Windows 11 in de versnelling: Zo voelt jouw computer weer als nieuw

Als je de computer enige tijd gebruikt, heb je in de loop der jaren allerlei data verzameld. Veel gegevens bewaar je heel bewust, zoals documenten, foto’s en video’s. Daarnaast belanden er ongemerkt ook andere zaken op het systeem. Tijdelijke bestanden van een browser, resten van verwijderde software en verborgen opstartprogramma’s zijn daarvan bekende voorbeelden. Pleeg je niet regelmatig onderhoud, dan wordt jouw computer al gauw een vergaarbak van overbodige gegevens met als gevolg een trager systeem. Hoog tijd om daar iets aan te doen!

Een traag systeem kan verschillende oorzaken hebben. Druk je op de aan-uitknop van de computer en duurt het lang voordat het bureaublad tevoorschijn komt? Waarschijnlijk zijn er op de achtergrond te veel opstartprogramma’s actief. Voelt het systeem stroperig aan bij gebruik van een browser, fotobewerker of spelletje, dan is wellicht het werkgeheugen vol. Verder hoor je misschien de harde schijf onrustig ratelen. Dit betekent veelal een te volle schijf of zware achtergrondprocessen van programma’s.

Het programma Taakbeheer laat zien waar de pijn ongeveer zit. Klik op Start en Windows Tools, waarna je dubbelklikt op Taakbeheer. Als alternatief druk je op de sneltoets Ctrl+Shift+Esc. Je ziet nu een overzicht van alle lopende processen. Klik nu op de kolom Processor. De programma’s die de meeste processorcapaciteit opeisen, staan bovenaan. Noteer om welke apps het precies gaat, want wie weet heb je ze niet allemaal nodig.

Klik ook op Geheugen. Dit is het tijdelijke werkgebied waarin Windows actieve programma’s bewaart. Tooltjes die veel werkgeheugen in beslag nemen, vormen een zware belasting voor het systeem. Klik tot slot op Schijf. Deze kolom geeft aan welke programma’s veel data naar de interne opslagdrager schrijven. Noteer wederom de namen die bovenaan staan.

Je hebt nu een goed idee van de piekbelasters op jouw systeem. Bedenk wel dat Taakbeheer alleen lopende processen en programma’s laat zien. Misschien staan er dus nog wel meer zwaargewichten op de pc of laptop. Het loont de moeite om de programmalijst periodiek op te schonen.

Klik achtereenvolgens op Start / Instellingen / Apps / Geïnstalleerde apps. Je kunt het overzicht eventueel op Grootte of Installatiedatum sorteren. Maak in dat geval via het pijltje achter Sorteren op de juiste keuze. Neem de softwarelijst kritisch door. Zie je een applicatie die je eigenlijk nooit gebruikt? Klik dan achter de programmanaam op de drie puntjes en kies Verwijderen. Bevestig daarna nogmaals met Verwijderen. Je herhaalt deze actie voor alle overbodige software. Denk bijvoorbeeld aan hulptooltjes voor een oude printer en proefversies van commerciële apps. Na even wachten verdwijnt de programmanaam uit het overzicht.

Zodra je de computer aanzet, starten er op de achtergrond diverse programma’s op. Soms is dat nuttig, zoals in het geval van een virusscanner. Je wilt het systeem logischerwijs altijd behoeden voor bedreigingen. Daarentegen zijn er vaak ook uiteenlopende opstart-apps actief die je lang niet dagelijks gebruikt. Zet deze toepassingen uit en verminder zo de belasting voor je systeem.

Ga naar Start / Instellingen / Apps / Opstarten. Je ziet per app een schakelaar waarmee je het programma kunt aan- of uitzetten. Soms staat er ook bij in hoeverre het item het opstartproces beïnvloedt. Bepaal bij elke app of je die automatisch met Windows 11 wilt opstarten. Zo schakel je streamingdiensten, browsers en chat-apps gerust uit.

Deactiveer in elk geval nooit een opstart-app waarvan je de functie niet kent. Mogelijk staan er namelijk ook stuurprogramma’s van hardware in de lijst. Zet je zo’n tooltje uit, dan is er een kans dat de gekoppelde apparatuur niet meer goed werkt. Als je meerdere apps hebt uitgezet, merk je tijdens het opstarten waarschijnlijk een groot verschil.

Voor een snelle pc of laptop is het belangrijk om de harde schijf of ssd zo schoon mogelijk te houden. Is de opslagdrager bijna vol, dan heb je mogelijk te maken met langere laadtijden. Haal daarom regelmatig de virtuele bezem door de computer. Gelukkig is dat niet zo moeilijk, want Windows 11 herkent op eigen houtje digitale rommel.

Klik op Start / Instellingen / Systeem / Opslag en zie bovenaan hoeveel vrije ruimte de C-schijf heeft. Je bekijkt hier verschillende categorieën. Begin met Tijdelijke bestanden en check in de lijst welke gegevens daaronder vallen. Vaak kun je oude data van Windows Update opschonen, miniaturen wissen en tijdelijke internetbestanden opruimen. Het besturingssysteem helpt je een handje. Alle onderdelen die je probleemloos kunt weggooien, staan namelijk al aangevinkt. Beslis zelf of je meteen ook de Prullenbak wilt legen. Je bevestigt bovenaan met Bestanden verwijderen / Doorgaan. Houd er rekening mee dat deze opruimactie enige tijd duurt. Ga na afloop via Opslag terug naar het voorgaande scherm.

Wie weet kun je nog meer gegevens weggooien. Klik op Meer categorieën weergeven voor een compleet overzicht. Je kunt onder andere grote mappen, afbeeldingen, documenten en video’s inzien. Open in dat geval de overeenkomstige map en verwijder naar eigen inzicht nodeloze bestanden.

Windows 11 kan ook zelfstandig tijdelijke bestanden en overige nutteloze gegevens wissen. Navigeer naar Start / Instellingen / Systeem / Opslag en zet het schuifje achter Opslaginzicht zo nodig aan. Klik daarna op Opslaginzicht. Het is prettig wanneer de optie Windows probleemloos laten werken door automatisch tijdelijke systeem- en app-bestanden op te schonen is aangevinkt.

Schakel daarnaast Gebruikersinhoud automatisch opschonen in wanneer je automatisch ruimte wilt vrijmaken. Klik onder Opslaginzicht uitvoeren op het kleine pijltje om de frequentie te bepalen. Je kiest hierbij tussen Elke dag, Elke week, Elke maand of Bij weinig vrije schijfruimte (standaard). Tot slot kun je de Downloads-map en Prullenbak na een door jou gekozen periode automatisch legen.

Ten opzichte van oudgedienden als Windows 95 of XP ziet editie 11 er veel gelikter uit. Als je bijvoorbeeld een venster minimaliseert of maximaliseert, zie je een korte animatie. Verder zie je onder geopende vensters een subtiele schaduw. Je staat er waarschijnlijk nooit bij stil, maar het besturingssysteem zit vol met dit soort grafische effecten. De keerzijde van deze tierelantijntjes is dat ze het systeem belasten. Je kunt de effecten ook uitzetten.

Klik in de taakbalk op het vergrootglas om de zoekfunctie te openen en typ ‘Prestaties’. Zodra je op Enter drukt, verschijnt het venster Instellingen voor prestaties. Hier staan allerlei visuele effecten opgesomd. Verwijder het vinkje om het bijbehorende grafische hoogstandje uit te schakelen. Bevestig met Toepassen en zie direct het resultaat.

Je kunt ook in één klap alle frivoliteiten uitzetten. Markeer bovenaan de optie Beste prestaties en sluit het venster met OK. Vind je de gebruikersomgeving nu wel erg kaal, dan kun je de effecten op ieder moment weer aanzetten.

De energiemodus bepaalt hoe Windows 11 de balans kiest tussen snelheid, energie-instellingen en batterijduur. Is de pc of laptop aangesloten op netstroom, dan kies je gerust voor de beste prestaties. Je profiteert dan van een snel systeem. Ga achtereenvolgens naar Start / Instellingen / Systeem / Aan/uit en accu. Kies Energiemodus en klik achter Aangesloten op netstroom op Beste prestaties. Voor een laptop op accuvoeding selecteer je eveneens een passende energiemodus. Klik hiervoor achter Op batterijstroom op het kleine pijltje. Je kiest daarna tussen Beste energie-efficiëntie, Gebalanceerd en Beste prestaties. Bedenk wel dat bij gebruik van laatstgenoemde energiemodus de accu sneller leegloopt.

In veruit de meeste computers is Windows 11 op een ssd geïnstalleerd. Deze opslagdrager heeft voordelen ten opzichte van een traditionele harde schijf. Zo kan een ssd programma’s en bestanden sneller openen. Wie weet kun je de prestaties nog wat opschroeven door deze opslagdrager te optimaliseren. Hierbij geeft Windows 11 aan de ssd door welke datablokken er niet meer in gebruik zijn, waarna het schijfstation ze opruimt. Toekomstige schijfacties verlopen daarna (iets) sneller.

Klik in de taakbalk op het vergrootglas en typ ‘Stations defragmenteren en optimaliseren’. Druk op Enter om het hulpprogramma te openen. Via Optimaliseren voert het besturingssysteem deze taak meteen uit. Je kunt ook een schema instellen, zodat Windows dit klusje op de achtergrond voor je opknapt. Kies Instellingen wijzigen en vink zo nodig Gepland uitvoeren (aanbevolen) aan. Selecteer nu dagelijks, wekelijks of maandelijks. Klik tot slot op OK en Sluiten.

Kwaadaardige programma’s kunnen Windows 11 enorm vertragen, omdat ze ongemerkt de processor, het werkgeheugen en het schijfstation aanspreken. Malware is de verzamelnaam voor dergelijke malafide software. Check de computer eenvoudig op malware door een snelle of volledige scan uit te voeren.

Ga naar Start / Instellingen / Privacy en beveiliging / Windows-beveiliging / Virus- en bedreigingsbeveiliging om het Windows-beveiligingsvenster te openen. Kies Snelle scan om veelvoorkomende schuilplaatsen op bedreigingen te controleren. Heeft Windows iets gevonden, dan volg je de aanbevolen actie. Je kunt de computer ook grondiger op verdachte programma’s checken. Klik dan op Scanopties en markeer de optie Volledige scan. Bevestig daarna onderaan met Nu scannen. Bedenk wel dat zo’n volledige systeemscan veel tijd in beslag neemt. Overigens kun je ondertussen wel andere taken doen op je computer.