Je kon de klok er bijna op gelijk zetten, ongeveer een jaar na de MacBook Pro met M3 brengt Apple de M4-variant op de markt. Grote veranderingen op het gebied van de vormgeving krijgen we dit jaar niet, toch heeft Apple genoeg verbeterd waardoor de MacBook Pro weer wat fijner is geworden.

De vormgeving van de MacBook Pro is ten opzichte van vorig jaar vrijwel niet veranderd. Wel heb je bij alle varianten nu de keuze tussen spacezwart of zilver, waar de M3-variant vorig jaar nog spacegrijs of zilver was. Ook krijg je nu altijd alle aansluitingen. Want waar de variant met de normale M3 vorig jaar nog twee Thunderbolt-poorten had, krijg je er ook bij de M4-variant dit jaar netjes drie. Het enige verschil ten opzichte van de de duurdere varianten met een M4 Pro of Max is dat je bij de M4-variant Thunderbolt 4 krijgt terwijl de Pro en Max voorzien zijn van Thunderbolt 5. Dat maakt in de praktijk niet heel veel uit: zowel versie 4 als 5 zijn razendsnelle universele aansluitingen voor dataoverdracht, beeldscherm en opladen.

©Jeroen Boer - ID.nl

Je kunt op zowel de M4 als M4 Pro maximaal twee extra beeldschermen aansluiten terwijl een variant met M4 Max maximaal vier extra beeldschermen ondersteunt. Daarnaast is de MacBook Pro voorzien van een HDMI-aansluiting, kaartlezer en 3,5mm-headsetaansluiting. Opladen kan via usb-c en is handig voor dockingstations, maar doe je normaal gesproken via de MagSafe 3-aansluiting waarvoor een laadkabel wordt meegeleverd. De oplader zelf is voorzien van een usb-c-aansluiting. 

©Jeroen Boer - ID.nl

De aansluitingen zijn kortom modern en zelfs vooruitstrevend. Het is daarom opvallend dat wifi 7 ontbreekt, al ondersteunt ook het wel aanwezige wifi 6E natuurlijk wel de 6GHz-band. Omdat de behuizing vrijwel identiek is, zijn het toetsenbord en touchpad onveranderd. Dat is alleen maar positief: het tikcomfort is hoog en de touchpad is nog altijd de beste op de markt. 

©Jeroen Boer - ID.nl

Iets goedkoper, prijzige upgrades

De MacBook Pro is nu voorzien van minimaal 16 GB geheugen in plaats van de karige 8 GB die je vorig jaar kreeg, maar is met een vanafprijs van 1929 euro nu 100 euro goedkoper. Je krijgt dit jaar dus beduidend meer Mac voor je geld. De prijzen van upgrades zijn nog wel hoog, al hoef je de hoeveelheid RAM nu waarschijnlijk niet te verhogen. Wil je dat wel, dan betaal je bijvoorbeeld 230 euro om het werkgeheugen uit te breiden naar 24 GB terwijl het verdubbelen van de opslagcapaciteit naar 1 TB je ook 230 euro kost. Met een paar klikken kost de MacBook Pro dus aanzienlijk meer dan 1929 euro, maar daar staat tegenover dat die instapper meer dan prima is als je genoeg hebt aan 512 GB opslag.

Wij ontvingen van Apple een configuratie met M4-processor voorzien van 16 GB RAM, 1 TB ssd en de optionele nanotextuur op het scherm waarmee de prijs op 2329 komt. 

©Jeroen Boer - ID.nl

Nog beter scherm

Het 14inch-scherm van de vorige MacBook Pro met M3-processor was al erg goed, maar Apple heeft toch nog wat verbeteringen aangebracht. De resolutie en technologie zijn hetzelfde gebleven. Het gaat om een ips-paneel in combinatie met in zones verdeelde mini-led-verlichting. Dat zorgt voor heldere en contrastrijke beelden die de eigenschappen van een oled-scherm vrijwel benaderen. Die helderheid is wat verbeterd, want in heel felle omstandigheden kan ook in de normale SDR-modus een helderheid van 1000 nits gebruikt worden. Hierdoor kun je de laptop ook buiten prima gebruiken. De belangrijkste wijziging aan het scherm is helaas optioneel, want je kunt nu voor een meerprijs van 170 euro kiezen voor een scherm met nanotextuur. Ons testexemplaar is voorzien van nanotextuur en in de praktijk betekent dit dat je een mat afgewerkt scherm krijgt waarbij je veel minder last van reflecties hebt. Werk je vaak buitenshuis of in ruimtes met minder optimale verlichting, dan is dit een optie die je zeker moet overwegen. 

©Jeroen Boer - ID.nl

Camera met trucjes

MacBooks hadden altijd al een bovengemiddeld goede webcam, maar dit jaar heeft Apple een echt indrukwekkend 12megapixel-exemplaar ingebouwd. Die levert dankzij de hoge resolutie en brede kijkhoeken niet alleen heel fraaie beelden, maar heeft ook extra mogelijkheden. Zo kan de camera je nu volgen en je in het midden van het beeld houden. Dat werkt prima en het lijkt net of je een camera hebt die met je mee beweegt. Je schakelt deze functie centraal in via de menubalk van macOS, dus het werkt in alle programma's. Ook achtergrondvervaging en het vervangen van je achtergrond kun je centraal instellen. Een ander trucje is Bureauweergave waarbij de camera een gedeelte op je bureau voor je laptop apart in beeld brengt terwijl je tegelijkertijd ook het gewone beeld kunt gebruiken. Zo kun je iets laten zien aan mensen waar je een gesprek mee hebt. Het is grappig en werkt boven verwachting goed, want twee beelden op hetzelfde moment is toch best speciaal. Tegelijkertijd zijn de beelden van je bureau wel heel korrelig. Het gaat immers om een uitsnede van de normale camera. Leuke functionaliteit, maar hopelijk zit hier in toekomstige generaties nog verbetering in. 

©Jeroen Boer - ID.nl

Uitstekende prestaties

Met de M4 zet Apple een flinke stap ten opzichte van de M3-variant die we vorig jaar getest hebben. Afhankelijk van de benchmark zien we de single-core-prestaties rond de 10 procent toenemen terwijl multicore-prestaties tussen de 22 en 31 procent verbeteren. Waar de M3 in Geekbench 5 een single-core-score van  2377 en een multi-core-score van 10796 punten neerzet, levert deze MacBook pro met M4-processor in dezelfde benchmark maar liefst 2609 en 13268 punten. En bij de belangrijke benchmark Cinebench R23 is er een nog groter verschil. Want waar de variant met een M3-processor respectievelijk 1943 en 10470 punten scoort, gaat de M4 daar met 2202 en 13733 punten duidelijk overheen. Daarmee kom je op het niveau van een M1 Max of M2 Pro. De M4 is dus echt een prima chip. Het verval is bovendien bijzonder laag, de koeling is duidelijk toereikend om de prestaties op orde te houden. Wel slaat de koeling hoorbaar aan als een zware taak langer dan twee minuten duurt. Daar heb je bij normaal gebruik geen last van, maar als je bijvoorbeeld meerdere foto's gaat exporteren of video gaat renderen maakt de MacBook Pro best wel wat geluid.

De ssd presteert met een lees- en schrijfsnelheid van 2893,5 en 3331,3 MB/s prima, maar het zou kunnen dat de 512GB-variant wat langzamer is.

De accutijd van een MacBook Pro was al goed, maar is dit jaar echt uitstekend. In dezelfde browsertest die we vorig jaar hebben uitgevoerd halen we nu een accuduur van 19 uur en 6 minuten waar dat bij de M3-variant nog 17 uur en 31 minuten was. 

©Jeroen Boer - ID.nl

Conclusie

Apple heeft zijn al erg goede 14 inch MacBook Pro toch weer weten te verbeteren. De M4-processor is indrukwekkend snel, je krijgt nu altijd 16 GB RAM en de prijs is ook nog eens lager. De bouwkwaliteit is uitstekend en prettig is dat je maar liefst drie Thunderbolt-aansluitingen krijgt. Ook de lange accuduur zal goed van pas komen als je onderweg bent, net als de extra hoge schermhelderheid. Waar de variant met een M3 vorig jaar nog een beetje tussen consument en professional inhing omdat je niet alle (aansluit)mogelijkheden kreeg, zul je bij de variant met M4 vermoedelijk niks missen. Kortom een prima laptop, al blijven de upgradeprijzen wel onveranderd hoog.

Hoewel oude arcadekasten en klassieke spelcomputers op den duur verdwijnen, hebben de bijbehorende games het eeuwige leven. Met MAME boots je de originele hardware namelijk exact na. Daarmee wek je oude videospelletjes op je pc, laptop of Mac weer tot leven! Lijkt het spelen van nostalgische Atari-, Sega- en (S)NES-spellen je wel wat? In dit artikel leggen we uit hoe je dat doet.

Emuleren

Emuleren betekent dat speciale software de elektronica van een bestaand apparaat nabootst. In plaats van de originele printplaten en chips te gebruiken, vertaalt een emulator de instructies en signalen van die hardware naar je huidige pc of laptop. Een voordeel, want oude spelcomputers gaan op den duur namelijk kapot. Bovendien zijn reserveonderdelen schaars.

MAME is de bekendste emulator voor arcadekasten. De afkorting van deze freeware staat voor Multi Arcade Machine Emulator. Daarnaast ondersteunt dit programma tegenwoordig ook allerlei klassieke spelconsoles.

De doelstelling van de softwareontwikkelaars is om de hardware tot in detail na te bootsen en daarmee de technische kennis te behouden. Hierdoor speel je de games zoals ze oorspronkelijk bedoeld waren. Prettig is dat MAME iedere maand een nieuwe update vrijgeeft. Hierdoor weet je vrijwel zeker dat deze populaire emulator op jouw systeem goed blijft werken.

©jon anders wiken

Installatie

Met het opensource-project MAME bouw je een nauwkeurige digitale replica van één of meerdere spelcomputers. Je hoeft hiervoor alleen gratis emulatiesoftware op je systeem te installeren. MAME is voor Windows, macOS en Linux beschikbaar.

Nuttig om te weten is dat de makers nauwkeurigheid boven snelheid prefereren. Bepaalde games vormen dan ook een behoorlijke belasting voor jouw pc of laptop. Installeer het programma daarom bij voorkeur op een vlot systeem met minimaal 4 GB werkgeheugen. Volgens de ontwikkelaars werkt MAME ook op gedateerde computers van hooguit tien jaar oud, maar hierbij ervaren gebruikers wel eerder vertraging.

Ga naar www.mamedev.org en scrol een stukje omlaag. Klik onder Supported Platforms op de downloadknop van jouw besturingssysteem. Bij dit artikel werken we met de Windows-versie. Je downloadt het exe-bestand naar de computer en dubbelklikt hierop. Kies Uitvoeren en bepaal via de knop met de drie puntjes in welke map je de bestanden van het programma wilt opslaan. Bevestig met OK / Extract.

MAME verkennen

Ga naar de map waarin je in de vorige tip MAME hebt geïnstalleerd. Je ziet hierin flink wat mappen en bestanden. Dubbelklik op mame.exe. Er verschijnt een ietwat onorthodoxe gebruikersomgeving met de namen van tienduizenden systemen en games. Aan de linkerkant kun je het aanbod onder meer op jaartal of fabrikant sorteren.

Je kunt ook de zoekfunctie gebruiken. Begin in dat geval gewoon met typen. Zo krijg je een idee welke emulators er allemaal beschikbaar zijn. Typ je bijvoorbeeld Nintendo, dan komen iconische spelcomputers als Game Boy (Color) en Entertainment System tevoorschijn. Klik bovenaan op het sterretje om een emulator als favoriet te markeren. Op die manier vind je die later makkelijker terug.

Je kunt alvast de status van een geselecteerde emulator controleren. Als onderin beeld Status: Working verschijnt, kan MAME deze spelcomputer of arcadekast goed nabootsen. Is dat niet het geval, dan voegt de emulatiesoftware wellicht later ondersteuning toe via een update. Controleer verder ook of het beeld en geluid goed werken. In dat geval staat er OK achter respectievelijk Graphics en Sound.

Configuratiebestand

Ten opzichte van veel andere programma's wijkt de werking van MAME op bepaalde punten nogal af. Je dient bijvoorbeeld eerst twee zogeheten configuratiebestanden aan te maken. Doe je dat niet, dan slaat de emulatiesoftware jouw voorkeursinstellingen slechts tijdelijk op. Denk onder meer aan de gewenste beeldresolutie, geluidsinstellingen en invoerapparatuur.

Dubbelklik onderin beeld op General Settings en dubbelklik op Save Settings. De melding Settings saved verschijnt. Kies Return to Previous Menu om weer terug te keren naar het beginscherm. Je kunt hiervoor trouwens ook de Escape-toets gebruiken. Controleer voor de zekerheid of er in de MAME-map op de computer twee nieuwe configuratiebestanden staan, namelijk mame.ini en ui.ini.

Nederlandse taal

De voertaal is weliswaar standaard Engels, maar er is ook een Nederlandse vertaling beschikbaar. Ga naar General Settings / Customize UI en dubbelklik op Language. Klik vervolgens twee keer op Dutch. Zodra je nu Return to Previous Menu kiest, verandert het menu direct naar het Nederlands. Bevestig met Instellingen opslaan en sluit het menu af. Houd er rekening mee dat niet alle onderdelen in MAME correct zijn vertaald.

Maplocatie ROM's

MAME heeft standaard géén spellen. Die ga je zo dadelijk namelijk zelf toevoegen. Je regelt dat door zogenoemde ROM-bestanden in het programma te laden. Zo'n ROM-bestand is kort gezegd een digitale kopie van een klassieke game. Handig, want je kunt tenslotte niet zomaar een oude spelcartridge of floppydisk op een hedendaagse computer aansluiten.

Geef in MAME aan waar je ROM's bewaart. Navigeer hiervoor achtereenvolgens naar General Settings / Mappen configureren / ROMs / Map toevoegen en selecteer de map roms binnen de MAME-opslagmap. Je bevestigt met Enter, waarna je driemaal klikt op Terug naar vorig menu. Bewaar de wijzigingen met Instellingen opslaan en sluit het menu af.

ROM's downloaden?

Hoewel emulators zoals MAME legaal zijn, ligt dat voor de benodigde ROM-bestanden van games helaas iets anders. Het is dan ook begrijpelijk dat de videospellen niet bij de emulatiesoftware zijn inbegrepen, want hierop rust auteursrecht. Bovendien zouden tienduizenden spellen te veel opslagcapaciteit opeisen.

Wie op Google speurt, vindt al gauw allerlei downloadbare ROM-bestanden van bekende gametitels. Kijk daarmee uit! Je mag officieel alleen een digitale back-up maken van een origineel videospel dat je zelf bezit. Het kopiëren van een authentieke cartridge is nogal complex. Je hebt hiervoor namelijk specifieke apparatuur en software nodig. Bovendien is het niet toegestaan om eventuele kopieerbeveiliging te omzeilen. Om de genoemde redenen is het natuurlijk verleidelijk om ROM-bestanden uit illegale bron te downloaden, maar volgens de Nederlandse wet is dat dus verboden.

Op talloze websites liggen illegale ROM-bestanden van bekende spellen voor het oprapen.

ROM's downloaden

Auteursrechtelijk beschermde ROM's mag je niet downloaden. Gelukkig beheert MAME zelf ook een behoorlijke collectie klassieke games. De originele makers hebben toestemming gegeven om deze ROM-bestanden gratis te gebruiken. Het betreft tientallen titels die tussen 1977 en 2001 zijn uitgebracht.

Ga naar www.mamedev.org/roms/ en klik op een interessante titel. Je zet een vinkje voor I understand that these ROM images are for non-commercial use only, waarna je op de downloadknop klikt. Bewaar het zip-bestand nu in de ROM-map van MAME. Pak dit zip-bestand beslist niet uit, want anders werkt de emulatie niet.

Retrogame starten

Zodra je de ROM's eenmaal in de juiste map hebt geplaatst, kun je deze games in MAME starten. Overigens circuleren er op internet ook ROM's die in de praktijk helaas niet werken. Het is dus echt een kwestie van uitproberen. Als je in de vorige tip legale kopieën vanaf de website van MAME hebt gedownload, krijg je die relatief eenvoudig aan de praat.

Klik in het linkermenu op Beschikbaar en druk vervolgens op de F1-toets. Bevestig met Enter. De emulatiesoftware controleert nu alle aanwezige ROM's. Na even wachten zie je in de lijst verse titels die je kunt spelen. Klik hierop en controleer onderaan of de status, het beeld en het geluid in orde zijn. Je opent rechtsboven eventueel het tabblad Informatie om extra details te tonen, zoals jaartal en fabrikant. Kun je een bepaalde titel niet vinden? Gebruik dan de zoekfunctie! Klik tweemaal op een titel om het videospel te starten.

Gamen maar!

Een game start met de standaardinstellingen altijd op volledige schermgrootte. Vind je dat niet prettig, dan druk je in Windows op de sneltoets Alt+Enter om de vensterweergave te openen. Pixelachtige videospelletjes kun je vaak beter in een wat kleinere weergave spelen. Je past de grootte van het dialoogvenster naar eigen wens aan.

De bediening verschilt per spel. Vaak verschijnt er eerst een korte animatie, waarna je het spel kunt starten. Het loont de moeite om eerst even de invoerinstellingen door te nemen. Druk in de spelweergave op de Tab-toets en ga naar Invoerinstellingen / Input Assignments (this system). Je ziet nu welke knoppen je kunt gebruiken. Liever een andere indeling? Geen probleem, want het is mogelijk om de bedieningsknoppen te wijzigen. Selecteer een functie en druk vervolgens op Enter. Druk nu op de toets die je voortaan wilt gebruiken.

Klaar met spelen? Klik dan rechtsboven op het kruisje om weer terug te gaan naar het beginscherm van MAME. Je kunt als alternatief ook op de Escape-toets drukken.

Let op: artikel gaat verder onder de afbeelding en de video.

🎢 Ook leuk: gratis achtbanen bouwen in je browser

Game-instellingen

Je kunt van iedere game de instellingen even doornemen. Klik met de rechtermuisknop op een titel om een contextmenu te openen. Zoals de naam al doet vermoeden, verschijnen er bij Geavanceerde opties allerlei complexe instellingen. Dat zijn er weliswaar flink wat, maar voor doorsneegebruikers zijn de meeste opties niet zo interessant.

Overigens is het wél de moeite waard om het onderdeel Automatisch opslaan/hervatten te activeren. Afhankelijk van het spel sla je daarmee de voortgang op. Kijk daarnaast ook even bij Invoerinstellingen. De Muis staat namelijk vaak uit, terwijl je veel games met dit bedieningsapparaat kunt spelen. Klik op Terug naar vorig menu.

Kijk verder ook even bij Video opties. Schakel bijvoorbeeld de Venstermodus in wanneer je liever niet wilt dat de game in een volledig scherm opent. Kies daarna Terug naar vorig menu en Save System Settings. Sluit ten slotte het menu.

Muntinworp

Veel oude arcadekasten hebben een muntgleuf. Pas wanneer iemand daar een gulden of rijksdaalder in gooide, begon het spel. Aangezien MAME de hardware van klassieke arcadespellen exact nabootst, is het veelal nodig om een virtueel muntje in het systeem te werpen. Anders kun je namelijk niet spelen. Meestal druk je hiervoor op 5 voor munt één en 6 voor munt twee. Druk meermaals op deze getallen om extra credits toe te voegen.

Bij veel virtuele arcadekasten druk je verder op 1 of 2 om respectievelijk met één of twee spelers te gamen. Daarnaast zijn F6 en F7 nuttige sneltoetsen. Daarmee bewaar of laad je namelijk zogeheten savestates. Wil je even pauzeren? Druk dan op F5. Je kunt meestal met de pijltjestoetsen bewegen. Als je een schietspel speelt, is de vuurknop natuurlijk cruciaal. Dat is veelal de Spatie-, Ctrl- of Alt-toets.

Extra credits

Speel je een arcadespel en blijf je telkens virtuele muntjes inwerpen? Bij een echte arcadekast is het via fysieke schakelaars op de printplaat vaak mogelijk om de instellingen te wijzigen. Een kastbeheerder kan zo bijvoorbeeld extra credits of levens aan een muntinworp toewijzen. MAME heeft hiervoor een aangepast menu, zodat je langer kunt doorspelen.

Druk binnen de spelomgeving op de Tab-toets en ga naar DIP-schakelaars. De beschikbare instellingen zijn afhankelijk van het gekozen arcadespel. Vaak kun je het aantal levens en/of credits opvoeren. Soms zijn er ook opties om de gametijd te verlengen, een andere taal te kiezen en de moeilijkheidsgraad te wijzigen. Tot slot kun je het geluid van de 'arcadekast' wellicht aan- of uitzetten. Klaar? Klik dan achtereenvolgens op Terug naar vorig menu en Close Menu.

Geluid

Tijdens het spelen van een spel kun je diverse geluidsopties aanpassen. Hoor je bijvoorbeeld deuntjes uit de monitorspeakers, maar gebruik je hiervoor liever aangesloten pc-speakers? Druk dan in het gamevenster op de Tab-toets. Via Audio Mixer verschijnt er een klein venster. Klik achter Device zo nodig meermaals op het pijltje totdat de juiste audiobron is geselecteerd. Daarnaast pas je optioneel ook nog het standaardvolume aan. Klik op Terug naar vorig menu.

MAME heeft ook nog diverse geavanceerde audio-opties. Open hiervoor het onderdeel Audio Effects. Via Equalizer kun je bijvoorbeeld de intensiteit van hoge en lage tonen wijzigen. Sluit het menu door twee keer op de Escape-toets te drukken.

Plug-ins

MAME ondersteunt het gebruik van plug-ins. Je voegt daarmee extra functies aan het programma toe. Ga vanuit het hoofdvenster naar General Settings en kies Plugins. Er wordt een lijst geopend van alle uitbreidingen die je kunt activeren.

Een leuke plug-in is bijvoorbeeld Hiscore support. Je bewaart daarmee je hoogste scores. Verder kun je met Input macro plugin een reeks toetsaanslagen aan een enkele knop toewijzen. Cheat finder helper library helpt je misschien met het vinden van handige trucs. Dat kan net het verschil zijn om een level of volledige game uit te spelen. Laat ten slotte met Game play timer tijdens het spelen desgewenst een tijdklok meelopen. Navigeer naar Terug naar vorig menu en kies Instellingen opslaan. Sluit het menu vervolgens af.

Ben je benieuwd hoe de plug-ins in de praktijk werken? Herstart dan eerst MAME en start een spel. Je drukt daarna op de Tab-toets, waarna je het onderdeel Plugin opties opent. Je kunt nu de aanwezige plug-ins configureren.

De mogelijk binnenkort te verschijnen iPhone 17e zou evenveel gaan kosten als de iPhone 16e, namelijk 599 dollar - omgerekend mogelijk wederom 719 euro.

Dat claimt journalist en Apple-expert Mark Gurman op Bloomberg. De iPhone e-modellen zijn betaalbaardere versies van de iPhone. Dat blijkt wel uit de prijs van de begin vorig jaar uitgekomen iPhone 16e, die op release 719 euro (en 599 dollar in de VS) kostte.

Gurman claimt dat de prijs van opvolger iPhone 17e in ieder geval in de VS gelijk blijft, oftewel nog steeds 599 dollar. Dat zou dus kunnen betekenen dat hij ook weer 719 euro in Europa gaat kosten.

Verbeteringen

De prijs blijft waarschijnlijk dan wel gelijk, maar de 17e zou toch enkele verbeteringen ten opzichte van de 16e kennen. Zo zou er een A19-chip in de iPhone 17e zitten, een chip die ook in de duurdere, reguliere iPhone-modellen voorkomt.

Verder zou de 17e ook Apple's 5G-chip bevatten, net zoals de duurdere iPhones. Tot slot zou ook MagSafe ondersteund worden voor Apple’s magnetische accessoires. Dit was bij de iPhone 16e niet het geval.

Volgens Gurman wordt de iPhone 17e op 19 februari onthuld en ergens binnenkort uitgebracht. De 16e kwam op 28 februari 2025 uit, dus het is waarschijnlijk dat de opvolger ook ergens later deze maand of begin volgende maand uitkomt. De reguliere iPhone-modellen worden altijd pas in september aangekondigd en uitgebracht.

Overigens claimt Gurman ook dat Apple binnenkort nieuwe iPads uitbrengt - een iPad Air met een M4-chip en een instapmodel met een A18-chip - en nieuwe Macbook Airs en Pro's. Die zouden mogelijk ergens in maart uitkomen.