij het Amerikaanse bedrijf.

Dat hebben verschillende media vernomen, en Spencer zelf heeft het inmiddels ook bevestigd via social media. Daarbij publiceerde IGN ook interne e-mails van Microsoft's ceo Satya Nadella, de te vertrekken Spencer en de nieuwe Microsoft Gaming-ceo Asha Sharma en Matt Booty.

Naar verwachting vertrekt Spencer, die bijna veertig jaar bij Microsoft werkzaam was, aanstaande maandag. Xbox-president Sarah Bond - waarvan voorheen werd gedacht dat ze Spencer uiteindelijk zou vervangen - gaat ook weg. Asha Sharma is op dit moment nog de president van Microsofts CoreAI en gaat dus Microsoft Gaming bestieren. Matt Booty, het hoofd van Xbox Game Studios, wordt gepromoot naar chief content officer en zal nauw samenwerken met Sharma.

"Afgelopen najaar deelde ik met Satya dat ik nadacht over mijn vertrek en het beginnen aan het volgende hoofdstuk van mijn leven", zo stelt Spencer in zijn e-mail. "Vanaf dat moment gingen we aan de slag met onze aanpak, met het oog op het behoud van stabiliteit en het versterken van de fundering die we hebben gebouwd. Xbox is altijd meer dan een bedrijf geweest. Het is een levendige gemeenschap bestaande uit spelers, makers en teams die erg veel geven om wat we bouwen en hoe we dat doen. Het verdient een goed doordacht plan voor de toekomst."

"Ik wil Phil bedanken voor zijn uitzonderlijke leiderschap en samenwerking", aldus Nadella in zijn e-mail naar werknemers. "In meer dan 38 jaar bij Microsoft, waaronder 12 jaar aan het hoofd van de gamedivisie, heeft Phil geholpen met het transformeren van wat we doen en hoe we dat doen."

De nieuwe Microsoft Gaming-ceo aan het woord

Sharma, de nieuwe ceo van Microsoft Gaming, meldt in haar e-mail: "Mijn eerste taak is simpel: begrijpen hoe dit werkt en het vervolgens beschermen. Dat begint bij drie verplichtingen. Ten eerste geweldige games - daar begint alles mee. We moeten geweldige games hebben die door onze spelers geliefd worden." Vervolgens vertelt Sharma over het belang van onvergetelijke personages, de macht geven aan ontwikkelstudio's en iconische franchises.

"Ten tweede: de terugkeer van Xbox. We verbinden ons opnieuw aan onze trouwe Xbox-fans en -spelers, die de afgelopen 25 jaar in ons hebben geïnvesteerd, en de ontwikkelaars waar we de uitgebreide universa en ervaringen die onze spelers wereldwijd omarmen mee hebben gebouwd. We zullen onze afkomst eren met een vernieuwde inzet voor Xbox, te beginnen bij de console, die heeft gevormd wie we zijn." Sharma benadrukt daarbij dat games tegenwoordig op meerdere apparaten te vinden zijn, en spreekt uit dat Microsoft zich niet wil limiteren aan één apparaat. "Terwijl we uitbreiden op pc, mobiel en cloud, moet Xbox naadloos, onmiddellijk en waardig voor de gemeenschappen die we serveren voelen."

Het derde punt van Sharma is "de toekomst van spelen. We nemen de heruitvinding van spelen waar. Daarom zullen we investeren in nieuwe zakenmodellen en nieuwe manieren om te spelen door gebruik te maken van wat we al hebben: iconische teams, personages en werelden waar mensen van houden. Maar we zullen die werelden niet behandelen als statische IP om uit te melken en geld uit te onttrekken. We bouwen een gedeeld platform en gereedschappen die ontwikkelaars en spelers de macht geven om hun eigen verhalen te creëren en delen."

Over Spencer en de staat van Xbox

Phil Spencer werd in 2014 hoofd van Xbox, toen hij de opdracht had Xbox One van een gebrekkige release het jaar ervoor te redden. Tijdens die consolegeneratie werd onder andere het populaire Xbox Game Pass gelanceerd. Dankzij onder andere die service en zijn veelvuldige interviews werd hij al snel populair onder gamers.

Na de Xbox Series X en S-release in 2020 begon de mening over Spencer om te slaan, vooral gevoed door de veranderingen rondom Xbox als merk. Sinds enkele jaren komen de spellen van Xbox-ontwikkelaar zelfs vaak ook op andere platforms uit - bijvoorbeeld op PlayStation 5 en Nintendo Switch. Tegelijkertijd loopt de verkoop van de huidige Xbox Series X en S-consoles flink terug. Spencer zelf verscheen de afgelopen jaren steeds minder vaak in interviews, en ook de vele ontslagrondes en studiosluitingen binnen de Xbox-divisie zorgden voor reputatieschade.

Tegelijkertijd werden onder Spencers leiding grote aankopen als Bethesda en Activision Blizzard gedaan, bekend van gamefranchises als The Elder Scrolls, Fallout en Call of Duty.

Microsoft heeft eerder laten weten aan een nieuwe console te werken, die de grenzen tussen consoles en pc moet vervagen. Voor zover bekend wordt dit een apparaat die in feite pc-games af gaat spelen, alsmede Xbox-games, en waarop verschillende digitale pc-winkels bereikbaar zullen zijn - en dus niet alleen die van Microsoft zelf.

Het vertrek van twee belangrijke kopstukken binnen Microsofts gamedivisie is opvallend, zeker in combinatie met het feit dat de gametak van het bedrijf schijnbaar in een transitieperiode zit. Ook het feit dat de nieuwe ceo van Microsoft Gaming van CoreAI afkomt, houdt de gemoederen onder gamers bezig. Microsoft zet groots in op kunstmatige intelligentie, maar onder gamers heerst vooral onvrede over de invloed die AI tegenwoordig heeft op hun hobby. Sharma benadrukte in haar interne e-mail echter dat Xbox zich niet gaat richten op "zielloze AI-slop".

Toen je je laptop kocht, keek je waarschijnlijk vooral naar de processor, de grafische chip en hoeveel GB werkgeheugen erin zit. Of dat werkgeheugen DDR4 of DDR5 is, is voor de meeste mensen geen doorslaggevende factor. Toch is het wel handig om te weten wat de verschillen zijn tussen DDR4, dat je vooral in oudere laptops tegenkomt, en DDR5, dat bij nieuwe modellen meestal de standaard is. DDR5 kan per seconde meer data verwerken dan DDR4. Wat dat verschil betekent en wanneer extra gigabytes meer opleveren dan de stap naar DDR5, lees je in dit artikel.

De techniek achter DDR4 en DDR5

Het grootste verschil tussen DDR4 en DDR5 zit in de datasnelheid en bandbreedte. Zie het als een digitale weg: DDR4 is een prima route waar het verkeer netjes doorrijdt, DDR5 is een bredere snelweg waar per seconde meer data overheen kan. Daardoor hoeft de processor bij zware taken waarbij veel data heen en weer gaat (denk bijvoorbeeld aan videobewerking) minder vaak te wachten op nieuwe informatie. Let wel: die extra 'rijstroken' leveren pas winst op als je processor, grafische chip en software er ook echt gebruik van maken. Bij lichte taken, zoals browsen en tekstverwerken, is werkgeheugenbandbreedte zelden de bottleneck. Gaat dat langzaam, dan heeft dat eerder te maken met de processor, opslag, of de browser.

DDR5 kan ook helpen met het energieverbruik, omdat het op een lagere spanning werkt: 1,1 volt in plaats van 1,2 volt bij DDR4. In een laptop kan dat iets schelen, al hangt het effect af van wat je doet en hoe de rest van het systeem is opgebouwd. Daarnaast zit bij DDR5 een deel van de stroomregeling op de geheugenmodule zelf. Dat kan de stroomvoorziening stabieler maken, maar het maakt de module ook wat complexer om te produceren.

Wat biedt DDR5 in de praktijk?

DDR5 komt vooral tot zijn recht bij taken die veel werkgeheugenbandbreedte vragen, zoals 8K videobewerking of complexe simulaties. Daarbij blijft de processor (en soms de GPU) meestal de doorslaggevende factor: die bepaalt of je systeem zo'n klus überhaupt vlot aankan. DDR5 kan helpen om wachttijd te verminderen, maar het maakt een trage CPU niet ineens snel. Een ander voordeel is dat je per module hoge capaciteiten kunt halen. Voor zware desktop-werkstations zijn systemen met 256 GB aan werkgeheugen inmiddels realiteit. Bij laptops ligt die grens doorgaans lager, vaak rond de 128 GB, omdat ze meestal minder geheugenslots hebben. Bovendien is het werkgeheugen bij veel modellen vastgesoldeerd, waardoor je later niet kunt uitbreiden.

©Batorskaya Larisa

DDR5 voor gamers: nodig of niet?

Voor gamers blijft het voordeel van DDR5 vaak beperkt. In veel games gaat het om een klein verschil, en op 1440p of 4K zie je dat meestal nog minder terug omdat je dan eerder tegen de grens van de videokaart aanloopt dan tegen die van het werkgeheugen. Ook hier geldt: de keuze voor CPU en vooral GPU bepaalt je gameprestaties veel sterker dan de stap van DDR4 naar DDR5. Dat verschil tussen DDR4 en DDR5 is onderzocht in een vergelijkingstest van de gezaghebbende site Tom's Hardware. Daarbij ging het bijvoorbeeld om 3% verschil in gameprestaties in Assassin's Creed Valhalla, 2% in Far Cry 6, Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, Watch Dogs: Legion en Borderlands 3, en 1% in Shadow of the Tomb Raider en Wolfenstein: Youngblood.

©Crystal Dynamics

Is een laptop met DDR4 nog goed genoeg?

Ja, voor de meeste Nederlanders is een laptop met DDR4 nog steeds goed genoeg. Gebruik je hem vooral voor internetten, Netflix kijken, Microsoft Office en af en toe een simpele fotobewerking, dan merk je in de praktijk nauwelijks verschil tussen DDR4 en DDR5. Bij laptops is DDR4 of DDR5 bovendien vaak geen losse keuze: het hangt samen met de generatie processor die in het model zit.

DDR5 kan wel voordeel geven bij zwaardere taken waarbij de computer grote hoeveelheden data tegelijk moet verwerken, maar dat wordt pas echt interessant als je met zware programma's werkt, of als je games zo soepel mogelijk wilt laten lopen - ervan uitgaande dat je CPU en GPU die werklast ook aankunnen. Denk aan situaties waarin je merkt dat je laptop moeite heeft om alles bij te houden, ook al staat de beeldkwaliteit niet eens extreem hoog. In veel situaties blijft het verschil klein. Belangrijker is vaak de hoeveelheid werkgeheugen: 16 GB voelt meestal merkbaar fijner dan 8 GB, ongeacht of het DDR4 of DDR5 is.

DDR4 is niet meer vanzelfsprekend goedkoop

Lange tijd was DDR4 de slimme, goedkope keuze als je vooral op de prijs lette: het verschil met DDR5 was groot. Door de huidige tekorten klopt dat beeld minder. DDR4-geheugen is flink duurder geworden; in sommige gevallen is de prijs zelfs meer dan verdubbeld. DDR5 is ook duurder geworden, maar omdat de productie van DDR4 wordt afgebouwd, kan DDR4 relatief harder in prijs oplopen. Daardoor ligt DDR4 in veel gevallen dichter tegen DDR5 aan dan je zou verwachten. Wie nu een nieuw systeem koopt, is met DDR4 vaak nog steeds het minst kwijt, alleen is 'goedkoop' bij werkgeheugen momenteel een rekbaar begrip.

©ronstik

Upgraden: wat wel en niet kan

DDR4 en DDR5 zijn nooit onderling uitwisselbaar, ook niet in een desktop. De inkeping zit op een andere plek en het platform moet het juiste type werkgeheugen ondersteunen. Je kunt dus geen DDR5 plaatsen in een systeem dat voor DDR4 is gemaakt, en andersom ook niet.

Bij laptops betekent dit meestal dat als je wilt overstappen op DDR5 je een nieuwe laptop zult moeten kopen. Veel laptops hebben namelijk geen uitbreidbaar werkgeheugen meer: de geheugenchips zitten voor ruimte- en kostenbesparing op het moederbord gesoldeerd, en bij sommige ontwerpen zelfs in hetzelfde pakket als de processor. Dan kun je later niets meer bijprikken. Dat is ook precies waarom DDR4 vs DDR5 bij laptops zelden de hoofdvraag is: je kiest een model, en daar hoort dit type geheugen bij.

Bij een desktop heb je vaak meer speelruimte, maar ook daar is het geen kwestie van alleen de geheugenmodules wisselen. Wil je van DDR4 naar DDR5, dan heb je een moederbord nodig dat DDR5 ondersteunt, en vaak ook een processor die bij dat moederbord past. Heb je vooral te weinig werkgeheugen (bijvoorbeeld 8 of 16 GB) en merk je dat je pc daardoor traag wordt, dan is extra DDR4 bijplaatsen meestal de goedkoopste verbetering. Pas als je toch al toe bent aan een grotere upgrade van je pc, wordt de stap naar DDR5 logisch.

Wanneer moet je echt upgraden?

Echt upgraden is pas zinvol als je merkt dat je huidige machine niet meer probleemloos werkt bij zware klussen zoals grote fotobestanden bewerken, video's monteren of veel dingen tegelijk doen. Heb je nu een laptop met 16 GB of 32 GB DDR4 die nog vlot werkt? Blijf die dan vooral gebruiken zolang de prijzen zo hoog liggen. Twijfel je, kijk dan eerst wat de oorzaak van de mindere prestaties is: zit je werkgeheugen tegen zijn limiet, of zijn het vooral je processor of GPU die de klus niet bijbenen?

Zo controleer je of je extra RAM nodig hebt

Voordat je besluit om een flinke investering te doen in een nieuw systeem of extra geheugen, is het slim om te kijken hoe je huidige computer presteert onder druk. Je kunt dit eenvoudig zelf testen op zowel Windows als Mac.

Windows

Open eerst de programma's die je normaal gesproken tegelijk gebruikt, zoals je browser met veel tabbladen, Word en een videocall. Druk daarna op Ctrl + Shift + Esc om Taakbeheer te openen. Ga naar het tabblad Prestaties en klik op Geheugen. Kijk vervolgens naar de grafiek en het percentage dat in gebruik is: blijft dat langere tijd rond de 80 tot 90 procent hangen terwijl je gewoon je dagelijkse werk doet, dan zit je tegen de grens van je werkgeheugen aan. Dat merk je vaak aan kleine haperingen, zoals tabbladen die trager laden of apps die later reageren. Zie je tegelijk dat je pc veel met de schijf bezig is, bijvoorbeeld omdat programma's ineens langzamer worden terwijl je opslaglampje blijft knipperen, dan is de kans groot dat Windows tijdelijk data op de SSD parkeert omdat het werkgeheugen volloopt.

Apple

Open je gebruikelijke programma's en druk daarna op Command + Spatiebalk. Typ Activiteitenweergave en druk op enter. Klik bovenin op het tabblad Geheugen en kijk onderaan naar de grafiek bij Geheugendruk. Is die groen, dan is er niets aan de hand. Wordt de grafiek geel of rood, dan heeft je Mac meer geheugen nodig om alles vlot te blijven draaien. Let ook op Gebruikte swap: als dat oploopt tot meerdere gigabytes, dan is je werkgeheugen in de praktijk te krap.