Browsen zonder pottenkijkers: Minder ergernis, meer privacy!

Veel internetgebruikers wanen zich veilig zodra ze in hun browser een privé- of incognitovenster openen, maar ze vergeten dat dit alleen lokale sporen op hun eigen toestel wist – niet voor niets wordt deze functie ook wel smalend de ‘pornoknop’ genoemd. Je internetprovider, advertentienetwerken of zelfs de overheid kunnen nog steeds vrolijk meekijken. Echte privacy gaat verder en draait om een gerichte beperking van je data-uitstroom.

Om je privacy tijdens het browsen merkbaar te verbeteren, bestaat er jammer genoeg geen ‘silver bullet’. Je bereikt het beste resultaat met diverse relatief kleine ingrepen. De grootste winst zit eigenlijk in vier lagen, die in dit artikel uitgebreid aan bod komen: versleutelde DNS, een browser met doordachte anti-tracking, een degelijke blocker, en een bewuste scheiding van identiteiten via profielen en aliassen.

Elk websitebezoek begint met een DNS-verzoek (Domain Name System): het omzetten van een domeinnaam, zoals reshift.nl, naar een ip-adres. Meestal verloopt dit onversleuteld via (de DNS-resolver van) je internetprovider, waardoor deze eenvoudig kan zien welke domeinnamen je opvraagt. Om dit te vermijden laat je deze verzoeken versleuteld verlopen. Zo kan je provider – of iemand die je verbinding afluistert – de opgevraagde domeinnamen niet meer lezen.

Hiervoor bestaan technieken als DNS over HTTPS (DoH) en DNS over TLS (DoT). Bij DoH worden DNS-verzoeken verpakt in gewoon https-verkeer, in plaats van via een aparte versleutelde poort zoals bij DoT, zodat ze moeilijker te onderscheiden zijn van normaal webverkeer. Windows 11 en de meeste browsers gebruiken deze methode als je beveiligd DNS inschakelt. Het handigst is om dit op Windows-niveau te regelen, zodat dit geldt voor alle browsers en andere toepassingen als Outlook en Teams.

Open Instellingen, ga naar Netwerk en internet en kies Wi-Fi of Ethernet. Bij de eigenschappen van je actieve verbinding vind je DNS-servertoewijzing. Klik op Bewerken, selecteer Handmatig, schakel IPv4 in en vul bij Voorkeurs-DNS bijvoorbeeld 1.1.1.1 (Cloudflare) of 9.9.9.9 (Quad9) in, of een andere DNS-server die DoH ondersteunt. Laat DNS via HTTPS op Aan (automatische sjabloon) staan. Terugval naar tekst zonder opmaak zet je bij voorkeur op Uit, zodat de verbinding niet ongemerkt terugvalt op onversleutelde DNS. Bij Alternatieve DNS vul je het tweede adres van dezelfde provider in, respectievelijk 1.0.0.1 of 149.112.112.112, en ook hier schakel je DNS via HTTPS in. Bevestig met Opslaan.

Wil of kun je DNS niet op Windows-niveau versleutelen – bijvoorbeeld op een beheerde computer – dan kun je dit alsnog op browserniveau doen.

We nemen Chrome als voorbeeld omdat dit de populairste browser is, hoewel privacygewijs niet de beste (zie verder). Klik op de drie puntjes en kies Instellingen / Privacy en beveiliging. Open de rubriek Beveiliging en scrol naar Beveiligde DNS gebruiken. Schakel deze functie in en klik op DNS-provider selecteren. Je kunt OS-standaard kiezen om de DNS-provider van Windows over te nemen, maar je kunt specifiek voor Chrome ook een andere provider selecteren, zoals OpenDNS of het Europese DNS4EU. Via Aangepaste DNS-serviceprovider toevoegen kun je zelf de url van een DNS-server invullen, zoals https://dns.adguard-dns.com/dns-query of https://dns.mullvad.net/dns-query. Bij sommige DNS-providers zie je wellicht ook opties voor filtering; hier komen we verderop op terug.

Ook in de meeste andere browsers kun je versleutelde DNS inschakelen. Bij de meer privacygerichte browser Firefox vind je deze optie eveneens via Instellingen / Privacy en beveiliging. Je kunt Firefox zelf laten bepalen wanneer versleutelde DNS wordt gebruikt: dit alleen inzetten als de gewone DNS-server problemen geeft of versleutelde DNS altijd afdwingen. Het is eveneens mogelijk om specifieke websitedomeinnamen buiten versleutelde DNS te houden.

DNS heb je intussen geregeld, maar helaas blijkt de browser vaak het grootste privacylek, en dan vooral Google Chrome en Microsoft Edge. Verderop bekijken we enkele privacybewustere alternatieven. Blijf je liever bij Chrome, dan kun je ook deze browser privacyvriendelijker maken.

De belangrijkste opties vind je bij Instellingen / Privacy en beveiliging. Open Cookies van derden en zorg dat Cookies van derden blokkeren is ingeschakeld. Activeer bij voorkeur ook Een verzoek voor ‘Do Not Track’ met je browseverkeer verzenden.

Ga vervolgens naar Site-instellingen en open Aanvullende contentinstellingen. Klik op Sitegegevens op het apparaat en schakel bij voorkeur Gegevens die sites op je apparaat hebben opgeslagen verwijderen als je alle vensters sluit in. Zo verwijdert Chrome automatisch cookies en veel sitegegevens zodra je de browser afsluit. Je kunt uitzonderingen toevoegen, zodat je je bijvoorbeeld niet telkens hoeft aan te melden bij Gmail of Outlook. Browsegeschiedenis, formuliergegevens en andere data blijven wel bewaard. Je kunt deze handmatig verwijderen via de rubriek Browsegegevens verwijderen. Schakel in de rubriek Beveiliging ook Altijd beveiligde verbindingen gebruiken in (voor https).

Controleer daarnaast enkele instellingen die zich specifiek op Google richten. Ga naar Instellingen / Jij en Google en open Synchronisatie en Google-services. Geef je privacy voorrang op gebruiksgemak, dan zet je Synchronisatie bij voorkeur uit of beperk je via Beheren wat je synchroniseert het aantal gesynchroniseerde gegevens. Schakel tevens alle opties bij Andere Google-services uit om de gegevensuitwisseling met Google te minimaliseren. Of, beter nog, je kiest resoluut voor een browser die privacy hoger in het vaandel draagt.

Brave is, net als Chrome en Edge, gebaseerd op het Chromium-project en biedt daardoor grotendeels dezelfde compatibiliteit en prestaties. De browser legt standaard wel veel meer nadruk op trackingbescherming en privacy. Toch verdienen enkele instellingen extra aandacht.

Klik op de knop met de drie streepjes rechtsboven en kies Instellingen / Schilden. Stel Trackers & advertenties geblokkeerd in op minstens Standaard en bij voorkeur zelfs op Agressief. Zet Upgrade verbindingen naar HTTPS op Streng. Ook Fingerprinting blokkeren zet je bij voorkeur op Strikt.

Je kunt daarnaast overwegen Blokkeer scripts in te schakelen, maar omdat JavaScript voor veel websites essentieel is, zul je dan vaker problemen ondervinden. Voor specifieke websites kun je een uitzondering maken. Klik op het schilden-pictogram rechts van de adresbalk en schakel hier Blokkeer scripts uit. Op dezelfde manier kun je ook Trackers en advertenties en Indirecte cookies per site alsnog toelaten. Maak je voor veel websites uitzonderingen, dan wordt deze aanpak wel snel omslachtig.

Onderaan de rubriek Schilden vind je ook de functie Content filteren. Klik op Lijsten bijwerken, vervolgens op Volledige lijst weergeven en vink de filters aan die je wilt activeren, zoals Social media blocker, Tracking URL Blocker en Dutch website ad blocker. Houd er wel rekening mee dat extra filterlijsten een lichte impact kunnen hebben op prestaties en compatibiliteit. Open daarnaast de rubriek Zoekmachine en schakel Zoeksuggestie verbeteren uit.

Maak je je liever los van het Google-ecosysteem rond het Chromium-project, dan zijn privacygerichte browsers zoals Mullvad Browser (www.mullvad.net, gebaseerd op de code van Tor Browser) en Firefox (www.firefox.com) interessante alternatieven. Beide gebruiken de onafhankelijke Gecko-engine en bevatten standaard sterke anti-trackingmaatregelen.

De meeste zichtbare privacyopties vind je bij beide browsers via Instellingen / Privacy & beveiliging, waaronder cookie- en machtigingenbeleid, trackingbescherming en versleutelde DNS. Vooral Mullvad Browser bevat daarnaast veel bescherming die al diep in de browsercode en verborgen voorkeuren is ingebouwd, zoals bescherming tegen fingerprinting. Je kunt deze voorkeuren, ook in Firefox, bekijken door in de adresbalk about:config te typen en vervolgens te bevestigen met Het risico aanvaarden en doorgaan.

Gevorderde gebruikers kunnen ook zelf een configuratiebestand aanmaken dat bij elke start automatisch browservoorkeuren toepast en zo instellingen uit about:config configureert. Of je gebruikt een kant-en-klaar configuratiebestand (user.js), zoals Arkenfox (www.arkenfox.org), dat vooral de privacy van Firefox nog meer aanscherpt.

De meeste browsers hebben weliswaar een zekere mate van trackingbescherming ingebouwd, waardoor bekende trackingdomeinen worden geblokkeerd, evenals sommige socialemedia-trackers en deels fingerprinting, maar veel advertenties blijven zichtbaar op webpagina’s. Deze kun je doorgaans effectiever blokkeren met een contentblocker. Een van de betere blijft uBlock Origin, al zijn Chromium-gebruikers (door Manifest V3) grotendeels aangewezen op het beperktere uBlock Origin Lite, terwijl Firefox de volledige versie blijft ondersteunen (www.kwikr.nl/4y). Omdat veel lezers een Chromium-browser gebruiken, gaan we hier uit van uBlock Origin Lite, maar de interface lijkt sterk op die van de Firefox-versie.

Je vindt de browserextensie in de Chrome Web Store. Klik op Toev. aan Chrome en op Extensie toevoegen, vervolgens op het bijbehorende pictogram in de werkbalk en op het tandwielpictogram. Op het tabblad Instellingen kun je eventueel de filtermodus Volledig inschakelen voor een krachtigere blokkering van advertenties en trackers, al kan dit op sommige websites problemen geven. Op het tabblad Filterlijsten kun je aanvullende filters activeren, zoals AdGuard/uBO – URL Tracking Protection, EasyList/uBO - Cookie Notices en (regionaal) AdGuard Dutch. Bovenaan lees je hoeveel filterregels actief zijn. Bezoek vervolgens een website. Werkt deze niet goed, klik dan op het pictogram van uBlock Origin Lite en stel de filtermodus minder strikt in; vernieuw daarna de pagina. Doorgaans volstaat dit om compatibiliteitsproblemen op te lossen.

We hebben het eerder al gehad over DNS-servers voor versleutelde DNS-verzoeken, en sommige bieden eveneens een vorm van contentfiltering aan – een alternatief voor wie liever geen extensie als uBlock Origin gebruikt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het al vermelde AdGuard DNS. Je bent hier wel volledig afhankelijk van de standaard voorziene filters.

Wil je meer controle, dan kun je een dienst als NextDNS overwegen (gratis met beperkingen), die je zelf ook filterlijsten laat selecteren. Besef wel dat, net als bij andere DNS-providers, ook deze dienst je DNS-verzoeken ontvangt.

Klik op de webpagina op Probeer het nu en vervolgens op IP koppelen op het tabblad Instellen. Voor Windows open je het onderdeel Windows, waarna je het programma downloadt en installeert. Noteer op deze pagina ook de configuratie-ID (zoals d7d753).

Klik vervolgens met rechts op het bijbehorende pictogram in het systeemvak van Windows, klik op Settings en vul de ID in bij Configuration ID. Bevestig met Save. Ga vervolgens naar https://my.nextdns.io en controleer of de melding In orde! verschijnt. Zo niet, stel dan in de Windows-instellingen de DNS-servertoewijzing eerst in op Automatisch.

In je online dashboard kun je nu op diverse tabbladen voorkeuren instellen op het vlak van beveiliging en privacy. Via Voeg een blokkeerlijst toe activeer je zelf de gewenste DNS-filterlijsten. Er zijn ook opties voor ouderlijk toezicht, je kunt specifieke websites blokkeren en toelaten, en op de tabbladen Statistieken en Logboeken kun je DNS-aanvragen van je toestellen raadplegen. Laat je logs ingeschakeld, dan stel je Opslaglocatie bij Instellingen bij voorkeur in op Europese Unie. Registreer je (gratis) bij NextDNS, zodat de dienst blijft functioneren.

Tot nu toe hebben we met technieken zoals versleutelde DNS, strengere privacyinstellingen en contentblockers vooral geprobeerd de data-uitstroom te beperken. Toch blijft er nog een belangrijke informatiebron over: de identiteit waarmee je online actief bent. Met browserprofielen en e-mailaliassen kun je deze digitale sporen beter scheiden, zodat websites je activiteiten minder eenvoudig aan elkaar koppelen.

Daarom maak je voor verschillende activiteiten het best aparte browserprofielen aan. Gebruik bijvoorbeeld een profiel voor werk, een ander voor privézaken en een derde voor online aankopen. In de meeste Chromium-browsers klik je hiervoor op je profielpictogram en kies je Profiel toevoegen of Een nieuw profiel instellen. In Firefox vind je vergelijkbare mogelijkheden via about:profiles (klik hier op Een nieuw profiel aanmaken). Elk browserprofiel krijgt zijn eigen cookies, geschiedenis, opgeslagen wachtwoorden en extensies – en in Firefox bijvoorbeeld ook een eigen configuratiebestand user.js.

Firefox-gebruikers kunnen daarnaast ‘containers’ inzetten via de gratis extensie Multi-Account Containers (www.kwikr.nl/ffmac). Hiermee open je bijvoorbeeld socialmedia-sites of webshops telkens in een afzonderlijke container, waardoor deze je internetgedrag op andere sites nog minder makkelijk kunnen volgen.

Tot slot, gebruik waar mogelijk ook e-mailaliassen. Diensten als Firefox Relay (www.kwikr.nl/50) en SimpleLogin (www.simplelogin.io/nl) laten je unieke e-mailadressen aanmaken die berichten doorsturen naar je echte mailbox. Ontvang je later spam of duikt je adres op in een datalek, dan schakel je alleen de betreffende alias uit zonder je echte e-mailadres te moeten wijzigen.