Windows met twee of drie schermen: instellingen, tips en handige tools

Hoe je monitors het beste aansluit, hangt af van je computer en je schermen. Bij een desktop sluit je ze voor de beste prestaties bij voorkeur rechtstreeks aan op de videokaart, via DisplayPort 1.4 of HDMI 2.0/2.1. Voor gewoon gebruik is 4K met 60 Hz meestal genoeg. Dat kan prima via DisplayPort 1.4 of HDMI 2.0. Wil je 4K met 120 Hz, dan heb je via HDMI minimaal HDMI 2.1 nodig. Via DisplayPort kan dat met versie 1.4 of nieuwer. Bij laptops is usb-c vaak de handigste oplossing, zeker als de poort DP Alt Mode of Thunderbolt ondersteunt. Dan lopen beeld, data en stroom via één kabel. Check wel of zowel de poort als de usb-c-kabel video doorgeven, want veel kabels zijn alleen bedoeld om op te laden.

DisplayPort MST, waarbij je schermen als het ware aan elkaar doorlust, werkt in Windows goed als je monitors een DisplayPort-uitgang hebben. Zo houd je het aantal kabels beperkt. Heb je te weinig videopoorten, dan kan DisplayLink een oplossing zijn. Daarmee sluit je extra schermen aan via usb-compressie. Handig, maar niet ideaal voor gamen of video, omdat je te maken kunt krijgen met vertraging en extra belasting van de processor. Dat merk je vooral op goedkopere laptops. Gebruik bij hogere resoluties of verversingssnelheden bij voorkeur gecertificeerde kabels en maak ze niet onnodig lang. Zo verklein je de kans op signaalverlies.

Je schermen zijn aangesloten, maar daarmee staan ze nog niet automatisch goed. Zet ze bij voorkeur haaks op het raam, zodat je minder last hebt van reflecties en grote verschillen in licht. Een opstelling met meerdere monitors werkt pas prettig als je nek en ogen niet steeds grote bewegingen moeten maken. Zet je hoofdscherm daarom recht voor je. De bovenrand staat idealiter net onder of op ooghoogte, zodat je licht naar beneden kijkt richting het midden van het scherm. Draag je een bril met bifocale glazen, zet het scherm dan iets lager. Zo hoef je je nek minder te strekken. Houd ongeveer een armlengte afstand; bij grotere schermen mag dat iets meer zijn.

Zet het tweede scherm zo dicht mogelijk naast je hoofdscherm, liefst op dezelfde hoogte. Draai het scherm iets naar je toe, zodat de twee schermen samen een lichte V-vorm maken. Gebruik je een derde scherm, zet dat dan symmetrisch naast het middelste scherm. Zo draai je vooral je hoofd en niet telkens je hele bovenlichaam. Een monitorarm kan daarbij helpen: je houdt meer ruimte over op je bureau en stelt hoogte en kijkhoek sneller goed af.

Gebruik je hoofdscherm voor het werk waar je de meeste aandacht voor nodig hebt, zoals schrijven, programmeren of beeldbewerking. Op je tweede scherm zet je dan ondersteunende apps, zoals mail, agenda, chat of een pdf. Werk je vaak met lange documenten of code, dan kan het prettig zijn om een scherm rechtop te draaien. In portretstand zie je meer regels onder elkaar en hoef je minder te scrollen.

Wie in Windows 11 een tweede scherm wil instellen, gaat naar Instellingen en vervolgens naar Systeem / Beeldscherm. Daar zie je een overzicht van alle gevonden schermen. Klik op Identificeren om te zien welk nummer bij welk scherm hoort. Versleep daarna de schermen in het overzicht totdat ze overeenkomen met je echte opstelling. Klik op Toepassen om de indeling vast te leggen. Deze volgorde bepaalt hoe je muis van het ene naar het andere scherm beweegt en hoe sneltoetsen zoals Windows-toets+Shift+pijltjestoets werken. Controleer ook of per scherm Bureaublad uitbreiden naar dit beeldscherm is ingesteld.

Verschijnt een scherm niet in beeld, klik dan bij Meerdere beeldschermen op Detecteren. Je kunt ook Ctrl+Windows-toets+Shift+B gebruiken om de grafische driver opnieuw te starten. Dat kan helpen als Windows een aangesloten scherm even kwijt is.

Kies tot slot bij Meerdere beeldschermen je primaire scherm. Meestal is dat het scherm dat recht voor je staat. Vink daarna Dit beeldscherm instellen als hoofdbeeldscherm aan.

Controleer per monitor of de resolutie goed staat. Meestal kies je de aanbevolen resolutie, oftewel de oorspronkelijke resolutie van het scherm. Ga hiervoor naar Instellingen / Systeem / Beeldscherm / Beeldschermresolutie en selecteer de aanbevolen optie. Stel daarna ook de schaal goed in via Schaal. Ook daar is de aanbevolen waarde meestal de beste keuze.

Blijft tekst te klein, verhoog dan liever de tekengrootte dan dat je gaat rommelen met de resolutie. Ga naar Instellingen / Toegankelijkheid en pas Tekengrootte aan. Daarmee maak je tekst in Windows beter leesbaar, terwijl het beeld scherp blijft. Is tekst nog steeds wat rafelig, open dan de ingebouwde tool ClearType-tekst aanpassen. Zet ClearType inschakelen aan en doorloop de stappen voor alle schermen, of alleen voor het scherm dat je wilt verbeteren.

Bij gemengde opstellingen kunnen soms schaalproblemen ontstaan. Denk aan een 4K-scherm op 150 procent naast een 1080p-scherm op 100 procent. Vooral oudere apps kunnen daar moeite mee hebben. Probeer de schaalwaarden dan dichter bij elkaar te brengen, bijvoorbeeld 125 en 100 procent, of 150 en 125 procent. Helpt dat niet, klik dan met rechts op de snelkoppeling van de app en kies Eigenschappen. Open het tabblad Compatibiliteit en klik op Hoge DPI-instellingen wijzigen. Zet een vinkje bij Gedrag van hoge DPI-schaalbaarheid negeren en test eerst de optie Systeem (uitgebreid). Start daarna de app opnieuw.

De verversingssnelheid bepaalt hoe vaak het beeld per seconde wordt vernieuwd. Een hogere waarde zorgt voor een rustiger beeld, vooral als je veel scrollt of met snel bewegende beelden werkt. Het verschil tussen 60, 90 en 144 Hz zie je dan vaak meteen. Stel daarom per scherm de hoogste verversingssnelheid in die bij de gekozen resolutie beschikbaar is. Ga naar Instellingen / Systeem / Beeldscherm / Geavanceerd beeldscherm en kies bij Een vernieuwingsfrequentie kiezen de hoogste beschikbare waarde.

Let wel op bij waarden met een sterretje. Die werken soms alleen bij een lagere resolutie. Windows kan de resolutie dan automatisch verlagen, terwijl je juist dacht alleen de verversingssnelheid aan te passen.

Op laptops met een intern scherm van minstens 120 Hz ondersteunt Windows 11 vaak dynamische verversingssnelheid, ook wel DRR genoemd. De laptop schakelt dan automatisch tussen lagere en hogere frequenties. Dat bespaart energie wanneer er weinig gebeurt op het scherm en zorgt voor vloeiender beeld wanneer dat nodig is. De functie werkt alleen als je grafische hardware en driver dit ondersteunen. Merk je dat een game of app hapert, schakel DRR dan tijdelijk uit om te testen of het probleem daar zit.

Na de slaapstand kan het gebeuren dat alle vensters ineens op je hoofdscherm staan. Je moet ze dan weer handmatig naar de juiste plek slepen. Dat komt doordat Windows de verbinding met een scherm soms even kwijtraakt, vooral bij DisplayPort en energiebesparing. Ga naar Instellingen / Systeem / Beeldscherm en zet bij Meerdere beeldschermen de optie Vensterlocaties onthouden op basis van de verbinding met een monitor aan. Windows probeert vensters dan terug te zetten op het scherm waar ze stonden.

Blijft een scherm zwart of gaat het flikkeren na het ontwaken, dan kan dat te maken hebben met het energiebeheer van de grafische verbinding. Open het Configuratiescherm en ga naar Hardware en geluiden / Energiebeheer. Klik bij het actieve schema op De schema-instellingen wijzigen en daarna op Geavanceerde energie-instellingen wijzigen. Kijk of je de optie PCI Express / Link State Power Management ziet. Zet die tijdelijk op Uitschakelen en controleer of het probleem verdwijnt.

Gebruik je een HDR-scherm (High Dynamic Range) naast een gewoon SDR-scherm (Standard Dynamic Range), dan kunnen kleuren en helderheid duidelijk verschillen. Sleep je een venster van het ene naar het andere scherm, dan kan hetzelfde beeld ineens feller, doffer of warmer ogen. Dat komt onder meer door verschillen in helderheid, gamma en toonmapping.

Je kunt dit deels bijsturen via Instellingen / Systeem / Beeldscherm. Selecteer het HDR-scherm, open HDR en pas de schuifregelaar SDR-inhoud helderheid aan. Daarmee bepaal je hoe helder gewone SDR-content op het HDR-scherm wordt weergegeven. Zo kun je het beeld iets beter laten aansluiten op je andere scherm. Verwacht geen perfecte afstemming: de instelling geldt alleen voor het HDR-scherm.

Soms is ook Auto HDR beschikbaar. Die functie is bedoeld voor geschikte games en heeft geen effect op gewone apps. Ziet het beeld onnatuurlijk uit, schakel Auto HDR dan uit.

Met de app Windows HDR Calibration kalibreer je het HDR-scherm op kleur, zwartniveau en piekhelderheid. Dat kan helpen om de weergave op je schermen consistenter te maken.

Helderheid en contrast kun je per scherm instellen met de fysieke knoppen op de monitor. Dat werkt, maar handig is anders. Met de gratis tool Twinkle Tray gaat het sneller. De app werkt met compatibele monitoren via DDC/CI en nestelt zich in het systeemvak van Windows. Vanuit daar pas je de helderheid per scherm aan, of juist voor alle schermen tegelijk.

Standaard toont Twinkle Tray alleen de helderheid. In de instellingen kun je extra opties inschakelen, zoals contrast, volume en stroomstatus. Dat kan alleen als je monitor die functies ondersteunt. De tool bevat ook handige extra's, zoals Time Adjustments. Daarmee kun je de helderheid automatisch laten aanpassen aan de stand van de zon. Via Hotkeys & Shortcuts stel je sneltoetsen in voor verschillende scherminstellingen.

Gebruik je HDR, dan werkt Twinkle Tray niet altijd even betrouwbaar.

Bij verschillende schermformaten, resoluties of schaalinstellingen kan de muis zich soms vreemd gedragen. De cursor springt bijvoorbeeld merkbaar sneller of langzamer zodra je naar een ander scherm gaat. Ook kan de overgang aan de schermrand onnatuurlijk voelen, of komt de cursor op het tweede scherm op een andere hoogte uit dan je verwacht.

De gratis tool LittleBigMouse kan dat verbeteren wanneer Windows de overgangen niet goed afstemt. De tool past de cursorovergangen tussen schermen aan, zodat de beweging logischer aanvoelt en schermranden beter op elkaar aansluiten.

Na het starten zie je een visuele indeling van de gevonden schermen. Pas de relatieve grootte aan, zodat die beter klopt met de echte afmetingen van je monitors. Lijn daarna de randen netjes uit. Eventueel kun je border resistance instellen, zodat de muis niet te snel naar een ander scherm overspringt. Zet bij voorkeur ook Load at startup en Start minimized aan, zodat de tool automatisch met Windows start.

Bij meerdere schermen toont Windows de taakbalk standaard op alle schermen. Afhankelijk van je instellingen zie je taakbalkpictogrammen overal, of alleen op het scherm waar het venster actief is. Vind je dat te druk, pas dit dan aan via Instellingen / Persoonlijke instellingen / Taakbalk. Open Gedrag van taakbalk en schakel Mijn taakbalk weergeven op alle beeldschermen uit. Je kunt ook instellen waar taakbalk-apps verschijnen: op Alle taakbalken, op Hoofdtaakbalk en taakbalk met open venster, of alleen op de Taakbalk met open venster.

Wil je meer controle, dan kun je DisplayFusion proberen. Daarmee beheer je taakbalken uitgebreider in een multi-monitoropstelling. Houd er wel rekening mee dat veel opties alleen in de Pro-versie zitten. Die is verkrijgbaar vanaf 34 dollar.

Windows toont standaard dezelfde bureaubladachtergrond op alle schermen. Via Instellingen / Persoonlijke instellingen / Achtergrond bepaal je hoe de afbeelding wordt weergegeven. Bij Afbeelding aanpassen zodat deze op uw bureaublad past kies je bijvoorbeeld Vullen, Aanpassen of Over meerdere schermen.

Je kunt ook per scherm een andere achtergrond instellen. Klik met rechts op een voorbeeld van een achtergrond en kies Instellen voor alle monitoren, of selecteer een specifiek schermnummer. Gebruik bij voorkeur afbeeldingen met een passende resolutie en beeldverhouding. Zo voorkom je dat foto's onscherp worden of vreemd worden bijgesneden.

Ook DisplayFusion biedt extra mogelijkheden voor achtergronden, zelfs in de gratis versie. Een andere optie is John's Background Switcher. Daarmee haal je automatisch afbeeldingen op uit verschillende online bronnen en laat je per monitor op vaste momenten een nieuwe achtergrond verschijnen. Dat kan om de 10 seconden, maar ook bijvoorbeeld eens per week.

Met meerdere monitors wil je vensters snel kunnen ordenen. Windows 11 heeft daarvoor Snap Layouts. Beweeg je muis boven de maximaliseerknop van een venster, of druk op Windows-toets+Z. Daarna kies je een indeling en plaats je per zone een app. Met Windows-toets+pijltjestoets zet je vensters snel vast aan een kant van het scherm. Handig is dat Windows aangrenzende vensters mee schaalt wanneer je de scheidingslijn tussen gesnapte vensters versleept. Werkt dit niet, ga dan naar Instellingen / Systeem / Multitasking en controleer of Uitgelijnde vensters is ingeschakeld.

Ook Snap Groups kunnen prettig zijn. Windows onthoudt dan een groep vensters die je samen hebt vastgezet. Via de taakbalk, Taakweergave met Windows-toets+Tab of de appwisselaar met Alt+Tab roep je zo'n groep later in één keer weer op. Dat werkt zolang de betrokken apps geopend blijven.

Wil je meer vrijheid, gebruik dan FancyZones. Dat is onderdeel van de gratis toolkit Microsoft PowerToys. Met FancyZones maak je je eigen vensterindelingen en plaats je apps precies in de zones die jij handig vindt. PowerToys bevat ook Werkruimten. Daarmee leg je vast welke apps openstaan en op welk scherm ze staan. Later kun je die opstelling snel opnieuw activeren.

Heb je maar één monitor en wil je tijdelijk meer werkruimte, dan kun je een tablet of grote smartphone als tweede scherm gebruiken. Dat is handig onderweg, maar ook thuis als je snel wat extra ruimte nodig hebt. Met de gratis tool SpaceDesk gebruik je je Windows-pc als zendstation en vrijwel elk apparaat met een netwerkverbinding als extra scherm. Download eerst de Windows-driver via www.spacedesk.net en installeer die met het msi-bestand.

Pak daarna het externe apparaat, bijvoorbeeld een Android-tablet. Installeer SpaceDesk Viewer via de Play Store en zorg dat beide apparaten op hetzelfde netwerk zitten. Open de app. Je pc verschijnt normaal gesproken automatisch in de lijst. Tik erop om verbinding te maken. Lukt dat niet, voer dan handmatig het ip-adres van je computer in. Dat adres vind je eventueel via de opdracht ipconfig in de opdrachtprompt. Schakel op je telefoon of tablet batterijbesparing uit voor het beste resultaat.

Ga na het koppelen in Windows naar Instellingen / Systeem / Beeldscherm. Selecteer het nieuwe scherm en kies Bureaublad uitbreiden naar dit beeldscherm. Pas daarna de overige instellingen aan, zoals Beeldschermstand.

Een goede multi-monitoropstelling zit niet alleen in extra schermruimte. Het gaat er vooral om dat je schermen logisch samenwerken. Sluit ze goed aan, zet ze op de juiste hoogte en lijn ze netjes uit in Windows. Daarna kun je met tools als Twinkle Tray, LittleBigMouse en FancyZones de kleine ergernissen wegwerken. Zo wordt werken met meerdere schermen vanzelf een stuk overzichtelijker.