Wie iets wil vastleggen, grijpt ook nu nog bijna altijd als eerste naar pen en papier. En dat terwijl we het schrijven met een pen al bijna hadden verleerd. Elke computer komt met een toetsenbord en kan niets beginnen met handgeschreven aantekeningen. Maar dat gaat veranderen: de pen maakt een comeback. Steeds meer apparaten kunnen met een smartpen overweg. Toetsenbord aan de kant... ga lekker schrijven!

Tip 01: Pen of toetsenbord

Schrijven doen we dagelijks, iedereen. Even een krabbeltje, een briefje, aantekeningen op school, notulen van een vergadering – het kan allemaal ook op de computer maar gaat met pen en papier zoveel natuurlijker. Bovendien heb je met pen en papier veel meer vrijheid: even een pijl om twee tekstdelen met elkaar te verbinden, een tekening als verduidelijking bij een moeilijke tekst of abstracte schetsen van een saaie bijeenkomst. Hoeveel moeite fabrikanten ook doen om het perfecte toetsenbord te ontwikkelen, de behoefte om gewoon met een pen te schrijven is nooit weggegaan. En het kan weer. Steeds meer smartphones, tablets en ook pc’s, kunnen overweg met een pen en handgeschreven input.

©PXimport

Tip 02: De juiste pen

Pen en smartphone of tablet moeten goed samenwerken. Koop je ze samen zoals bij een Samsung Galaxy Note of Microsoft Surface Pro, dan is goede samenwerking verzekerd, net als bij de Apple Pencil. Die laatste moet je weliswaar apart kopen maar alleen Apple maakt hem en alleen voor de iPad Pro. Lastiger wordt het zonder een vast koppeltje. Zo levert grafisch specialist Wacom alternatieve pennen voor sommige Samsung Note-toestellen en Samsung Tab-tablets én zelfs voor de iPad mini, de iPad 3 en 4 en de iPad Air 1, allemaal iPads die helemaal niet gemaakt zijn om met een pen te gebruiken. Is er voor jouw tablet of smartphone geen bijbehorende pen, dan kun je kijken of er zo’n alternatieve oplossing is. Maar let er wel goed op dat die echt compatibel is met het merk én model van jouw smartphone of tablet. Houd er verder altijd rekening mee dat de pen waarschijnlijk minder nauwkeurig werkt dan een tablet met een specifieke eigen pen, en dat de pen alleen werkt in bepaalde apps. Wacom heeft op zijn website van elke pen een omschrijving staan voor welke apps hij geschikt is.

©PXimport

Tip 03: Op echt papier

Schrijf je liever op papier dan op het gladde oppervlak van een smartphone of tablet, maar wil je toch ook wel graag al je aantekeningen en krabbels digitaliseren, dan kan dat. De Neo Smartpen combineert het beste van twee werelden, zowel oud als nieuw. Het is samen met de Livescribe-pen de bekendste ‘digitaal-papier-oplossing’. Terwijl je schrijft op papier, gewoon met inkt, verschijnt alles wat je schrijft en tekent ook digitaal op je smartphone of tablet. Live! Om dit mogelijk te maken zit in de punt van de pen behalve de gewone schrijfkop ook een camera die de beweging van de pen over het papier registreert en die informatie realtime doorgeeft aan de via bluetooth verbonden smartphone of tablet. De app op de smartphone of tablet gebruikt die informatie om de tekst of tekening direct te reproduceren.

Het geheim van Neo

©PXimport

Tip 04: Organiseren

Voor synchronisatie met de Neo Smartpen installeer je uit de Apple App Store of Google Play de app Neo Notes. Daarna koppel je de smartpen en je kunt beginnen. Open een notitieblok met digitaal papier en zodra je gaat schrijven of tekenen, verschijnt de tekst of tekening ook in de app. In de app kun je de notities bewerken, aanvullen, opmaken, kopiëren, delen en noem maar op. Digitaal heeft toch wel veel voordelen. Behalve zichtbare bewerkingen kun je de notities voorzien van tags zodat je ze met elkaar kunt verbinden of later gemakkelijk terug kunt vinden, ook als ze in verschillende boekjes staan.

Ook kun je losse aantekeningen uit verschillende notitieblokken samenvoegen in een nieuw boek of blok door een of meer pagina’s te selecteren en dan te kopiëren. Van elke notitie en zelfs elk woord weet Neo Notes bovendien wanneer en waar je het hebt geschreven, en ook op die kenmerken kun je dus zoeken. In de Activiteitenagenda zie je een mooi overzicht van alles wat je hebt geschreven. Wil je het maken van een notitie als een filmpje afspelen, dan kan dat ook! Wanneer je vooraf Voice Memo activeert, dan kun je ook nog eens terugluisteren wat er tijdens het schrijven te horen was.

©PXimport

Tip 05: Geen muis of cloud

De Neo Smartpen is uitsluitend geschikt voor het maken en digitaliseren van aantekeningen met behulp van echt papier. De pen is dus niet geschikt als muis: je kunt hem niet gebruiken voor andere apps of even een foto mee bewerken. De pen werkt alleen in Neo Notes – met kleine uitstapjes naar notitieprogramma’s als Evernote. Wat ook ontbreekt is de cloud. De aantekeningen van de Neo Smartpen staan alleen op de smartphone of tablet waaraan de pen op dat moment is gekoppeld. Aantekeningen worden niet gesynchroniseerd met andere apparaten waarop je de app hebt geïnstalleerd en je kunt ze ook niet online teruglezen of bekijken. Volgens Marcel Goulmy van www.schrijfop.nl, dat de Neo Smartpen N2 in Nederland verkoopt, wordt hier wel aan gewerkt. De nadruk bij de ontwikkeling van de pen lag vooral op het maken van echte aantekeningen. Ook zonder dat je een smartphone of tablet in de buurt hebt, kun je de Neo Smartpen gebruiken, de pen kan tot duizend pagina’s tekst opslaan en deze later met de app synchroniseren.

©PXimport

Tip 06: Zelf papier printen

Behoefte aan even een paar kladpapiertjes? Notitieblok vol en nog geen nieuwe? Geen nood, het papier voor de Neo Smartpen kun je ook zelf printen. Liefst wel op een laserprinter, dat werkt het beste. Op www.schrijfop.nl vind je onder Schrijven / Neo Smarpen / Ncode PDF een vijftal pdf’s om te downloaden. Elke pdf is een set van vijftig pagina’s digitaal papier in één bepaald formaat. Je kunt kiezen uit blanco, lijntjes, ruitjes en puntjes, allemaal staand. Lijntjes-papier is ook liggend verkrijgbaar. Downloaden, openen in een pdf-programma zoals Adobe PDF Reader en afdrukken maar! Ook voor deze papieren geldt: wanneer je een tweede keer dezelfde set gebruikt, moet je eerst de vorige afsluiten in de Neo Notes-app.

©PXimport

Tip 07: Eigen pen

Heb je een tablet met een bijbehorende pen, dan kun je die natuurlijk gebruiken om notities te maken. De pen is voor de tablet of smartphone dan gelijk aan de vinger voor het touchscreen. Start je een tekenapp of een notitie-app die ook geschikt is voor handgeschreven invoer, dan kun je lekker aan de slag met de pen. In de app-stores vind je diverse apps van fabrikanten die ook tablets met pen maken, waarmee je kunt schrijven en/of tekenen. Bovendien zijn er ook apps die op elk platform aanwezig zijn, zoals Evernote en OneNote en tegenwoordig zelfs Word, Excel en PowerPoint. De laatste drie kunnen alle overweg met pen-input op iOS en Android en, als je een Surface Pro-tablet hebt, ook gewoon op Windows 10.

De pen kun je overigens ook gebruiken zoals je de muis bij je computer gebruikt: om apps te starten, door schermen te scrollen en nog veel meer. Wat je op een touchscreen met je vingers kunt doen, kun je ook met zo’n pen.

©PXimport

Handschriftherkenning

©PXimport

Tip 08: Presenteren 2.0

Behalve voor het maken van handgeschreven notities is een tablet met een pen (of de Neo Smartpen) erg leuk bij het presenteren. In plaats van ‘death by PowerPoint’ volgt de zaal nu geboeid je verhaal wanneer je live je verhaal onderbouwt met lijstjes en tekeningen. Een andere mogelijkheid: bereid je presentatie voor in de vorm van enkele aansprekende foto’s en schrijf daar tijdens de presentatie je opmerkingen bij. Om het beeld voor iedereen zichtbaar te maken, stream je het beeld van je smartphone/tablet live naar een Apple TV of Chromecast. Of je verbindt het apparaat via een verloopkabel met de projector of het scherm aan de wand.

Om met de Neo Smartpen te presenteren, download en print je het papier in liggende modus van www.schrijfop.nl. Het formaat ervan komt prima overeen met dat van een projector of beeldscherm. Gebruik je alle opties om de tekeningen en tekst aantrekkelijk te maken – zoals kleurgebruik en het live tekenen van flowcharts – dan maak je je presentatie een stuk levendiger!

©PXimport

Tip 09: Webpagina’s kopiëren

Een pen is natuurlijk bij uitstek een creatief instrument. Maar dat betekent niet dat je echt alles zelf moet maken. Hergebruik is zeker op een tablet of smartphone juist erg gemakkelijk. Vaak is er wel een programma of browserplug-in waarmee je bijvoorbeeld snel (delen van) een webpagina kunt kopiëren naar een notitieprogramma om daar samen met je eigen aantekeningen te bewaren.

Voor Chrome is er bijvoorbeeld OneNote Webclipper. Die vind je in de extensie-database van Chrome door op OneNote te zoeken. Installeer de extensie via Toevoegen aan Chrome. Klik vervolgens op Clip to OneNote en selecteer het deel van de webpagina dat je wilt overnemen in OneNote. Je kunt kiezen voor de Volledige pagina of een deel, kies dan voor Regio. Met de pen kun je dan het gebied selecteren dat je wilt kopiëren. Laat de pen los en het knipsel wordt opgenomen in OneNote. Daar kun je er je eigen aantekeningen aan toevoegen.

©PXimport

Microsoft Gaming-ceo Phil Spencer en Xbox-directeur Sarah Bond vertrekken bij het Amerikaanse bedrijf.

Dat hebben verschillende media vernomen, en Spencer zelf heeft het inmiddels ook bevestigd via social media. Daarbij publiceerde IGN ook interne e-mails van Microsoft's ceo Satya Nadella, de te vertrekken Spencer en de nieuwe Microsoft Gaming-ceo Asha Sharma en Matt Booty.

Naar verwachting vertrekt Spencer, die bijna veertig jaar bij Microsoft werkzaam was, aanstaande maandag. Xbox-president Sarah Bond - waarvan voorheen werd gedacht dat ze Spencer uiteindelijk zou vervangen - gaat ook weg. Asha Sharma is op dit moment nog de president van Microsofts CoreAI en gaat dus Microsoft Gaming bestieren. Matt Booty, het hoofd van Xbox Game Studios, wordt gepromoot naar chief content officer en zal nauw samenwerken met Sharma.

"Afgelopen najaar deelde ik met Satya dat ik nadacht over mijn vertrek en het beginnen aan het volgende hoofdstuk van mijn leven", zo stelt Spencer in zijn e-mail. "Vanaf dat moment gingen we aan de slag met onze aanpak, met het oog op het behoud van stabiliteit en het versterken van de fundering die we hebben gebouwd. Xbox is altijd meer dan een bedrijf geweest. Het is een levendige gemeenschap bestaande uit spelers, makers en teams die erg veel geven om wat we bouwen en hoe we dat doen. Het verdient een goed doordacht plan voor de toekomst."

"Ik wil Phil bedanken voor zijn uitzonderlijke leiderschap en samenwerking", aldus Nadella in zijn e-mail naar werknemers. "In meer dan 38 jaar bij Microsoft, waaronder 12 jaar aan het hoofd van de gamedivisie, heeft Phil geholpen met het transformeren van wat we doen en hoe we dat doen."

De nieuwe Microsoft Gaming-ceo aan het woord

Sharma, de nieuwe ceo van Microsoft Gaming, meldt in haar e-mail: "Mijn eerste taak is simpel: begrijpen hoe dit werkt en het vervolgens beschermen. Dat begint bij drie verplichtingen. Ten eerste geweldige games - daar begint alles mee. We moeten geweldige games hebben die door onze spelers geliefd worden." Vervolgens vertelt Sharma over het belang van onvergetelijke personages, de macht geven aan ontwikkelstudio's en iconische franchises.

"Ten tweede: de terugkeer van Xbox. We verbinden ons opnieuw aan onze trouwe Xbox-fans en -spelers, die de afgelopen 25 jaar in ons hebben geïnvesteerd, en de ontwikkelaars waar we de uitgebreide universa en ervaringen die onze spelers wereldwijd omarmen mee hebben gebouwd. We zullen onze afkomst eren met een vernieuwde inzet voor Xbox, te beginnen bij de console, die heeft gevormd wie we zijn." Sharma benadrukt daarbij dat games tegenwoordig op meerdere apparaten te vinden zijn, en spreekt uit dat Microsoft zich niet wil limiteren aan één apparaat. "Terwijl we uitbreiden op pc, mobiel en cloud, moet Xbox naadloos, onmiddellijk en waardig voor de gemeenschappen die we serveren voelen."

Het derde punt van Sharma is "de toekomst van spelen. We nemen de heruitvinding van spelen waar. Daarom zullen we investeren in nieuwe zakenmodellen en nieuwe manieren om te spelen door gebruik te maken van wat we al hebben: iconische teams, personages en werelden waar mensen van houden. Maar we zullen die werelden niet behandelen als statische IP om uit te melken en geld uit te onttrekken. We bouwen een gedeeld platform en gereedschappen die ontwikkelaars en spelers de macht geven om hun eigen verhalen te creëren en delen."

Over Spencer en de staat van Xbox

Phil Spencer werd in 2014 hoofd van Xbox, toen hij de opdracht had Xbox One van een gebrekkige release het jaar ervoor te redden. Tijdens die consolegeneratie werd onder andere het populaire Xbox Game Pass gelanceerd. Dankzij onder andere die service en zijn veelvuldige interviews werd hij al snel populair onder gamers.

Na de Xbox Series X en S-release in 2020 begon de mening over Spencer om te slaan, vooral gevoed door de veranderingen rondom Xbox als merk. Sinds enkele jaren komen de spellen van Xbox-ontwikkelaar zelfs vaak ook op andere platforms uit - bijvoorbeeld op PlayStation 5 en Nintendo Switch. Tegelijkertijd loopt de verkoop van de huidige Xbox Series X en S-consoles flink terug. Spencer zelf verscheen de afgelopen jaren steeds minder vaak in interviews, en ook de vele ontslagrondes en studiosluitingen binnen de Xbox-divisie zorgden voor reputatieschade.

Tegelijkertijd werden onder Spencers leiding grote aankopen als Bethesda en Activision Blizzard gedaan, bekend van gamefranchises als The Elder Scrolls, Fallout en Call of Duty.

Microsoft heeft eerder laten weten aan een nieuwe console te werken, die de grenzen tussen consoles en pc moet vervagen. Voor zover bekend wordt dit een apparaat die in feite pc-games af gaat spelen, alsmede Xbox-games, en waarop verschillende digitale pc-winkels bereikbaar zullen zijn - en dus niet alleen die van Microsoft zelf.

Het vertrek van twee belangrijke kopstukken binnen Microsofts gamedivisie is opvallend, zeker in combinatie met het feit dat de gametak van het bedrijf schijnbaar in een transitieperiode zit. Ook het feit dat de nieuwe ceo van Microsoft Gaming van CoreAI afkomt, houdt de gemoederen onder gamers bezig. Microsoft zet groots in op kunstmatige intelligentie, maar onder gamers heerst vooral onvrede over de invloed die AI tegenwoordig heeft op hun hobby. Sharma benadrukte in haar interne e-mail echter dat Xbox zich niet gaat richten op "zielloze AI-slop".

Toen je je laptop kocht, keek je waarschijnlijk vooral naar de processor, de grafische chip en hoeveel GB werkgeheugen erin zit. Of dat werkgeheugen DDR4 of DDR5 is, is voor de meeste mensen geen doorslaggevende factor. Toch is het wel handig om te weten wat de verschillen zijn tussen DDR4, dat je vooral in oudere laptops tegenkomt, en DDR5, dat bij nieuwe modellen meestal de standaard is. DDR5 kan per seconde meer data verwerken dan DDR4. Wat dat verschil betekent en wanneer extra gigabytes meer opleveren dan de stap naar DDR5, lees je in dit artikel.

De techniek achter DDR4 en DDR5

Het grootste verschil tussen DDR4 en DDR5 zit in de datasnelheid en bandbreedte. Zie het als een digitale weg: DDR4 is een prima route waar het verkeer netjes doorrijdt, DDR5 is een bredere snelweg waar per seconde meer data overheen kan. Daardoor hoeft de processor bij zware taken waarbij veel data heen en weer gaat (denk bijvoorbeeld aan videobewerking) minder vaak te wachten op nieuwe informatie. Let wel: die extra 'rijstroken' leveren pas winst op als je processor, grafische chip en software er ook echt gebruik van maken. Bij lichte taken, zoals browsen en tekstverwerken, is werkgeheugenbandbreedte zelden de bottleneck. Gaat dat langzaam, dan heeft dat eerder te maken met de processor, opslag, of de browser.

DDR5 kan ook helpen met het energieverbruik, omdat het op een lagere spanning werkt: 1,1 volt in plaats van 1,2 volt bij DDR4. In een laptop kan dat iets schelen, al hangt het effect af van wat je doet en hoe de rest van het systeem is opgebouwd. Daarnaast zit bij DDR5 een deel van de stroomregeling op de geheugenmodule zelf. Dat kan de stroomvoorziening stabieler maken, maar het maakt de module ook wat complexer om te produceren.

Wat biedt DDR5 in de praktijk?

DDR5 komt vooral tot zijn recht bij taken die veel werkgeheugenbandbreedte vragen, zoals 8K videobewerking of complexe simulaties. Daarbij blijft de processor (en soms de GPU) meestal de doorslaggevende factor: die bepaalt of je systeem zo'n klus überhaupt vlot aankan. DDR5 kan helpen om wachttijd te verminderen, maar het maakt een trage CPU niet ineens snel. Een ander voordeel is dat je per module hoge capaciteiten kunt halen. Voor zware desktop-werkstations zijn systemen met 256 GB aan werkgeheugen inmiddels realiteit. Bij laptops ligt die grens doorgaans lager, vaak rond de 128 GB, omdat ze meestal minder geheugenslots hebben. Bovendien is het werkgeheugen bij veel modellen vastgesoldeerd, waardoor je later niet kunt uitbreiden.

©Batorskaya Larisa

DDR5 voor gamers: nodig of niet?

Voor gamers blijft het voordeel van DDR5 vaak beperkt. In veel games gaat het om een klein verschil, en op 1440p of 4K zie je dat meestal nog minder terug omdat je dan eerder tegen de grens van de videokaart aanloopt dan tegen die van het werkgeheugen. Ook hier geldt: de keuze voor CPU en vooral GPU bepaalt je gameprestaties veel sterker dan de stap van DDR4 naar DDR5. Dat verschil tussen DDR4 en DDR5 is onderzocht in een vergelijkingstest van de gezaghebbende site Tom's Hardware. Daarbij ging het bijvoorbeeld om 3% verschil in gameprestaties in Assassin's Creed Valhalla, 2% in Far Cry 6, Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, Watch Dogs: Legion en Borderlands 3, en 1% in Shadow of the Tomb Raider en Wolfenstein: Youngblood.

©Crystal Dynamics

Is een laptop met DDR4 nog goed genoeg?

Ja, voor de meeste Nederlanders is een laptop met DDR4 nog steeds goed genoeg. Gebruik je hem vooral voor internetten, Netflix kijken, Microsoft Office en af en toe een simpele fotobewerking, dan merk je in de praktijk nauwelijks verschil tussen DDR4 en DDR5. Bij laptops is DDR4 of DDR5 bovendien vaak geen losse keuze: het hangt samen met de generatie processor die in het model zit.

DDR5 kan wel voordeel geven bij zwaardere taken waarbij de computer grote hoeveelheden data tegelijk moet verwerken, maar dat wordt pas echt interessant als je met zware programma's werkt, of als je games zo soepel mogelijk wilt laten lopen - ervan uitgaande dat je CPU en GPU die werklast ook aankunnen. Denk aan situaties waarin je merkt dat je laptop moeite heeft om alles bij te houden, ook al staat de beeldkwaliteit niet eens extreem hoog. In veel situaties blijft het verschil klein. Belangrijker is vaak de hoeveelheid werkgeheugen: 16 GB voelt meestal merkbaar fijner dan 8 GB, ongeacht of het DDR4 of DDR5 is.

DDR4 is niet meer vanzelfsprekend goedkoop

Lange tijd was DDR4 de slimme, goedkope keuze als je vooral op de prijs lette: het verschil met DDR5 was groot. Door de huidige tekorten klopt dat beeld minder. DDR4-geheugen is flink duurder geworden; in sommige gevallen is de prijs zelfs meer dan verdubbeld. DDR5 is ook duurder geworden, maar omdat de productie van DDR4 wordt afgebouwd, kan DDR4 relatief harder in prijs oplopen. Daardoor ligt DDR4 in veel gevallen dichter tegen DDR5 aan dan je zou verwachten. Wie nu een nieuw systeem koopt, is met DDR4 vaak nog steeds het minst kwijt, alleen is 'goedkoop' bij werkgeheugen momenteel een rekbaar begrip.

©ronstik

Upgraden: wat wel en niet kan

DDR4 en DDR5 zijn nooit onderling uitwisselbaar, ook niet in een desktop. De inkeping zit op een andere plek en het platform moet het juiste type werkgeheugen ondersteunen. Je kunt dus geen DDR5 plaatsen in een systeem dat voor DDR4 is gemaakt, en andersom ook niet.

Bij laptops betekent dit meestal dat als je wilt overstappen op DDR5 je een nieuwe laptop zult moeten kopen. Veel laptops hebben namelijk geen uitbreidbaar werkgeheugen meer: de geheugenchips zitten voor ruimte- en kostenbesparing op het moederbord gesoldeerd, en bij sommige ontwerpen zelfs in hetzelfde pakket als de processor. Dan kun je later niets meer bijprikken. Dat is ook precies waarom DDR4 vs DDR5 bij laptops zelden de hoofdvraag is: je kiest een model, en daar hoort dit type geheugen bij.

Bij een desktop heb je vaak meer speelruimte, maar ook daar is het geen kwestie van alleen de geheugenmodules wisselen. Wil je van DDR4 naar DDR5, dan heb je een moederbord nodig dat DDR5 ondersteunt, en vaak ook een processor die bij dat moederbord past. Heb je vooral te weinig werkgeheugen (bijvoorbeeld 8 of 16 GB) en merk je dat je pc daardoor traag wordt, dan is extra DDR4 bijplaatsen meestal de goedkoopste verbetering. Pas als je toch al toe bent aan een grotere upgrade van je pc, wordt de stap naar DDR5 logisch.

Wanneer moet je echt upgraden?

Echt upgraden is pas zinvol als je merkt dat je huidige machine niet meer probleemloos werkt bij zware klussen zoals grote fotobestanden bewerken, video's monteren of veel dingen tegelijk doen. Heb je nu een laptop met 16 GB of 32 GB DDR4 die nog vlot werkt? Blijf die dan vooral gebruiken zolang de prijzen zo hoog liggen. Twijfel je, kijk dan eerst wat de oorzaak van de mindere prestaties is: zit je werkgeheugen tegen zijn limiet, of zijn het vooral je processor of GPU die de klus niet bijbenen?

Zo controleer je of je extra RAM nodig hebt

Voordat je besluit om een flinke investering te doen in een nieuw systeem of extra geheugen, is het slim om te kijken hoe je huidige computer presteert onder druk. Je kunt dit eenvoudig zelf testen op zowel Windows als Mac.

Windows

Open eerst de programma's die je normaal gesproken tegelijk gebruikt, zoals je browser met veel tabbladen, Word en een videocall. Druk daarna op Ctrl + Shift + Esc om Taakbeheer te openen. Ga naar het tabblad Prestaties en klik op Geheugen. Kijk vervolgens naar de grafiek en het percentage dat in gebruik is: blijft dat langere tijd rond de 80 tot 90 procent hangen terwijl je gewoon je dagelijkse werk doet, dan zit je tegen de grens van je werkgeheugen aan. Dat merk je vaak aan kleine haperingen, zoals tabbladen die trager laden of apps die later reageren. Zie je tegelijk dat je pc veel met de schijf bezig is, bijvoorbeeld omdat programma's ineens langzamer worden terwijl je opslaglampje blijft knipperen, dan is de kans groot dat Windows tijdelijk data op de SSD parkeert omdat het werkgeheugen volloopt.

Apple

Open je gebruikelijke programma's en druk daarna op Command + Spatiebalk. Typ Activiteitenweergave en druk op enter. Klik bovenin op het tabblad Geheugen en kijk onderaan naar de grafiek bij Geheugendruk. Is die groen, dan is er niets aan de hand. Wordt de grafiek geel of rood, dan heeft je Mac meer geheugen nodig om alles vlot te blijven draaien. Let ook op Gebruikte swap: als dat oploopt tot meerdere gigabytes, dan is je werkgeheugen in de praktijk te krap.