Veel gebruikers denken dat hun privacy beschermd is na het activeren van de privé- of incognitomodus in hun browser, maar dat is een complete misvatting. Het afschermen van je gegevens voor medegebruikers is namelijk maar één aspect; er zijn ook talrijke nieuwsgierige partijen op het internet.

Tip 01: Incognitomodus

Chrome noemt het ‘incognito’, Edge ‘InPrivate’, Firefox, Safari, Opera en Brave ‘privé’ (en sommige gebruikers zien het als een ‘pornoknop’). Deze modus zorgt ervoor dat anderen die je apparaat gebruiken je surfactiviteiten niet kunnen zien. Zolang deze modus actief is, worden cookies, websitegegevens en formuliergegevens gewist zodra je het browservenster sluit, en bezochte websites belanden niet in je browsegeschiedenis. Houd er rekening mee dat deze modus, op het niet-bijhouden van cookies na, weinig doet voor je privacy op internet. Je browseactiviteiten kunnen bijvoorbeeld nog altijd zichtbaar zijn voor je internetprovider of je werkgever.

Je activeert deze modus in de meeste browsers via een knop rechtsboven of met een sneltoets zoals Ctrl+Shift+N of (bij Firefox) Ctrl+Shift+P. Firefox biedt tevens de optie om de browser altijd in deze modus op te starten. Ga hiervoor naar Instellingen / Privacy& Beveiliging, scrol naar Geschiedenis, selecteer Aangepaste instellingen gebruiken voorgeschiedenis en vink Altijd de privénavigatiemodus gebruiken aan.

Voor Chromium-browsers kun je een aangepaste snelkoppeling maken om direct in incognitomodus te starten. Kopieer de bestaande snelkoppeling en open Eigenschappen in het contextmenu. Voeg helemaal aan het einde van het Doel-veld -incognito (Chrome) of -inprivate (Edge) toe.

In Brave kun je kiezen voor Nieuw Privévenster met Tor (Alt+Shift+N) om je sessies verder te anonimiseren – indien ingeschakeld via Instellingen / Privacy en beveiliging, bij Tor-venster. Deze functie is vooral nuttig voor je privacy op het internet (zie verder).

Tip 02: Gastmodus

Als je een andere gebruiker tijdelijk je browser laat gebruiken, is de gastmodus een goede keuze. Deze is vergelijkbaar met de incognitomodus, omdat er geen browsegeschiedenis of cookies worden opgeslagen (downloads blijven wel bewaard), maar de gebruiker krijgt ook geen toegang tot andere browseprofielen waar mogelijk je browsegeschiedenis, bladwijzers en wachtwoorden zijn opgeslagen.

In Chrome activeer je dit door rechtsboven op het profielicoon te klikken en Gast te selecteren. In Edge klik je linksboven op je profielicoon en kies je voor Andere profielen / Bladeren als gast. In Brave open je via de instellingenknop rechtsboven de optie Meer hulpprogramma’s /Gastprofiel openen. Firefox biedt geen specifieke gastmodus, maar je kunt een nieuw profiel aanmaken voor gastgebruikers. Druk op Windows-toets+R, voer firefox.exe -P uit, kies voor Profiel aanmaken, noem dit Gast en bevestig met Voltooien. Bij het opstarten van Firefox selecteer je dan het gewenste profiel.

Tip 03: Wisroutine

Hoewel het misschien overdreven lijkt om je browser standaard in incognitomodus op te starten, is het wel verstandig om regelmatig je browsegegevens te wissen. In bijna alle browsers doe je dit door op Ctrl+Shift+Del te drukken, of je roept de geschiedenis op en kiest voor Browsegegevens wissen. Een dialoogvenster laat je dan kiezen welke gegevens je wilt verwijderen en over welke periode.

Als voorbeeld nemen we Chrome. Op het tabblad Basis stel je eerst de periode in, van Afgelopen uur tot Alles, en kies je of je de Browsegeschiedenis, Cookies en anderesitegegevens (voor ‘en andere sitegegevens’: zie ook tip 6), en/of Gecachete afbeeldingen en bestanden wilt wissen. Op het tabblad Geavanceerd vind je extra opties, zoals Wachtwoorden en andere inloggegevens, Formuliergegevens en Site-instellingen. Je bevestigt je keuzes met Gegevens wissen.

Sommige browsers laten je ook toe om automatisch gegevens te wissen bij het afsluiten. In Edge stel je dit bijvoorbeeld in via Instellingen / Privacy, zoeken en services. Scrol naar Browsegegevens wissen en selecteer wat je wilt wissen bij elke afsluiting van de browser, zoals Browsegeschiedenis, Downloadgeschiedenis en Afbeeldingen en bestandenin de cache.

Tip 04: Uitloggen

Om je privacy te beschermen, is het essentieel dat maatregelen neemt. Niet alleen tijdens het surfen, maar ook wanneer je je pc onbeheerd achterlaat. Als iemand je browser opstart, is het risico namelijk reëel dat die jouw profiel gebruikt en zich automatisch aanmeldt bij sites als Google en Facebook. Voor Chromium-browsers als Chrome, Edge en Brave kun je de gratis browserextensie Advanced Auto Logout installeren, die je vindt in de Chrome Webstore. Om je bij alle sites automatisch af te melden bij het sluiten van je browser, klik je rechts op de extensieknop, kies je Opties en activeer je Auto Logout All WebSites on closing of <browser>. Om het afmelden te beperken tot specifieke sites open je een site, klik je links op de extensie-knop en selecteer je Add to Log out List, of stel je een time-out in bij Enter Time in Minutes en bevestig met StartLog Out Timer.

Daarnaast kun je op Windows-niveau je computer automatisch laten vergrendelen na een bepaalde periode van inactiviteit. Ga naar de Windows-instellingen en selecteer Persoonlijke instellingen / Vergrendelingsscherm / Schermbeveiliging. In het dialoogvenster vink je Aanmeldingsscherm weergeven bij hervatten aan en stel je Wacht in op het gewenste aantal minuten van inactiviteit. Bevestig met OK.

Tip 05: Cookiebeheer

Vooral volgcookies kunnen je privacy schenden (zie het kader ‘Koekjes(t)rommel’). Daarom blokkeren sommige browsers standaard deze cookies, waaronder Safari, Firefox en privacy-gerichte browsers als Brave (zie ook tip 12). In Firefox bijvoorbeeld kun je dit controleren via Instellingen / Privacy & Beveiliging, waar Browserprivacy normaliter op Standaard staat, wat onder meer cross-site-trackingcookies in alle vensters blokkeert. Chrome toont een schakelknop Cookies van derden blokkeren zodra je een incognito-tabblad opent.

Als jouw browser standaard geen traceercookies blokkeert, kun je dit meestal zelf instellen. In Chrome ga je naar Instellingen / Privacy en beveiliging, selecteer je Cookiesvan derden en schakel je Cookies van derden blokkeren in. Let op, sommige websites functioneren mogelijk niet goed na deze blokkering. Deze kun je in Chrome ‘whitelisten’ via de knop Toevoegen (bijvoorbeeld *.google.com). In Edge ga je naar Instellingen / Privacy, zoeken en services en stel je Traceringspreventie in op Strikt om alle traceercookies te blokkeren. Als bepaalde sites problemen opleveren, kun je deze toevoegen bij Uitzonderingen via Website toevoegen.

Tip 06: Web storage

Cookies zijn misschien de bekendste manier om gebruikers online te volgen, maar zeker niet de enige. Ook via de techniek HTML5 Web Storage is lokale opslag (en tijdelijke sessie-opslag) van allerlei data mogelijk. Hiermee kan tot wel 10 MB worden bewaard, terwijl cookies slechts 4 kB toelaten.

Het vergt wel enige moeite om tijdens een surfsessie te zien welk data een website zoal bewaart. We gaan hier even uit van Chrome. Surf bijvoorbeeld naar www.youtube.com en log in. Ga dan naar Meer hulpprogramma’s / Hulpprogramma’s voor ontwikkelaars, of gebruik de sneltoets Ctrl+Shift+I. Klik op de dubbele pijlknop en open het tabblad App(lication). Kies voor Opslag / Lokale opslag en selecteer https://www.youtube.com om te zien welke gegevens opgeslagen zijn. Je kunt deze verwijderen door rechts te klikken op de domeinnaam en Wissen te selecteren, maar dit is natuurlijk erg omslachtig. Een snellere methode om alle opgeslagen data te verwijderen kwam eerder al aan bod in tip 3: druk op Ctrl+Shift+Delete, selecteer de periode, vink Cookies en andere gegevens aan en klik op Gegevens wissen. De meeste andere browsers bieden een vergelijkbare functie.

Tip 07: Machtigingen

Veel mobiele apps vragen tijdens de installatie om diverse machtigingen, en browsers hanteren een vergelijkbare praktijk waarbij je kunt aangeven welke machtigingen je wel of niet toestaat. Zo heeft Edge bijvoorbeeld zo’n dertig machtigingen bij Instellingen / Cookies en site machtigingen, waar je elke machtiging kunt instellen op Toestaan, Geblokkeerd of Eerst vragen. Chrome biedt ongeveer twintig machtigingen bij Privacy enbeveiliging / Site-instellingen (klik hier ook op Aanvullende rechten en Aanvullendecontentinstellingen). Firefox heeft een beperkter aantal machtigingen, te vinden onder Privacy & Beveiliging bij Toestemmingen.

We illustreren het aanpassen van een machtiging aan de hand van Chrome, en nemen Locatie als voorbeeld. Hier kun je kiezen tussen Sites kunnen om je locatie vragen en Niet toestaan dat sites je locatie zien. Onder Aangepast gedrag kun je ook per site specifieke toestemming instellen, wat je in eerste instantie wel dient te regelen tijdens het sitebezoek. Probeer dit eens op www.browserleaks.com/geo. Als je toestemming geeft, of juist niet, wordt dit meteen weergegeven bij Aangepast gedrag, waar je ook altijd de site kunt verwijderen. Hier vind je trouwens ook een pijlknop om eventueel de andere machtigingen voor deze site in te stellen.

Tip 08: Browser fingerprinting

Zowel cookies als HTML5 Web Storage slaan data lokaal op, waardoor je computer tot op zekere hoogte getraceerd kan worden. Daarnaast bestaat er een techniek die geen lokale opslag vereist om je browser te identificeren: browser fingerprinting. Hierbij creëert een webserver een ‘vingerafdruk’ van je browser en deels van je systeem, door diverse eigenschappen zoals browserversie, geïnstalleerde fonts, browserextensies, standaardtaal, schermresolutie en besturingssysteem te combineren tot een vaak uniek patroon.

Je kunt zelf zien welke data je browser prijsgeeft en of dit tot een unieke vingerafdruk leidt op websites als www.amiunique.org (klik op See my fingerprint) en https://coveryourtracks.eff.org (laat best het vinkje staan bij Test with a real tracking company en klik op Test your browser).

Sommige browsers hebben inmiddels enig verweer tegen fingerprinting ingebouwd. Dit is vooral het geval bij Firefox. Bij Privacy & Beveiliging kun je, afhankelijk van de ingestelde Browserprivacy, (bekende en verdachte) fingerprinters blokkeren.

Tip 09: Canvas fingerprinting

Canvas fingerprinting en WebGL fingerprinting zijn verwant aan browser fingerprinting, maar benutten specifiek grafische webtechnologieën voor digitale fingerprinting. Bij canvas fingerprinting maakt een webserver gebruik van de HTML5 Canvas API om via JavaScript tekeningen te renderen. Omdat verschillende browsers en systemen deze API net anders interpreteren, kunnen de afbeeldingen verschillen, waardoor de webserver een unieke vingerafdruk kan creëren en opslaan voor latere vergelijking.

WebGL-fingerprinting gebruikt de geavanceerdere WebGL API, die meer verschillen in gegevens kan detecteren, vooral gebaseerd op de grafische kaart (gpu) van je systeem. Je kunt de uniekheid van je canvas fingerprint nagaan op www.browserleaks.com/canvas bij Canvas Fingerprint en voor WebGL-technieken op www.browserleaks.com/webgl, onder meer bij WebGL Fingerprint en Debug Renderer Info.

Tip 10: Do Not Track

Er bestaan dus helaas diverse technieken waarmee adverteerders, sociale media en andere instanties je kunnen traceren. Wie de instellingen van zijn browser doorzoekt, kan een optie als Do Not Track (DNT) tegenkomen. In Chrome vind je deze onder Privacy en beveiliging / Cookies van derden (Een verzoek voor ‘Do Not Track’ met jebrowseverkeer verzenden). In Edge is het te vinden onder Privacy, zoeken en services /Privacy (Niet volgen-verzoeken verzenden) en bij Firefox onder Privacy & Beveiliging, bij Websiteprivacyvoorkeuren (Stuur websites een ‘Niet-volgen’-verzoek - hier vind je tevens de optie Websites vertellen mijn gegevens niet te verkopenof te delen, als onderdeel van de Global Privacy Control (GPC)). Op www.globalprivacycontrol.org vind je meer uitleg en kun je checken of je browser zo’n GPC-signaal doorstuurt.

Hoewel de DNT- (en GPC-)functie de gedroomde oplossing lijkt voor privacybescherming, gaat het in de praktijk om niet meer dan verzoeken. Het is aan de webserver om te beslissen deze te honoreren. Veel websites en services, waaronder die van Google, negeren dit verzoek vaak. Het adagium ‘baat het niet, dan schaadt het niet’ is hier wellicht van toepassing.

Tip 11: Privacy-extensies

Als DNT en ingebouwde traceerbeveiligingen van je browser niet voldoen, overweeg dan een browserextensie gericht op privacybescherming te installeren. Goede, gratis opensource-opties zijn EFF Privacy Badger en uBlock Origin, beschikbaar in de webstores voor onder andere Firefox en Chromium-browsers. Deze extensies kunnen trackers van derden, scripts, opdringerige advertenties en deels digitale fingerprinting blokkeren, al verschilt hun aanpak.

uBlock Origin gebruikt filterlijsten die de online-gemeenschap bijwerkt, met regels voor het blokkeren van webpagina-elementen zoals trackers en advertenties. Je kunt zelf kiezen welke filterlijsten je activeert of deactiveert en eigen filters toevoegen. Aanpassingen op website- of domeinniveau zijn ook mogelijk, zelfs tot op het niveau van pagina-elementen.

Als je deze methode te complex vindt, biedt Privacy Badger een eenvoudiger alternatief. Deze extensie werkt heuristisch door het gedrag van domeinen van derden op bezochte websites te analyseren. Als bijvoorbeeld zo’n domein je blijft volgen over verschillende sites heen, ondanks doorgestuurde DNT- en GPC-verzoeken, blokkeert Privacy Badger de toegang. Er worden tijdens deze controle geen browsegegevens naar externe servers gestuurd. Ook bij Privacy Badger kun je domeinen whitelisten, wat soms nodig kan zijn, omdat sommige sites weigeren content te tonen als een adblocker actief is.

Op deze website kun je testen hoe effectief je adblocker is. Edge met Privacy Badger blokkeerde tijdens deze test 67 van de 140 advertenties, met uitgeschakelde extensie waren er dat slechts 4.

Tip 12: Privacy-browsers

Je kunt ook overstappen op een browser die meer veiligheid en privacy biedt. Enkele opties zijn Epic Privacy Browser, Brave, Iridium Browser en Avast Secure Browser, allemaal op Chromium gebaseerd. LibreWolf, Mullvad Browser, Tor Browser en Tails (een live besturingssysteem met geïntegreerde browser) zijn dan weer Firefox-gebaseerd. Afhankelijk van je huidige browser kun je een alternatief kiezen dat daarop aansluit.

We stellen hier kort Brave voor, omdat deze browser zich al jaren bewezen heeft en op het populaire Chromium-project is gebaseerd. Brave valt inderdaad op door zijn focus op veiligheid en privacy-instellingen. Onder Instellingen / Privacy en beveiliging zie je dat cookies van derden standaard worden geblokkeerd, maar je kunt uitzonderingen toestaan. Via Site- en Shields-instellingen regel je uitgebreide machtigingen en bij Schilden blokkeer je standaard trackers en advertenties, inclusief fingerprinting, met opties om deze instellingen aan te scherpen. Op www.browserleaks/proxy zie je trouwens dat Brave diverse blacklists gebruikt voor ad-blokkering. Voor specifieke sites pas je de schilden aan via het schildicoon rechts in de adresbalk.

Brave biedt tevens een privévenster met Tor, zodat via het tor-netwerk je ip-adres verborgen blijft (en je ook onion-sites kunt bezoeken). Houd er wel rekening mee dat dit het surfen kan vertragen. In de volgende tip komen trouwen nog een paar andere privacyfuncties van Brave aan bod.

Tip 13: DNS

In Brave vind je bij Privacy en beveiliging onder Beveiliging de mogelijkheid om beveiligde DNS-verzoeken te gebruiken, specifiek DNS over HTTPS (DoH). Wanneer je namelijk een webadres invoert, verzoekt je browser een DNS-provider om dit om te zetten naar het bijbehorende ip-adres. Dit maakt dat die provider in principe kan zien naar welke websites je surft. Door DNS-verzoeken te versleutelen, voorkom je dit. Je kunt in Brave zelf een DNS-provider kiezen, zoals Cloudflare, OpenDNS en CleanBrowsing (Family Filter). Een vergelijkbare functie is trouwens ook beschikbaar in standaardbrowsers zoals Chrome, Edge en Firefox.

Om te controleren of je browser Secure DNS gebruikt, kun je een geavanceerde netwerkanalyzer zoals Wireshark gebruiken of een snelle test uitvoeren op bijvoorbeeld de website van Cloudflare (klik op Check MyBrowser).

Tip 14: VPN

In tip 12 vermeldden we al dat je via Tor-relays je ip-adres kunt verbergen. Een nog effectievere methode is een VPN-verbinding (Virtual Private Network). Hierbij verbindt je systeem zich via een versleutelde tunnel met een VPN-server die al je internetverzoeken afhandelt. Zo zien bezochte webservers alleen het ip-adres van de VPN-server, niet dat van je eigen apparaat.

Brave heeft een standaard VPN-knop, maar het gaat slechts om een proefversie. De VPN-functie in browser Opera is wel helemaal gratis, maar biedt slechts toegang tot een beperkt aantal servers, en de surfsnelheid is niet optimaal.

Een aparte VPN-provider is daarom vaak beter, ook omdat deze je overige internetverkeer versleutelt en anonimiseert, wat ook handig kan zijn bij gebruik van onbekende wifi-netwerken. Betrouwbare VPN-diensten zijn bijvoorbeeld ProtonVPN, NordVPN, ExpressVPN en Mullvad VPN. Belangrijke criteria zijn betaalbaarheid, brede platformondersteuning, ondersteuning voor meerdere apparaten, snelle datatransfer, uitgebreide serverkeuze, advertentie- en traceerblokkering, een no-logs beleid en geen WebRTC-lekkage (dit laatste kun je testen op www.browserleaks.com/webrtc). Het Zweedse Mullvad voldoet alvast aan al deze criteria. Deze dienst kost 5 euro per maand en is maandelijks opzegbaar. Op www.browserleaks.com/ip ga je na welk ip-adres de bezochte webservers te zien krijgen.

Interessant om in je achterhoofd te houden: Virtual Private Nachtmerrie? Dit zijn de grootste nadelen van een VPN

De opensource kantoorsuite LibreOffice blaast 40 kaarsjes uit en viert dat met een sprong voorwaarts. Welke vernieuwingen vallen ons op in de recente versie en hoe maken ze de onderlinge samenwerking tussen gebruikers makkelijker?

LibreOffice kent een lange geschiedenis in verschillende vormen die teruggaat tot 1985. Toen verscheen het eerste programma onder de naam StarWriter. Vijftien jaar later belandde de suite bij de open-sourcegemeenschap en werd ondergebracht bij The Document Foundation, die het pakket de naam gaf waaronder we het nu kennen. Het is sindsdien uitgegroeid tot een volwaardig, gratis alternatief voor Microsoft Office. Ook de nieuwste versie blijft trouw aan de klassieke reeks toepassingen, al zijn die verder verfijnd en nauwer met elkaar geïntegreerd. LibreOffice 25.8 is beschikbaar op www.libreoffice.org/download.

De suite bestaat uit zes kernprogramma’s. Writer voor tekstverwerking, Calc als spreadsheet-programma, Impress is presentatiesoftware vergelijkbaar met PowerPoint, Draw is een vectorgebaseerde tekenapplicatie, Base gebruik je voor databases en ten slotte is er de formule-editor Math. Naast deze zes is er nog de component Chart om grafieken te maken binnen Calc, Writer en Impress. Bovendien heeft LibreOffice een bibliotheek met extra functies, sjablonen en steeds vaker ook AI-tools. Op de mogelijkheden van die kernprogramma’s zijn we al dieper ingegaan in een eerder artikel Aan de slag met LibreOffice. Hier bespreken we wat nieuw is en onderzoeken we de mogelijkheden van onderling samenwerken.

Aanpasbare interface

Wanneer je voor het eerst een applicatie opent, toont LibreOffice hoe je de interface kunt aanpassen. Wil je de standaardwerkbalk of wil je tabbladen? Daarnaast kun je kiezen voor een enkelvoudige werkbalk, voor compacte tabbladen, voor de zijbalk en meer. Telkens beslis je of je de gekozen interface alleen op het huidige programma wilt toepassen of op alle programma’s van LibreOffice.

Uiterlijk aanpassen

Met Extra / Opties / LibreOffice zet je de weergave van LibreOffice op licht, donker of de systeeminstelling. In hetzelfde venster bepaal je de kleuren waarmee spelfouten, tabelgrenzen, niet-afdrukbare tekens in Writer, de documentachtergrond en alle speciale markeeritems worden weergegeven. Door op het pictogram van het puzzelstukje te klikken bij Uiterlijk / LibreOffice-thema kom je bij de thema’s voor deze suite. Als je op de knop Internetpagina klikt, zie je telkens hoe ieder thema in de verschillende basisprogramma’s van LibreOffice eruitziet. Daarbij lees je welke versie van LibreOffice vereist is om het gekozen thema toe te passen. Gebruik de knop Installeren om het gekozen thema binnen te halen. Na een klik op OK past LibreOffice het thema onmiddellijk toe.

Daarnaast ondersteunen Writer, Calc en Impress ook kleurenschema’s voor specifieke documenten. Nadat je een van de drie applicaties hebt geopend, ga je naar Opmaak / Thema. Kies een van de bestaande thema’s uit Rainbow, Beach, Sunset … Je kunt via de knop Toevoegen ook zelf een thema samenstellen. Bevestig met de knop Toepassen. Alle elementen die met stijlen en thema-kleuren werken (koppen, tabellen, grafieken et cetera) worden meteen aangepast.

Met een thema pas je in één keer het volledige uiterlijk van de LibreOffice-applicatie aan.

Wijzigingen tonen

Een eerste opvallende vernieuwing is de manier waarop je tijdens het samenwerken veel duidelijker zicht krijgt op de voorgestelde wijzigingen. Activeer dit via Bewerken / Wijzigingen / Wijzigingen bijhouden of met de sneltoets Ctrl+Shift+C. Vanaf dat moment markeert Writer automatisch alles wat je typt, verplaatst of aanpast.

Met Bewerken / Wijzigingen / Tonen maak je de aanpassingen zichtbaar. Toevoegingen verschijnen onderstreept of in kleur, verwijderingen worden doorgestreept en opmaakwijzigingen krijgen een ballon of markering in de kantlijn.

Wijzigingen beheren

In het venster Wijzigingen beheren (Alt+7) zie je in één oogopslag alle voorgestelde aanpassingen. Klik je in de lijst op een item, dan wordt de bijbehorende wijziging meteen in de tekst gemarkeerd. En omgekeerd: selecteer je een wijziging in de tekst, dan springt Writer automatisch naar de juiste entry in de lijst. Dat was vroeger veel minder overzichtelijk, waardoor correcties in lange documenten lastig te volgen waren.

Nu kun je niet alleen sneller door honderden wijzigingen bladeren, maar ook instellen hoe elk type wijziging wordt weergegeven, van kleur tot markering. Met de knoppen Accepteren en Verwerpen beslis je per wijziging of je alles in één keer verwerkt. Bovendien kun je de lijst filteren op auteur en/of tijdstip, wat vooral bij samenwerking met meerdere gebruikers tijd bespaart.

Commentaren geïntegreerd in Navigator

Commentaren zijn in de nieuwe versie beter geïntegreerd in de Navigator, waardoor je ze als overzichtslijst kunt gebruiken. Open het zijpaneel Navigator met F5 of via het kompas-pictogram in de zijbalk. Vanuit dit venster navigeer je met één klik naar koppen, afbeeldingen, secties en tabellen. Voeg je in de tekst een commentaar toe via rechtermuisknop en de optie Notitie toevoegen of de sneltoets Ctrl+Alt+C, dan verschijnt deze niet alleen in de tekst, maar ook in de Navigator. Klik je daar op een commentaar, dan springt Writer meteen naar de juiste plaats in het document.

Extern opslaan

Onder het menu Bestand vind je ook de optie Extern opslaan. Hiermee sla je een bestand op een andere locatie op dan je eigen computer. Dit kan bijvoorbeeld een netwerkschijf of gedeelde map zijn, via WebDAV, FTP, SSH of een andere netwerkverbinding, of in een cloudomgeving zoals Nextcloud, Google Drive of OneDrive.

Het voordeel is dat het document direct op een plek staat waar anderen toegang toe hebben, of waar je er zelf vanaf meerdere apparaten bij kunt. Om een externe opslaglocatie in te stellen, klik je bij Extern opslaan op Service beheren. Daarna selecteer je de gewenste online dienst en vul je de gebruikersnaam en het wachtwoord in.

Multi opslaan als

Aanvullend kun je de mogelijkheden van LibreOffice uitbreiden door middel van extensies. Bijvoorbeeld met MultiFormatSave sla je hetzelfde document meteen in meerdere indelingen tegelijk op. Deze extensie ondersteunt het OpenDocument-formaat, het Microsoft Office-formaat en tegelijk de pdf-indeling. Handig bij samenwerking met mensen die Microsoft Office gebruiken, zodat iedereen toch over een kopie beschikt waarmee hij of zij kan werken. Daarnaast is er de extensie MultiFormatSave-Draw die hetzelfde doet voor illustraties. Hiermee bewaar je dezelfde afbeelding tegelijk in het odf-, png-, svg- en pdf-formaat.

Eerst moet je de extensie installeren via het menu Extra / Extensies. Daar klik je linksonder op de knop Haal meer extensies online. Dan kom je in een store om extensies te zoeken en te downloaden. Wanneer de download binnen is, dubbelklik je op het bestand multiformatsave-v1-5-6.oxt in de map Downloads. Er verschijnt een waarschuwing die aangeeft dat je op het punt staat om een extensie te installeren voor LibreOffice. Klik op OK. Daarna moet je LibreOffice opnieuw opstarten. Vanaf nu heb je in het menu Bestand een nieuwe functie: Multi Opslaan als. Als je die functie aanspreekt, krijg je een pop-up waar je verschillende indelingen kunt selecteren. Via Extra / Extensie kun je achteraf ook extensies verwijderen.

AI-afbeeldingsgenerator

Een nieuwe interessante extensie is Stable Diffusion for LibreOffice. Hiermee kun je via prompts AI-gegenereerde afbeeldingen rechtstreeks toevoegen dankzij de gratis AI Horde backend. Je hebt hiervoor geen account of abonnement nodig, maar wel een internetverbinding. Bovendien krijg je het beste resultaat met Engelse prompts. Dit is een interessante manier om op een eenvoudige manier visuals toe te voegen. Ga naar Extra / Extensies / Haal meer extensies online en gebruik de zoekmachine om Stable Diffusion for LibreOffice te downloaden. De extensie gebruikt een cluster van Stable Diffusion-servers die door vrijwilligers wordt onderhouden, de zogenaamde AIHorde.

Zodra de extensie is geïnstalleerd, kies je Invoegen / Image from text. Dan opent zich de pop-up Stable Horde for LibreOffice waar je de prompt typt. Daarbij geef je zowel de hoogte als de breedte in van de illustratie die je nodig hebt en je klikt op de knop Process. Even later staat de illustratie in het tekstdocument of in de presentatie. Na de installatie vind je de knop naar deze extensie in Writer, Draw en Impress.

Echte open standaarden

Wat LibreOffice uniek maakt, is dat het volledig inzet op open standaardformaten die door iedereen gebruikt en geïmplementeerd kunnen worden. Voor elk type document is er een open formaat: odt voor tekstdocumenten, ods voor spreadsheets en odp voor presentaties. Deze formaten zijn vastgelegd door de internationale standaardisatieorganisatie OASIS en officieel erkend door ISO/IEC. Dat betekent dat ze vrij beschikbaar zijn, zonder dat er een bedrijf de spelregels bepaalt.

Daarnaast kan LibreOffice ook werken met de Microsoft Office-formaten zoals docx, xlsx en pptx. Het kan bestanden in die formaten zowel openen als opslaan, zodat uitwisseling met gebruikers van Microsoft Office vlot verloopt. Het belangrijkste voordeel van de open formaten is dat de documenten in LibreOffice er hetzelfde uitzien wanneer je ze opnieuw opent, of wanneer iemand anders ze opent in een toepassing die deze standaard ondersteunt. Je verliest geen opmaak, inhoud of metadata.

Bij de Microsoft-formaten ligt dat genuanceerder. De typische Microsoft-indelingen zoals docx, xlsx en pptx bevatten vaak functies of elementen die alleen door Microsoft Office volledig worden ondersteund. Dit is deels een bewuste strategie. Microsoft hanteert zijn eigen implementatie en voegt soms afwijkingen toe, waardoor bestanden niet altijd 100 procent identiek openen buiten het eigen ecosysteem. Daardoor wordt het overstappen naar alternatieve software bemoeilijkt.

LibreOffice ondersteunt echte open standaarden.

Documenten schoon opslaan

Alle applicaties zijn bovendien in staat om documenten te creëren die de privacy van de gebruiker respecteren. Bij het opslaan kun je namelijk aangeven of je het bestand zonder persoonlijke metadata wilt bewaren, zoals de auteur of de tijdstempels. Dit kan belangrijk zijn als je documenten deelt in een professionele of juridische context. Terwijl het bestand geopend is, ga je naar het menu Bestand / Eigenschappen. Dan kies je het tabblad Algemeen. Je zult zien dat hierbij je naam als auteur al ingevuld is en ook de wijzigingsdatum, de totale bewerkingstijd enzovoort …

Klik op de knop Eigenschappen terugzetten. Hiermee wis je auteur, wijzigingsdatum, bewerkingstijd en woordentelling. Sla het bestand dan opnieuw op. Wil je het programma instellen zodat je de metadata altijd wist bij het opslaan, zodat je dit niet kunt vergeten? Ga naar Extra / Opties. Kies links in de lijst LibreOffice / Beveiligen. In de groep Beveiligingsopties en waarschuwingen klik je op de knop Opties. Daarna vink je de optie aan: Persoonlijke informatie verwijderen bij het opslaan. Bevestig met OK. Vanaf nu worden alle documenten automatisch schoon opgeslagen.

Samenwerken

Er zijn drie manieren om samen te werken met LibreOffice. De eerste is de klassieke aanpak. Je werkt alleen op je eigen computer en deelt het bestand via e-mail of usb. Andere gebruikers kunnen het document vervolgens aanpassen en opmerkingen toevoegen. Alle wijzigingen zie je overzichtelijk terug in het venster Wijzigingen beheren. De tweede manier is het gebruik van een gedeelde map in de cloud. Iedereen met toegang kan het bestand bewerken, zij het niet tegelijkertijd. Dankzij kleurmarkeringen blijft zichtbaar wie welke aanpassing heeft gedaan. De derde optie is de online variant van LibreOffice. Daarmee werk je in realtime samen aan hetzelfde document. Het grote voordeel is de simultane bewerking, maar het nadeel is dat de installatie en configuratie van deze oplossing wat complexer is.

Online versie

De oplossing om online de opensource tekstverwerker, spreadsheet- of presentatie-applicatie te gebruiken, is een combinatie van een online platform en een online toepassing. LibreOffice 25.8 heeft de mogelijkheden om met anderen samen te werken uitgebreid door koppelingen met cloudoplossingen zoals Nextcloud. De bijbehorende online toepassing heet Collabora Online. Het gaat om een webgebaseerde Office-omgeving op basis van LibreOffice die zich integreert met cloudplatformen zoals Nextcloud. Hiermee kunnen teams, onderzoekers en scholieren in realtime veilig samenwerken, zonder afhankelijk te zijn van commerciële clouddiensten zoals Google of Microsoft. Bovendien is de privacy beter gewaarborgd.

Om te starten heb je een Nextcloud- of ownCloud-account nodig. Wij vonden Nextcloud het meest gebruiksvriendelijk, omdat deze Collabora al standaard aanbiedt. Nextcloud heeft clients voor Windows, macOS, Linux, iOS en Android (https://nextcloud.com/install). De laatste versie (31.0.8) verscheen op 14 augustus 2025. Wil je geen tijd besteden aan installatie en onderhoud, dan kun je kiezen voor een beheerde Nextcloud-hostingdienst. Er zijn verschillende aanbieders en de prijzen variëren volgens opslagcapaciteit. Je kunt er ook voor kiezen om op een eigen server Collabora CODE te installeren (Collabora Online Development Edition, een gratis community-versie), maar dat is meer iets voor specialisten.

Compatibel met de courante Office-indelingen

Met Collabora Online krijg je een webversie van LibreOffice, volledig opensource en privacy-vriendelijk. Op https://collaboraonline.com kun je een gratis demo uitproberen. Je vult je naam, e-mailadres en herkomst van je aanvraag in, waarna je een e-mail ontvangt met een link, login en wachtwoord. Vervolgens kom je in een omgeving waar je tekstverwerkingsdocumenten, spreadsheets en presentaties kunt openen. Het gaat om een set online documenten in de odt-, docx-, pdf-, pptx-, xlsx-, odg-, doc- en ods-indeling. Met een dubbelklik opent Collabora Online het bestand rechtstreeks in de browser, zonder dat je iets hoeft te installeren.

Alle bewerkingen in de browser

Wanneer een document geopend is, herken je meteen de vertrouwde LibreOffice-modules. De interface van Collabora Online is niet 100 procent identiek aan de desktopversie van LibreOffice, maar de functies en compatibiliteit zijn zeer vergelijkbaar. De interface past zich aan de taalinstellingen van je systeem aan (in ons geval Nederlands). Je kunt elk bestand bewerken en opslaan in verschillende formaten. Zo kun je een geopende odp-presentatie bewaren als odf-presentatie, PowerPoint-bestand (.pptx) of PowerPoint 2003-presentatie (.ppt). Een tekstdocument in odt-formaat kun je opslaan als rtf, Word (.docx) of Word 2003-document (.doc). Ook exporteren naar pdf of epub is mogelijk. Alles gebeurt volledig in de internetbrowser, zonder dat je een lokale toepassing nodig hebt. Bovendien ben je niet beperkt tot de demo-bestanden: je kunt zelf ook eigen bestanden uploaden, bewerken en opslaan in deze indelingen.

Delen

In Nextcloud klik je op de Deel-knop en voeg je een gebruiker of groep toe. Je kunt zelfs een openbare link aanmaken. Daarbij bepaal je of de ander het document alleen mag lezen of ook mag bewerken. Vanaf dat moment kunnen meerdere mensen tegelijk in hetzelfde document werken. Elke auteur krijgt een eigen kleur voor de cursor en de selecties en alle wijzigingen verschijnen direct op het scherm. Net als in de desktopversie kun je opmerkingen toevoegen en wijzigingen bijhouden. Ondertussen kun je chatten en altijd teruggaan naar eerdere versies.

De jaarwisseling 2025/2026 is het laatste keer dat we zelf vuurwerk mogen afsteken. Reken maar dat er dus heel wat siervuurwerk de lucht in gaat op oudejaarsavond! Natuurlijk wil je daar foto's van maken, maar het blijft lastig om dit spektakel goed vast te leggen met een telefoon. Vaak eindig je met bewogen strepen of een overbelichte waas op je scherm. Met de juiste voorbereiding en instellingen maak je dit jaar foto's die wél de moeite waard zijn om te bewaren.

Begin met een schone lens door er even een microvezeldoekje overheen te halen. Vette vingers veroorzaken namelijk vlekken waardoor het felle licht van het vuurwerk minder goed wordt vastgelegd. Controleer daarnaast of je nog voldoende opslagruimte vrij hebt op je toestel. Omdat je waarschijnlijk veel beelden achter elkaar schiet, loopt je geheugen sneller vol dan je denkt. Vergeet ook niet om je batterij volledig op te laden, want als het koud is, gaat de accu van je smartphone sneller leeg.  

Stabiliteit voor scherpe beelden

Lichtflitsen in het donker fotograferen vraagt om een langere sluitertijd. Hierdoor is elke kleine beweging van je handen direct zichtbaar als een onscherpe vlek. Gebruik bij voorkeur een klein statief of een smartphonehouder om je toestel stil te houden. Heb je die niet bij de hand? Leun dan tegen een muur of lantaarnpaal en houd je smartphone met beide handen stevig vast. Gebruik in geen geval de digitale zoom. Dit verlaagt de kwaliteit van je foto aanzienlijk en maakt de korreligheid alleen maar erger.

©ID.nl

Lichtsporen vastleggen met iPhone

Heb je een iPhone, dan is de functie Live Photos je beste vriend tijdens de jaarwisseling. Zorg dat het ronde icoontje voor Live Photos bovenin je camera-app geel gekleurd is. Nadat je de foto hebt gemaakt, open je deze in de Foto's-app. Tik linksboven op het woordje 'Live' en kies uit het menu voor 'Lange belichting'. Je telefoon voegt dan alle beelden uit de opname samen tot één foto. Hierdoor veranderen de losse lichtpuntjes in vloeiende, lichtgevende banen tegen een donkere lucht. Gebruik hierbij bij voorkeur een statief of zet je iPhone ergens stabiel neer. Wanneer je namelijk los uit de hand fotografeert, worden de bewegingen die je zelf maakt ook meegenomen, en dat kan zorgen voor een wazig eindresultaat.

De Pro-modus op Android gebruiken

Veel Android-telefoons hebben een Pro-modus waarmee je handmatig de sluitertijd aanpast. Open deze stand in je camera-app en zoek naar de letter 'S' (Sluitertijd). Voor vuurwerk werkt een sluitertijd tussen de twee en vier seconden vaak het best. Houd de ISO-waarde laag, bijvoorbeeld op 100, om ruis in de donkere delen te voorkomen. Omdat de sluiter nu langer openstaat, is een statief echt een vereiste. Je krijgt dan de bekende foto's waarbij je de hele weg van de vuurpijl als een lichtspoor ziet.

Timing en compositie bepalen

Het moment waarop je afdrukt is bepalend voor het eindresultaat. Werk je met een normale sluitertijd, dan is de burst-modus handig: houd de ontspanknop ingedrukt wanneer een pijl de lucht in gaat. Zo leg je de hele explosie vast en kies je achteraf de mooiste foto uit de reeks. Denk ook na over de compositie van je beeld. Een foto van alleen de lucht is vaak wat kaal. Probeer elementen uit de omgeving mee te nemen, zoals silhouetten van gebouwen of bomen. Dit geeft context en maakt het plaatje een stuk interessanter.

🎆 Snelle checklist 🎆