Windows 11 opschonen zonder extra software: zo maak je schijfruimte vrij

Veel externe schoonmaaktools beloven wonderen, maar gaan soms nogal rigoreus te werk en kunnen je systeem instabiel maken. Soms draaien ze zelfs ongewenste achtergrondprocessen of zijn ze uit op privacygevoelige gegevens. Vermijd je deze risico's liever, dan heb je aan de ingebouwde functies van Windows genoeg.

Ga daarbij wel doordacht te werk. Het heeft bijvoorbeeld weinig zin om meteen allerlei tijdelijke mappen leeg te maken: een oude game of videocollectie neemt vaak veel meer ruimte in dan alle browsercaches samen (en caches kunnen bovendien nuttig zijn om gegevens sneller opnieuw te openen).

Besef ook dat bestanden verwijderen wel opslagruimte vrijmaakt, maar je pc niet noodzakelijk versnelt. Omgekeerd kan het uitschakelen van onnodige opstartprogramma's de pc wat sneller maken, maar nauwelijks vrije schijfruimte opleveren. Controleer ook vooraf of alle belangrijke bestanden zijn geback-upt.

Controleer eerst hoeveel opslagruimte je momenteel gebruikt. Open Instellingen in Windows en selecteer Systeem / Opslag. Er verschijnt een analyse met categorieën als Geïnstalleerde apps, Tijdelijke bestanden, Documenten en Video's (klik ook op Meer categorieën weergeven). Standaard analyseert Windows je systeemschijf, maar via Geavanceerde opslaginstellingen / Opslag gebruikt op andere stations kun je ook andere stations selecteren. Klik op een categorie voor meer details.

Zo zie je beter waar je ruimte kunt vrijmaken. Controleer ook hoeveel vrije ruimte je nog hebt. Open Verkenner en klik op Deze pc. Probeer vooral op het systeemstation minstens enkele tientallen GB vrij te houden.

Schijfruimte vrijmaken met de opruimaanbevelingen van Windows

Je kunt je bij het zoeken naar extra opslagruimte ook door Windows laten leiden. Open Instellingen / Systeem / Opslag / Aanbevelingen voor opschoning. Windows verzamelt mogelijke opruimacties in categorieën als Tijdelijke bestanden, Grote of ongebruikte bestanden, Ongebruikte apps en Bestanden gesynchroniseerd met de cloud. Klik bij Tijdelijke bestanden eventueel op Geavanceerde opties weergeven en plaats alleen een vinkje bij onderdelen die je kunt missen en de moeite lonen.

Controleer telkens zorgvuldig welke bestanden en gegevens je verwijdert voordat je op Opschonen klikt. Let vooral op wanneer je Downloads selecteert: daarmee verwijder je de inhoud van je downloadmap (standaard C:\Users<gebruikersnaam>\Downloads). Data uit het onderdeel Bestanden gesynchroniseerd met de cloud blijven normaliter online beschikbaar, maar de lokale kopieën kunnen van de pc verdwijnen.

We blijven nog even bij de rubriek Opslag in Instellingen, want hier vind je ook Opslaginzicht, een automatische opruimdienst op de achtergrond. Open dit onderdeel en zet de schakelknop bij Gebruikersinhoud automatisch opschonen aan. Bij Opslaginzicht uitvoeren bepaal je de frequentie, zoals Bij weinig vrije schijfruimte (standaard) of Elke maand. Je kunt ook instellen dat bestanden uit de prullenbak en de map Downloads automatisch verdwijnen als ze bijvoorbeeld langer dan 30 dagen niet geopend zijn (wees dan wel zeker van je zaak). Gebruik je OneDrive, dan kun je lokale bestanden die al in de cloud staan na een instelbare periode wijzigen in 'alleen online', zodat lokale schijfruimte vrijkomt.

Helemaal bovenaan kun je eventueel Windows probleemloos laten werken door automatisch tijdelijke systeem- en app-bestanden op te schonen aanvinken. Deze optie geldt uitsluitend voor tijdelijke bestanden waarvan applicaties aan Windows hebben gemeld dat ze weg mogen en heeft dus geen impact op je persoonlijke bestanden.

Helemaal onderaan vind je ook een knop waarmee je Opslaginzicht met de huidige instellingen meteen uitvoert.

Naast de genoemde opslagfuncties bevat Windows 11 nog altijd de klassieke tool Schijfopruiming. De mogelijkheden overlappen grotendeels, maar deze tool biedt een compact overzicht van vooral verwijderbare systeem- en cachebestanden.

Typ schijfopruiming in het Windows-zoekvak en open de gelijknamige app. Selecteer de gewenste schijf, zoals je systeemschijf, en klik op Systeembestanden opschonen. Plaats op het tabblad Schijfopruiming een vinkje bij de onderdelen waarvan je de bestanden wilt verwijderen. Je ziet telkens hoeveel schijfruimte dit oplevert. Via het tabblad Meer opties kun je ook geïnstalleerde programma's en systeemherstelpunten opruimen. Hierop komen we nog terug.

Schijfopruiming heeft ook een geavanceerde modus. Open Opdrachtprompt als administrator en voer het commando cleanmgr /sageset:1 uit.

Er verschijnt een uitgebreid instellingenvenster. Selecteer hier de gewenste opruimlocaties. Na bevestiging met OK slaat Windows deze voorkeuren in het register op onder het gekozen profielnummer (1 in ons voorbeeld; dit getal mag tussen 0 en 65535 liggen). Wil je deze opruimactie later automatisch uitvoeren, voer dan cleanmgr /sagerun:1 uit. Dit is bijvoorbeeld handig om specifieke opruimacties te automatiseren (zie bij 'Windows automatisch laten opschonen met Taakplanner'). Let wel: het commando voert de opgeslagen selectie automatisch uit op alle toepasselijke schijven.

Eerder in dit artikel kwam al aan bod dat je soms flink wat schijfruimte kunt vrijmaken door overtollige apps te verwijderen. Ga hiervoor eerst naar Instellingen / Apps / Geïnstalleerde apps. Sorteer de lijst bij voorkeur op Grootte (van groot naar klein). (Grotere) apps waarvan je zeker weet dat je ze kunt missen, verwijder je via de knop met de drie puntjes.

Lukt het niet om bepaalde – vaak klassieke desktopapplicaties – op deze manier te verwijderen, druk dan op de Windows-toets+R en voer het commando appwiz.cpl uit. Ook hier kun je sorteren op de kolom Grootte.

Windows opruimen betekent overigens niet alleen schijfruimte vrijmaken, maar ook het opstartproces van ballast ontdoen. Klik daarom met rechts op de Windows-startknop en kies Taakbeheer. Open de rubriek Opstart-apps, sorteer op de kolom Status en klik met rechts op ingeschakelde apps waarvan je zeker weet dat jij, Windows of een app ze niet nodig heeft. Kies vervolgens Uitschakelen. Je kunt dit op elk moment weer ongedaan maken.

Om snel te zien welke bestanden de meeste schijfruimte innemen, heb je geen externe tool nodig. Dit kan eenvoudig vanuit Verkenner. Open het station of de map waarin je wilt zoeken en typ rechtsboven een zoekterm als grootte:>1GB of grootte:>500MB. Na afloop sorteer je de bestandslijst via Sorteren / Meer / Grootte en Aflopend van groot naar klein. Ook gecombineerde zoekopdrachten zijn mogelijk, zoals grootte:>1GB AND (extensie:vdi OF extensie:vmdk), als je alleen vdi- of vmdk-bestanden groter dan 1GB zoekt.

Met PowerShell kun je geavanceerdere zoekopdrachten uitvoeren. Klik in het Windows-startmenu met rechts op PowerShell en kies Als Administrator uitvoeren. Met de volgende opdracht toont de tool bijvoorbeeld de 20 grootste bestanden op je C-schijf:

Get-ChildItem -Path C:\ -File -Recurse -ErrorAction SilentlyContinue | Sort-Object Length -Descending | Select-Object -First 20 FullName, @{Name=GB;Expression={[math]::round($_.Length/1GB,2)}} | Format-Table -AutoSize

Bevestig met Enter, waarna Windows de schijf doorzoekt en het resultaat toont. Geen PowerShell-kenner? Dat hoeft niet: wijzelf kregen een vergelijkbaar commando van de AI-chatbots ChatGPT en Gemini na een goed omschreven prompt.

Bij Opslaginzicht hadden we het al even over cloudsynchronisatie via OneDrive, maar je kunt dit ook zelf regelen voor meerdere cloudopslagdiensten. We nemen eerst OneDrive als voorbeeld.

Wil je specifieke, wellicht grotere, mappen of bestanden standaard online bewaren en alleen bij gebruik downloaden, open dan de OneDrive-map in Verkenner. Selecteer een of meer items, klik met rechts op de selectie en kies Ruimte vrijmaken. De lokale kopie verdwijnt, herkenbaar aan het wolkje in de Status-kolom. Kies Altijd bewaren op dit apparaat als je een item liever permanent lokaal houdt.

Wil je dit voor alle OneDrive-bestanden tegelijk doen, klik dan op het OneDrive-pictogram in het Windows-systeemvak, op het tandwiel en op Instellingen. Open Synchroniseren en back-up maken / Geavanceerde instellingen. Scrol naar Bestanden op aanvraag en selecteer Schijfruimte vrijmaken (in plaats van Alle bestanden downloaden). Bevestig met Doorgaan.

Ook in Google Drive kun je ruimte vrijmake. Wil je hier zelf bepalen wat lokaal staat en wat alleen in de cloud blijft, stel deze dan in op Bestanden streamen. Klik hiervoor op het Google Drive-pictogram in het systeemvak, op het tandwiel en kies Voorkeuren. Klik links op Google Drive en selecteer Bestanden streamen. Kies je Bestanden spiegelen, dan maakt Google Drive een 1-op-1 lokale offlinekopie – zonder uitzonderingen.

Heb je Bestanden streamen gekozen, klik dan met de rechtermuisknop op een of meer bestanden of mappen in je Google Drive-map, kies eventueel Meer opties weergeven, ga naar Offline toegang en selecteer Offline beschikbaar. Kies Alleen online als je de lokale kopie wilt wissen.

Windows houdt automatisch componenten bij die nodig zijn voor onder meer updates, het verwijderen van problematische updates, Windows-onderdelen en systeemherstel. Naarmate meer updates en onderdelen worden geïnstalleerd, kan deze zogeheten 'component store' groeien. Je vindt deze in de map %windir%\WinSxS (standaard C:\Windows\WinSxS). Verwijder nooit zelf bestanden uit deze map, aangezien dit Windows kan beschadigen. Je kunt beter als volgt te werk gaan.

Laat Windows eerst de component store analyseren. Open hiervoor Opdrachtprompt als administrator en voer het volgende commando uit:

Dism.exe /Online /Cleanup-Image /AnalyzeComponentStore

DISM toont onder meer de werkelijke grootte van de component store en geeft aan of opschoning wordt aanbevolen. Staat bij Component Store Cleanup Recommended de waarde Yes, dan kun je overtollige componenten opruimen met:

Dism.exe /Online /Cleanup-Image /StartComponentCleanup

Wil je nog grondiger opruimen, voeg dan achteraan dit commando de parameter /ResetBase toe. Let wel, dit maakt dat je Windows-updates die op dat moment al geïnstalleerd zijn daarna niet meer kunt verwijderen.

Het kan gebeuren dat de downloadcache van Windows Update beschadigd raakt of dat er flink wat gedownloade updatebestanden achterblijven in de standaardmap %windir%\SoftwareDistribution\Download. Je kunt de inhoud van deze map als volgt veilig verwijderen.

Open Opdrachtprompt als administrator en stop eerst de relevante services met het commando net stop wuauserv & net stop bits.

Open vervolgens de genoemde map en verwijder alle bestanden en submappen daarin (niet de hoofdmap zelf). Start daarna beide services opnieuw met net start bits & net start wuauserv.

Windows maakt benodigde bestanden en mappen later automatisch opnieuw aan en downloadt ontbrekende updatebestanden opnieuw zodra dat nodig is.

Ook Windows Systeemherstel en de ingebouwde functie 'Vorige versies' kunnen ongemerkt tientallen gigabytes schijfruimte innemen, aangezien ze gebruikmaken van zogeheten schaduwkopieën: automatisch opgeslagen momentopnamen van bestanden of schijven. Om te controleren hoeveel ruimte er hiervoor momenteel is toegewezen, mogelijk op diverse schijven, voer je op de Opdrachtprompt als administrator het commando vssadmin list shadowstorage uit.

Je kunt de maximaal toegestane ruimte beperken door de app Een herstelpunt maken in het Windows-startmenu te starten. Druk op het tabblad Systeembeveiliging bij elk van de ingeschakelde stations op Configureren en verplaats bij Max. gebruik de schuifbalk naar links. Doorgaans ligt dit rond 4 procent van de beschikbare schijfruimte en je gaat bij voorkeur niet veel lager.

Wil je alle gemaakte herstelpunten behalve de recentste in één keer wissen, start dan Schijfopruiming als administrator op, kies het gewenste station, open het tabblad Meer opties en druk op de onderste knop Opruimen. Bevestig met Verwijderen.

Ook de sluimerstand kan veel gigabytes aan schijfruimte in beslag nemen (standaard ongeveer de helft van de hoeveelheid RAM-geheugen), gezien deze de inhoud van het RAM-geheugen gecomprimeerd naar schijf schrijft waarna de pc volledig uitschakelt. Gebruik je de sluimerstand nooit op je pc, dan kun je deze uitschakelen vanuit de Opdrachtprompt (als administrator) met het commando powercfg /hibernate off. Hiermee verdwijnt meteen ook het bijbehorende systeembestand (C:\hiberfil.sys). Let wel op: ook de functie 'Snel opstarten' werkt dan niet meer. Je kunt de functie altijd opnieuw inschakelen met powercfg /hibernate on.

In principe kun je zowat elk opdrachtregelcommando of (PowerShell-)script via de ingebouwde Taakplanner op gezette tijden of onder bepaalde voorwaarden automatisch uitvoeren. Dit biedt natuurlijk ook mogelijkheden voor opschoonoperaties. We houden het hier bij één voorbeeld: Schijfopruiming, meer bepaald ons eerdere commando cleanmgr /sagerun:1.

Open Taakplanner in het Windows-startmenu en klik in het deelvenster Acties op Taak maken. Vul op het tabblad Algemeen een geschikte naam in en zet bij voorkeur een vinkje bij Met meeste bevoegdheden uitvoeren. Voeg op het tabblad Triggers een nieuwe trigger toe, bijvoorbeeld elke eerste dag van de maand om 15 uur. Open daarna het tabblad Acties, klik op Nieuw en kies Programma starten. Vul bij Programma/script cleanmgr.exe in en typ bij Parameters toevoegen /sagerun:1. Bevestig met OK en test de toegevoegde taak eventueel meteen via Uitvoeren.