Toen twee weken geleden werd aangekondigd dat Grand Theft Auto 6 vanaf 25 juni gereserveerd kon worden, ging dat gepaard met een opvallende mededeling: de game verschijnt bij de release niet op disk. Je kunt het spel digitaal reserveren via de online winkels van PlayStation en Xbox, of een fysiek doosje kopen met daarin alleen een downloadcode. Daarmee verschijnt de grootste gamerelease in jaren niet meer op een fysieke schijf: een unicum.
Alsof dat nieuws nog niet erg genoeg was, volgde kort daarna een nog grotere aankondiging. Sony maakte bekend dat het bedrijf vanaf 2028 helemáál stopt met het uitbrengen van games op disk. Omdat Sony zelf de blu-ray-discs voor de PlayStation 5 produceert, ligt het voor de hand dat er vanaf dat moment helemaal geen fysieke games meer voor die console verschijnen, ook niet van andere uitgevers. Voor liefhebbers van fysieke games is dat een flinke aderlating, al is de verschuiving van fysieke naar digitale releases al jaren gaande.
Het oude ritueel
Opa vertelt: in de jaren negentig was de aanschaf van een fysieke game een wezenlijk onderdeel van de algehele ervaring. Je liep een winkel binnen, bekeek de vele kleurrijke doosjes die in de schappen stonden en koos soms zelfs een spel puur gebaseerd op de illustratie op dat doosje. Onderweg naar huis verlekkerde je je aan de tekst en screenshots achter op de case, en nam je de bijgeleverde handleiding nauwkeurig door om alvast zoveel mogelijk informatie over je nieuwe aankoop tot je te nemen.
De afgelopen decennia is dit ritueel langzaam maar zeker naar de achtergrond verdwenen. Het leeuwendeel van de fysieke games wordt niet meer met handleiding geleverd. Steeds meer games komen niet eens meer fysiek uit; Microsoft bijvoorbeeld brengt niet meer alle eigen Xbox-games op disk uit. Spelcomputers worden in sommige gevallen ook niet meer met een diskdrive geleverd, al kun je die er nog wel los bij kopen.
De pc liep voor
Pc-gamers zijn deze digitale toekomst al gewend. Toen Valve in 2004 het langverwachte Half-Life 2 uitbracht, werd de game geleverd met een nieuw digitaal platform: Steam. Hoewel het in eerste instantie als een soort DRM-achtige beveiliging diende en veel gamers klaagden over de verplichte installatie om de game te kunnen spelen, is Steam in de loop der jaren geëvolueerd tot een digitale gamewinkel en is het niet meer weg te denken.
Mensen kopen hun games inmiddels massaal via dit soort online winkels en Epic Games Store en GOG bieden Steam al enkele jaren de nodige concurrentie. Veel pc’s worden tegenwoordig niet eens meer met diskdrive geleverd, aangezien mensen geen schijfjes meer hebben om af te spelen.
Digitale games worden steeds populairder op consoles
Op spelcomputers verliep deze ontwikkeling een stuk geleidelijker. Pas met de komst van de huidige consolegeneratie durfden Sony en Microsoft modellen zonder diskdrive uit te brengen. Dat is mede mogelijk doordat de PlayStation Store, Microsoft Store en Nintendo eShop de afgelopen tien jaar flink zijn verbeterd en je games kan meeverhuizen naar nieuwe consolegeneraties. Digitale aankopen zijn gekoppeld aan een PlayStation-, Xbox- of Nintendo-account, waardoor spelers hun eerder gekochte games ook op een nieuwe console kunnen blijven spelen.
Nu digitale aankopen de norm worden, verandert ook het koopgedrag van consumenten. Inmiddels wordt ongeveer 80 procent van alle volledige PlayStation-games digitaal aangeschaft. Bij sommige uitgevers ligt dat aandeel zelfs nog hoger. Zo liet Resident Evil-uitgever Capcom onlangs weten dat 93 procent van de gameverkopen digitaal is. Ook Xbox-gebruikers kopen steeds minder fysieke games, mede dankzij de populariteit van Game Pass.
Bij Nintendo blijft de vraag naar fysieke games vooralsnog het grootst. Op de Switch is de verhouding tussen fysieke en digitale aankopen nog relatief evenwichtig. Toch lijkt ook daar een kantelpunt in zicht. Grotere games passen niet langer volledig op een cartridge en verschijnen steeds vaker op zogeheten gamekeycards, waarbij een groot deel van de game alsnog moet worden gedownload. Het zou dan ook niet verrassend zijn als Nintendo bij een eventuele Switch 3 eveneens afscheid neemt van fysieke media.
Goedkoper voor Sony
Sony kiest er nu dus voor om vanaf 2028 games alleen nog puur digitaal aan te bieden op PlayStation 5 en de aankomende PlayStation 6. Daarmee verliest het bedrijf waarschijnlijk wel wat klanten die zich vastklampen aan fysieke media. Op internet zijn talloze klachten te vinden van gamers die dreigen op te stappen bij Sony als ze deze keuze niet terugdraaien.
Het bedrijf heeft er waarschijnlijk berekeningen op losgelaten en besloten dat het in hun voordeel is om games alleen nog digitaal aan te bieden. Ze verliezen mogelijk wat klanten, maar gezien de verdeling (80/20) gaat het om een relatief klein aandeel. Ze sparen daarnaast geld uit door niet meer in elke console een diskdrive te hoeven plaatsen. Nog belangrijker: ze verdienen meer geld met elke aankoop, aangezien er geen winkel tussen het bedrijf en de klant zit die ook nog wat wil verdienen, en er geen fysieke disks meer gedrukt hoeven worden.
De timing van de aankondiging
Dat Sony juist 2028 als deadline noemt, lijkt bovendien geen toeval. Officieel is er nog niets bekend over de volgende generatie PlayStation-consoles, maar de aankondiging voelt als een opmaat naar de vermoedelijke introductie van de PlayStation 6. Die zou volgens de huidige verwachtingen rond 2027 of 2028 kunnen verschijnen. Door nu al afscheid te nemen van fysieke releases, kan Sony consumenten geleidelijk laten wennen aan een volledig digitale toekomst.
Daar komt bij dat er al langer geruchten circuleren over een draagbare variant van de PlayStation 6. Het integreren van een diskdrive in zo'n compacte console ligt minder voor de hand. Een volledig digitale bibliotheek, gekoppeld aan het PlayStation-account van de gebruiker, zou ervoor zorgen dat dezelfde games zowel op een reguliere PS6 als op een draagbaar model gespeeld kunnen worden.
Ook de timing van de aankondiging is opvallend. Vorige maand werd bekend dat Grand Theft Auto 6 bij de release niet op disk verschijnt, waarmee een van de grootste gamereleases ooit de digitale koers verder onderstreept. Tegelijkertijd doen hardnekkige geruchten de ronde dat Microsoft op korte termijn een grote reorganisatie bij Xbox zal aankondigen, inclusief ontslagen en mogelijke studiosluitingen. Door het nieuws juist nu naar buiten te brengen, weet Sony de aandacht eerst op zijn eigen strategie te vestigen, voordat het nieuws mogelijk wordt gedomineerd door de ontwikkelingen bij Xbox.
Voordelen van de digitale toekomst
Leuk en aardig, maar wat heb je er als consument aan? Digitale games hebben wel wat voordelen ten opzichte van hun fysieke tegenhangers. Zo hoef je niet telkens op te staan, naar je console te lopen en er een andere schijf in te steken als je een andere game wilt spelen. Gemak dient de mens, en dat geldt voor digitaal aangeschafte games zeker.
Zoals gezegd is ook het feit dat al je games aan je account zijn gekoppeld erg handig. Wanneer je overstapt op de volgende console van je favoriete bedrijf, of wanneer je huidige console kapotgaat en je een nieuwe moet kopen, kun je gewoon je account daarop activeren, je games downloaden en verder spelen.
Daarbij heb je ook niet te maken met schade aan disks of cartridges. Niets op de wereld is een eeuwig leven beschoren, en zaken als ‘diskrot’ (waarbij er doffe plekjes op schijfjes ontstaan waardoor ze onspeelbaar worden) zijn een wezenlijk gevaar. De data op een Switch-cartridge blijft daar ook niet altijd op staan; op een gegeven moment is de interne batterij op en verdwijnt de content die erop staat. En wat te denken van brand of diefstal? Wanneer je digitale games allemaal aan je account gekoppeld zijn, kun je ze blijven downloaden, zo vaak als je wilt.
Nadelen van de digitale toekomst
Toch kleven er ook nadelen aan digitaal aangeschafte games. Voor veel spelers wegen die zelfs zwaarder dan de voordelen. Zo verdwijnt de tweedehandsmarkt langzaam. Games zijn vaak duur, waardoor veel gamers de kosten konden drukken door een titel na het uitspelen weer door te verkopen. Bij digitale aankopen is dat niet mogelijk, al probeert Nintendo met zijn gamekeycards een gedeeltelijke tussenoplossing te bieden.
Daarnaast blijft de vraag hoelang digitale aankopen daadwerkelijk beschikbaar blijven. Sony haalde onlangs in verschillende landen films uit de PlayStation Store die gebruikers eerder hadden aangeschaft. Consumenten hadden daarvoor betaald, maar verloren alsnog de toegang. Dat voedt de discussie over de eigendom van digitale content.
Ook verdwijnen digitale winkels na verloop van tijd. Sony maakte deze week bekend dat de PlayStation Store voor de PlayStation 3 en PlayStation Vita wordt gesloten voor nieuwe aankopen. Eerder aangeschafte games blijven vooralsnog opnieuw te downloaden, maar nieuwe aankopen zijn niet langer mogelijk. Wie een digitale game koopt, schaft in de praktijk een gebruikslicentie aan in plaats van een fysiek product. Daardoor zijn spelers uiteindelijk afhankelijk van de ondersteuning en het beleid van de platformhouder.
Tot slot verdwijnt met het einde van fysieke games een belangrijk deel van de prijsconcurrentie. De PlayStation Store is een gesloten ecosysteem waarin Sony, samen met uitgevers, bepaalt voor welke prijs games worden aangeboden. Hoewel er regelmatig kortingsacties zijn, kunnen consumenten in het geval van fysieke games nog kiezen uit verschillende winkels die met elkaar concurreren. Als fysieke releases verdwijnen, neemt die concurrentiedruk onvermijdelijk af.
Betere regelgeving is noodzakelijk
Je kunt de toekomst niet tegenhouden, en we wisten allemaal al dat de toekomst voor games bij digitale exemplaren lag. Dat het zo snel zou komen, is voor velen toch een verrassing. Meer keuze voor consumenten heeft altijd de voorkeur, en met deze aankondiging verdwijnt die keuzemogelijkheid. Onder de streep is het dus best een kwalijke zaak.
Tegelijkertijd vermoeden we dat het overgrote deel van de consumenten dit uiteindelijk vrij snel accepteert, en dat het binnen de kortste keren 'het nieuwe normaal' is. Op pc hoor je ook niemand meer over het feit dat je games alleen digitaal kunt aanschaffen, al heb je daar natuurlijk wel een open markt met verschillende winkels en aanbieders van downloadcodes om de concurrentie in stand te houden.
De hoop is dan ook dat Sony’s keuze ervoor zorgt dat landen en complete continenten, zoals de Europese Unie, scherp blijven op deze bedrijven, om ervoor te zorgen dat er geen monopoliepositie ontstaat. In diverse landen lopen al rechtszaken rondom de PlayStation Store. Ook in Nederland klaagt Stichting Massaschade & Consument Sony aan vanwege vermeende oneerlijke prijzen in de PS Store. Betere regelgeving rondom digitale aankopen is nu harder nodig dan ooit: laat dat het gouden randje zijn dat we om Sony’s afscheid van fysieke media kunnen plaatsen.
