Windows 11 op dieet: zo win je gigabytes schijfruimte terug

Een trage computer wordt vaak verdacht van een tekort aan geheugen of rekenkracht. Maar soms ligt de oorzaak veel eenvoudiger: een schijf die langzaam maar zeker is volgelopen. Gelukkig hoeft de oplossing niet te bestaan uit een grotere ssd of het verwijderen van waardevolle bestanden. We beginnen met de ingebouwde mogelijkheden van Windows 11 om ruimte vrij te maken en bekijken daarna betrouwbare, gratis externe tools waarmee je vaak tientallen gigabytes kunt terugwinnen.

Voordat je lukraak bestanden gaat verwijderen, is het verstandig eerst te bekijken waar al die opslagruimte naartoe gaat. Open met Windows-toets+I de Instellingen en ga naar Systeem / Opslag. Windows analyseert de inhoud van de schijf en verdeelt de gebruikte opslagruimte over verschillende categorieën, zoals Geïnstalleerde apps, Overige, Afbeeldingen en Tijdelijke bestanden.

Het duurt eventjes voordat deze informatie is verzameld en weergegeven. Je kunt vervolgens elke categorie openklikken om meer details te bekijken en de inhoud bijvoorbeeld op grootte te sorteren. Zo zie je meteen welke bestanden of toepassingen de meeste ruimte innemen en kun je veel gerichter opruimen.

Voor een nog gedetailleerder overzicht klik je op deze pagina op Meer categorieën weergeven. Je ziet dan hoe de opslagruimte wordt gebruikt en welke onderdelen de meeste ruimte innemen. In deze gedetailleerde lijst staan de grootste opslagverbruikers bovenaan. Klik op een categorie om meer details te bekijken. Doe je dat bijvoorbeeld bij Geïnstalleerde apps, dan verschijnt een overzicht van alle geïnstalleerde toepassingen, opnieuw gerangschikt volgens hun opslagverbruik. Neem de lijst rustig door. Via het pictogram met de drie puntjes naast elke app verwijder je de toepassingen die je zelden of nooit gebruikt.

In Windows 11 is Aanbevelingen voor opschoning een functie die je automatisch informeert over wat je veilig kunt verwijderen om opslagruimte vrij te maken. In Instellingen / Systeem / Opslag / Opslagbeheer vind je Aanbevelingen voor opschoning. Je ziet eerst hoeveel ruimte wordt ingenomen door onder meer de Prullenbak en de map Downloads. Je kunt beide items aanvinken en vervolgens verwijderen met één klik op de knop Opschonen.

Daaronder kun je de lijst met Grote of ongebruikte bestanden openen. Je ziet er ook bestanden die al gesynchroniseerd zijn met OneDrive en die je lokaal niet langer hoeft op te slaan. De laatste categorie met suggesties bestaat uit Ongebruikte apps. Apps die je niet gebruikt, kun je beter verwijderen.

Om preventief te werk te gaan en te voorkomen dat je opslag langzaam dichtslibt, is er Opslaginzicht. Je vindt deze functie in het venster Opslag. We raden aan deze optie in te schakelen. Dit is een oplossing voor gebruikers die niet de discipline hebben om regelmatig hun Downloads of Prullenbak op te ruimen. Je plaatst eerst een vinkje bij Windows probleemloos laten werken door automatisch tijdelijke systeem- en app-bestanden op te schonen.

Deze automatische opruimer werkt op de achtergrond en kan worden ingesteld via een schema. Je bepaalt zelf wanneer Opslaginzicht in actie komt. Je hebt de keuze uit Elke dag, Elke week, Elke maand en Bij weinig vrije schijfruimte. Die laatste optie is standaard ingeschakeld.

Scrol vervolgens naar beneden in Opslaginzicht. Daar kun je instellen dat lokaal beschikbare cloudinhoud van je pc automatisch wordt verwijderd wanneer die gedurende een bepaalde periode niet is geopend. Ook hier kun je kiezen uit 1 dag, 14 dagen, 30 dagen of 60 dagen. Geeft dit je een ongemakkelijk gevoel, dan kun je deze optie ook op Nooit instellen.

Op veel systemen reserveert Windows meerdere gigabytes voor het bestand hiberfil.sys, dat wordt gebruikt voor de sluimerstand (Hibernate). Zodra de computer in deze modus gaat, wordt een kopie van het RAM-geheugen opgeslagen in dit bestand. Op die manier kan de pc, als je hem opnieuw inschakelt, onmiddellijk verdergaan waar hij was gebleven. Voor desktop-pc’s met een ssd wordt de sluimerstand door veel gebruikers zelden of nooit gebruikt. Daarom kan het uitschakelen ervan zonder problemen enkele gigabytes schijfruimte opleveren. De slaapstand is voor moderne pc’s met ssd’s populairder. In die modus schakelt de pc vrijwel onmiddellijk over naar een energiebesparende stand. Wie de sluimerstand nooit gebruikt, kan die opslagruimte dus vrijmaken. Open de Opdrachtprompt als administrator en voer het volgende commando uit:

powercfg /hibernate off. Het verborgen bestand wordt dan automatisch verwijderd. Op systemen met veel werkgeheugen kan dit gemakkelijk 8 tot 20 GB aan vrije ruimte opleveren.

Wil je de functie later opnieuw inschakelen, dan gebruik je: powercfg /hibernate on. Wanneer je de sluimerstand uitschakelt, verdwijnt de optie Sluimerstand (Hibernate) uit het aan/uit-menu. In Windows 11 wordt ook Snel opstarten uitgeschakeld. Daardoor kan het opstarten na een volledige afsluiting iets langer duren, al is dat op moderne ssd’s nauwelijks merkbaar. De gewone slaapstand (Sleep) blijft wel beschikbaar. De pc gaat dan in een energiebesparende modus, maar blijft een kleine hoeveelheid stroom verbruiken.

Windows maakt automatisch herstelpunten aan bij belangrijke systeemwijzigingen, bijvoorbeeld bij updates, stuurprogramma-installaties of software-installaties. Deze herstelpunten zijn bedoeld om bij problemen terug te kunnen keren naar een vorige staat. Na verloop van tijd nemen deze herstelpunten behoorlijk wat schijfruimte in beslag.

Open Start en typ Schijfopruiming. Start het programma als administrator en selecteer de systeemschijf. Klik vervolgens op Systeembestanden opschonen.

Open daarna het tabblad Meer opties. In de sectie Systeemherstel en schaduwkopieën klik je op Opruimen. Windows verwijdert nu alle oude herstelpunten behalve het meest recente. Dit is de veiligste methode omdat je nog steeds één recent herstelpunt behoudt.

Je kunt zelf de schijfruimte beperken die Windows reserveert voor deze herstelpunten. Druk op Windows-toets+R en typ SystemPropertiesProtection. Hierdoor open je de Systeemeigenschappen. Selecteer de systeemschijf en klik op de knop Configureren. Hier geef je met een regelaar aan hoeveel schijfruimte er wordt gereserveerd voor de herstelpunten. Voor systeemherstel volstaat doorgaans 10 GB. Wanneer de gereserveerde ruimte vol raakt, verwijdert Windows automatisch de oude herstelpunten.

Filelight is een gratis lichtgewicht opensource-programma dat op een ongebruikelijke manier toont hoe de opslagruimte op de schijf wordt gebruikt. Je kunt het downloaden via de Microsoft Store. In plaats van een klassieke lijst of boomstructuur gebruikt Filelight concentrische ringen. Eerst kies je of je de persoonlijke map, de hoofdmap of een andere map wilt analyseren. Die terminologie komt oorspronkelijk uit de Linux/KDE-wereld en komt op Windows wat vreemd over.

De persoonlijke map komt overeen met je gebruikersprofiel, bijvoorbeeld C:\Users\Dirk. De hoofdmap is de rootmap van een schijf, bijvoorbeeld C: of D:. In dat geval analyseert Filelight de volledige schijf, inclusief Windows, Program Files, gebruikersmappen en andere systeemmappen. Je kunt ook een specifieke map selecteren voor analyse.

Elke ring stelt een map voor en elk segment een bestand of submap. Hoe groter het segment, hoe meer schijfruimte het inneemt. Beweeg de muisaanwijzer over een segment om informatie over het pad en de grootte te bekijken.

Door op een segment te klikken zoom je verder in op de onderliggende mappen en bestanden. Zo ontdek je welke onderdelen van de schijf verantwoordelijk zijn voor het grootste opslagverbruik. Via het contextmenu kun je vervolgens bestanden of mappen verwijderen.

Filelight is geen automatische schoonmaakassistent. Het programma toont waar de ruimte naartoe gaat, maar jij beslist zelf wat er wordt verwijderd.

Waar Filelight kiest voor concentrische ringen, gebruikt WinDirStat een klassieke treemap met gekleurde blokken. WinDirStat is een gratis tool die je eveneens via de Microsoft Store installeert.

Na een scan van een schijf of map toont het programma meteen waar de opslagruimte naartoe gaat. Dat gebeurt op drie manieren: via een mappenstructuur, een lijst met bestanden en vooral de bekende kleurrijke treemap onderaan het venster. In die treemap wordt elk bestand weergegeven als een gekleurd blok. Hoe groter het blok, hoe meer schijfruimte het bestand inneemt.

Dankzij deze visuele aanpak zie je in één oogopslag waar de grootverbruikers zitten, zonder eindeloos door mappen te moeten bladeren. Rechtsboven verschijnt een overzicht van de gebruikte bestandstypen. Klik je op een bestandsextensie, dan worden de overeenkomstige bestanden in de treemap gemarkeerd door een wit kader. Daarnaast kun je de resultaten filteren om snel de grootste bestanden terug te vinden.

Via het contextmenu kun je een bestand naar de Prullenbak verplaatsen of definitief verwijderen. Werk je liever vanuit de Verkenner, dan kun je ook rechtstreeks de locatie van een bestand of map openen. WinDirStat is misschien niet de modernste tool, maar wel bijzonder duidelijk, betrouwbaar en efficiënt.

Dubbele bestanden kunnen ongemerkt veel schijfruimte opslokken. Denk aan foto’s die meerdere keren zijn geïmporteerd, identieke documenten in verschillende mappen of muziek- en videobestanden die door de jaren heen zijn gekopieerd. De freeware AllDup helpt om deze duplicaten op te sporen en veilig te verwijderen. Het programma kan niet alleen zoeken op bestandsnaam, maar vergelijkt ook de inhoud van bestanden, waardoor zelfs duplicaten met verschillende namen worden gevonden. Na de scan presenteert AllDup de resultaten in een overzichtelijke lijst en kun je de gevonden dubbels controleren voordat je ze verwijdert. Vooral bij grote foto-, muziek- en documentverzamelingen kan dit verrassend veel opslagruimte opleveren. Een nadeel is de steile leercurve. De software is enorm uitgebreid en daarom overweldigend voor beginners.

Een gebruiksvriendelijkere tool die jaagt op dubbele bestanden is de tool Czkawka. Czkawka, uitgesproken als ‘chkafka’, betekent in het Pools ‘de hik’. Dit is een van de krachtigste duplicaatzoekers voor Windows, macOS en Linux. Het programma scant razendsnel grote schijven en gaat daarbij verder dan alleen het vergelijken van bestandsnamen. Ook bestanden met een andere naam maar identieke inhoud worden probleemloos herkend.

Daarnaast kan Czkawka zoeken naar lege mappen, tijdelijke bestanden, dubbele foto’s en andere overbodige gegevens die ongemerkt opslagruimte innemen. De interface is misschien iets soberder dan die van sommige commerciële alternatieven, maar daar staat een indrukwekkende snelheid tegenover. Dankzij de overzichtelijke resultatenlijst kun je gevonden duplicaten eerst controleren voordat je ze verwijdert.

Bulk Crap Uninstaller is een gratis uninstaller die verder gaat dan de standaard Windows-verwijderfunctie. Het programma verwijdert ook achtergebleven bestanden, lege mappen en registerresten die normaal op het systeem blijven staan. Waar deze tool vooral in uitblinkt, is het opruimen van restanten van programma’s die onvolledig zijn verwijderd of waarvan de de-installatieroutine slecht werkt.

Na een scan krijg je een overzicht van alle geïnstalleerde programma’s, inclusief verborgen en systeemcomponenten. Je kunt vervolgens kiezen voor een normale de-installatie of een krachtige verwijdering waarbij BCUninstaller automatisch ook achtergebleven bestanden opspoort en verwijdert. Dankzij ingebouwde veiligheidscontroles en de mogelijkheid om eerst een analyse uit te voeren, blijft de controle volledig bij de gebruiker. Het gaat meestal niet om gigabytes zoals bij video’s of games, maar eerder om digitale rommel die zich door de jaren heen heeft opgestapeld.

BleachBit is een gratis opensource-opruimtool die zich niet alleen richt op schijfruimte, maar ook op het verwijderen van digitale sporen van dagelijks gebruik. Waar Windows-tools vooral focussen op systeemopslag, gaat BleachBit een stap verder en pakt het restgegevens aan van toepassingen zoals webbrowsers, Office-programma’s en chatapps.

Denk aan cachebestanden, cookies, sessiegegevens, logbestanden en tijdelijke downloads die zich ongemerkt opstapelen en vaak worden vergeten. Bij het openen krijg je een overzichtelijke lijst met categorieën die je kunt aanvinken. Bij elke optie kun je vooraf bekijken wat er precies wordt verwijderd, zodat je niet blindelings iets wist. Na de selectie start je de opschoning en verwijdert BleachBit alle gekozen bestanden in één keer.

Naast ruimtewinst helpt het programma ook om je systeem op te frissen. Het is licht, volledig gratis en bevat geen advertenties of betaalde versies, wat het een interessant alternatief maakt voor commerciële schoonmaaksoftware.