Review: Exit 8 is een elegante overstap van game naar film

Loop door de gang. Zie je iets dat afwijkt, keer dan om. Doe je dit acht keer achter elkaar goed? Dan kan je via uitgang 8 naar buiten. Dat zijn de instructies van Exit 8, een game waarin je vastzit in een oneindige gang in het ondergrondse van de Japanse metro.

Het is een geinige indiegame met een uniek concept: het is een soort horrorversie van zoek-de-verschillen, waarbij je steeds weer moet achterhalen of die identieke gang nog wel identiek is. Doordat je je zó moet concentreren, word je vaak volledig overvallen door de ‘afwijkingen’ - ofwel anomalies - en ren je vliegensvlug weg. In je paniek maak je dan nog wel eens de verkeerde keuze, waardoor je weer bij nul begint.

Wat in Exit 8 ontbreekt, is een verhaal. Of personages. Of context. Allemaal vrij essentiële onderdelen voor een film, dus de filmmakers staan voor een flinke uitdaging: hoe maak je een film die méér is dan een live-action playthrough van de game?

De film draait om een personage dat simpelweg ‘verdwaalde man’ wordt genoemd. Hij gaat met de metro naar zijn saaie kantoorbaantje, maar onderweg krijgt de man een belangrijk telefoontje: zijn ex is zwanger geraakt. Nu is het aan hem om te kiezen wat voor rol hij gaat spelen: neemt hij de rol in van vader, of houdt hij vast aan het strikte Japanse werkleven?

Laat dit nou nét een man zijn die niet zo goed is in keuzes maken. Er blijkt al snel dat het een behoorlijk passief type is, deels te wijten aan de Japanse levensstijl: het strenge werkleven zorgt voor stress, er is een cultuur van eenzaamheid, de vergrijzing dreigt een flink probleem te worden en het land krijgt ook nog wel eens te maken met overstromingen en zelfs tsunami’s.

Tja, als de problemen zó groot zijn, word je vanzelf een beetje passief, lijkt de film te willen zeggen. Wat kun je er immers zelf aan oplossen? Als onze passieve verdwaalde man dan gedwongen wordt een keuze te maken, komt hij in die eindeloze ondergrondse gang terecht. Wat ooit een simpele, minimalistische game was, is nu een slimme kapstok voor het vraagstuk waar onze hoofdpersoon mee worstelt.

Zodra de verdwaalde man in die gangen belandt, valt meteen op dat de film er exact uitziet als de game. Dit valt eigenlijk vanaf het eerste shot al op: de metro is precies dezelfde als die  uit het tweede spel, Platform 8. Ergens is het jammer dat veel anomalies óók uit de game komen, maar  ze zijn gelukkig wel ontzettend goed in beeld gebracht.

Voor de gamers is dit een beetje een vreemde ervaring. Bijna iedere speler bereikt een punt waarbij ze gaan speedrunnen, of dat nou komt door irritatie of daadwerkelijke skill. Als je oplet, zie je soms al afwijkingen die de hoofdpersoon over het hoofd ziet, wat tegelijkertijd leuk en pijnlijk is. Voor onze hoofdpersoon is de situatie anders: hij is niet aan het gamen en de ‘afwijkingen’ hebben ook nog eens een vervelend persoonlijk tintje, dus voor ons als kijkers is het simpelweg makkelijker dan voor de verdwaalde man.

Daardoor kan het soms wat frustrerend worden: de film heeft het kabbelende tempo van een boemeltrein en soms het script van een stiltecoupé. Telkens als het dreigt repetitief te worden, geven de makers de situatie weer een slinger: dan wordt de boel thematisch op z’n kop gezet, waardoor je weer lekker aan het denken slaat.

Exit 8 heeft gelukkig ook bloedstollende uitspattingen, waardoor het langzame tempo ineens bijdraagt aan de onderhuidse spanning. Er zijn horrorachtige uitspattingen, maar de film is vooral griezelig. Het is namelijk één grote liminal space: een lege, grote ‘tussenruimte’, die door het verlaten gevoel uit een andere wereld lijkt te komen.

Dit subgenre horror kennen we uit Silent Hill, Corpse Party en Gonjiam: Haunted Asylum. Die laatste is nog altijd de engste film die ik heb gezien, omdat het zo’n sterk gevoel geeft dat de personages daadwerkelijk van de aardbol zijn gerukt, naar een doodenge, onaardse plek.

Dit gevoel weet Exit 8 ook te creëren. Dat zit ‘m vooral in het camerawerk: de gang lijkt daadwerkelijk eindeloos lang te zijn. De film kent namelijk heel veel ellenlange shots, waarin minutenlang niet geknipt wordt. In zo’n shot loopt de hoofdpersoon soms wel drie of vier keer door die hele gang heen.

Andersom gebeurt het ook: hij draait om en plots is de hele set anders. Het is een sterk staaltje filmwerk waarbij alles een buitenaards en desoriënterend gevoel krijgt, zonder dat het een gimmick wordt. Buiten die lange shots wordt er wel gewoon geknipt, maar op zo’n manier dat de editing naar de achtergrond verdwijnt - je hebt het nauwelijks door, precies zoals het hoort. Terwijl de camera om de verdwaalde man heen draait en de gang alsmaar verwarrender wordt, raak je als kijker nooit het spoor bijster.

Hoewel de film weldegelijk af en toe repetitief voelt, zit het zo bomvol met slimme shots dat ik me geen moment verveelde. Tel daar bij op dat de makers uit een minimalistische game een groot filosofisch parabel hebben weten te creëren, over een passieve man die maar niet kan ontkomen aan de problemen van de Japanse samenleving. Deze film is eigenlijk gewoon een wonder.

Exit 8 draait nu in de bioscoop.