Keer Windows binnenstebuiten: eindelijk zoals jij het wilt

In Windows zijn er ingebouwde mogelijkheden om de omgeving aan je eigen smaak aan te passen, waarover we ook regelmatig schrijven. Met externe hulp is er echter nóg meer mogelijk en loop je minder snel tegen de limieten van Windows aan. Met het gratis Windhawk kun je Windows verder naar je hand zetten.

Windhawk is een community waar je uiteenlopende ‘mods’ (aanpassingen) voor Windows vindt en je op zoek kunt gaan naar specifieke aanpassingen. Elke mod is opensource, zodat transparant is hoe de mod werkt en wat deze aan je systeem aanpast.

Je gebruikt de mods via een eigen app: klik op de website op Download en haal Windhawk binnen. Op de website vind je de knop Browse for Mods: hiermee kun je bladeren door de collectie. Via de zoekbalk bovenin kun je zoeken naar specifieke aanpassingen. Bij elke mod vind je een paar belangrijke elementen: je leest hoeveel gebruikers de aanpassing hebben toegepast en met hoeveel sterren de betreffende mod door de community wordt gewaardeerd. Klik op Details voor meer informatie.

Heb je de app geïnstalleerd en geopend? In het detailvenster van een mod vind je alle informatie. Bij Doelprocessen zie je welke Windows-onderdelen worden aangepast als je de mod gebruikt. Lees je bijvoorbeeld ‘StartMenuExperienceHost.exe’, dan leid je hieruit af dat het gaat om een van de componenten van het startmenu.

Op de tab Details lees je wat de aanpassing doet en hoe je deze gebruikt. Zo kun je beoordelen of deze de moeite waard is. Op de tab Instellingen zie je welke instellingen je bij de mod kunt aanpassen. De tab Broncode laat zien welke programmeercode is gebruikt voor het bouwen van de aanpassing.

Tot slot vind je op de tab Wijzigingslog een overzicht van de verschillende versies en de veranderingen. Wil je een mod gebruiken? Klik op de blauwe knop Installeren, die je boven in het programmavenster vindt. Hierna bespreken we mods die de moeite waard zijn en noemen we telkens de naam van de mod, zodat je deze snel kunt vinden in Windhawk.

Gebruik van de mods

Niet tevreden over de hoogte van de Windows-taakbalk? Standaard toont de balk pictogrammen in een raster van 24 bij 24 pixels, maar je kunt de knoppen ook iets groter maken. Bijvoorbeeld in 32 bij 32 pixels. Het oorspronkelijke formaat van pictogrammen in Windows is overigens 16x16 en 32x32. Dat betekent dat je bij een groter raster ook duidelijkere pictogrammen te zien krijgt, omdat deze niet meer worden verkleind naar 24x24.

Als je vaak het volume omhoog en omlaag zet, kun je Windows zo aanpassen dat het volume verandert als je met de muis over de Windows-taakbalk scrolt. Je plaatst de muisaanwijzer op een leeg gedeelte van de taakbalk en draait aan het wiel om het volume aan te passen. Hierdoor hoef je niet langer eerst het aparte volumevenster te openen.

Kies bij Scroll area welk gebied je hiervoor wilt gebruiken, bijvoorbeeld The taskbar voor de volledige taakbalk of The tray area voor alleen het systeemvak van de taakbalk. Tot slot is de optie Scroll anywhere modifier keys interessant. Als je deze inschakelt en een toets kiest (bijvoorbeeld Windows-toets), kun je op elke plek op het beeldscherm het volume aanpassen met het scrollwiel van de muis en de aangewezen toets.

Met een slimme truc kun je de klok in de Windows-taakbalk meer laten tonen dan alleen de tijd. Zo kun je in het klokgedeelte bijvoorbeeld het actuele weer tonen of het laatste nieuws. Ook kun je hier systeemprestaties laten zien, zoals de download- en uploadsnelheid, en het processorgebruik. Je configureert de mod via het instellingenvenster.

In het vak System performance metrics vind je de opties om systeemprestaties te tonen. Wil je liever het weer zien, dan kies je de variabelen bij Weather location en Weather format. In het invoervak zie je ‘Sample Value’: dit geeft een voorbeeld van hoe je de tekstregels opbouwt en welke elementen (zoals temperatuur en windsnelheid) je in de regel opneemt. Deze tool biedt je ook de mogelijkheid om te zien welke media je afspeelt (bijvoorbeeld de tracknaam en de artiest). Die opties vind je in de sectie Media player info.

Eerlijk is eerlijk: het aanpassen van het startmenu is een van de populairste taken bij het tweaken van Windows. In Windhawk vind je ook interessante mods hiervoor, vooral om de indeling van het menu eindelijk goed in te richten. Zo kun je de sectie met loze ‘Aanbevelingen’ uitschakelen, maar ook het Windows 11-menu de klassieke Metro-uitstraling geven (met tegels).

Kies bij de instellingen eerst voor Disable the new start menu layout. Sommige tweaks uit deze mod zijn niet compatibel met deze indeling, en daarom is het verstandig om deze problemen voor te zijn. Vervolgens kun je bij Theme kiezen voor de gewenste aanpassing.

Heb je geen behoefte aan een gevuld startmenu, maar wil je alle apps alleen openen op basis van hun naam? Probeer dan het thema ‘OnlySearch’ eens: dit verandert het startmenu in een zoekbalk waarin je een app, instelling of bestandsnaam kunt opgeven. Een aanrader!

Uiteraard mag ook de taakbalk niet ontbreken, en gelukkig heeft Windhawk hier ook waardevolle mods voor in huis. Net als de eerder besproken mod voor het aanpassen van het startmenu werkt de mod voor de taakbalk op basis van thema’s.

Ben je jaloers op de dock-stijl van macOS? Dan kun je het thema ‘DockLite’ activeren om de Windows-taakbalk hetzelfde uiterlijk te geven. Een ander interessant thema is ‘WinXP’, waarbij de taakbalk het klassieke maar geliefde uiterlijk van Windows XP krijgt. Voor een Windows Vista-uiterlijk kies je voor het thema ‘WinVista’. Ben je voorstander van een transparant uiterlijk, dan komen de thema’s ‘TintedGlass’ en ‘LiquidGlass’ goed van pas.

Op het moment van schrijven is het nog niet mogelijk, al is Microsoft zelf druk bezig met de mogelijkheid om de Windows-taakbalk links of rechts op het beeldscherm te plaatsen in een verticale modus. Windows 11 is alweer jaren uit en het is begrijpelijk dat enthousiaste gebruikers deze tekortkoming al zelf hebben opgelost.

In de instellingen van deze mod kun je niet alleen de positie van de taakbalk aangeven (bij Taskbar location), maar ook de breedte (Taskbar width). Uiteraard moet ook de animatie van het menu overeenkomen met de nieuwe plek: activeer de optie Adjust Start menu animation. Tot slot kun je bij Jump list vertical alignment bepalen hoe de uitklapmenu’s worden getoond.

Als je de muis op een taakbalkknop van een app plaatst (bijvoorbeeld van de browser), verschijnt een kleine weergave van het achterliggende venster. Niet tevreden met de afmetingen van deze thumbnail? Tijd om dit aan te passen. Interessant aan deze mod is dat je de gewenste afmeting kunt definiëren als percentage of als absolute waarde.

Open de instellingen en bepaal de grootte. Kies voor Thumbnail size (percentage) als je een percentage van de oorspronkelijke grootte wilt gebruiken. Kies je liever een vaste waarde, dan activeer je Use absolute sizing.

Je kunt Windows van de lichte naar de donkere modus schakelen, maar het is dan niet vanzelfsprekend dat alle contextmenu’s ook een donker uiterlijk krijgen. Gebruik je Windows 11 en zijn sommige menu’s nog altijd licht, ondanks dat je de ‘dark mode’ hebt ingesteld? Met deze mod breng je hier verandering in.

Via de instelling When do you want context menus in dark mode kun je zelfs aangeven dat de menu’s altijd in een donkere stand staan, zelfs als je de lichte modus voor het besturingssysteem zelf gebruikt.

Genoeg Windhawk, en tijd om naar andere interessante programma’s te kijken. Heb je een venster dat je graag altijd in beeld hebt, dan kun je de Microsoft PowerToys gebruiken om het venster altijd zichtbaar te houden. We maken hiervoor gebruik van Always On Top.

Download de nieuwste versie van PowerToys. In het hoofdvenster van de PowerToys kies je voor Vensters en indelingen, Always On Top. Zet de schuif op Aan bij Altijd op voorgrond. Bij Snelkoppeling voor activering kun je bovendien een sneltoets aangeven waarmee je de PowerToys inschakelt.

Wil je snel een venster kunnen aanwijzen om altijd op de voorgrond te blijven, dan activeer je ook Altijd bovenaan weergeven in het contextmenu van de titelbalk. Om voor het venster meer onderscheid te maken, kun je bij Uiterlijk en gedrag een andere kleur of dikte voor de vensterrand kiezen.

Soms heb je een venster waarop een specifiek gebied de aandacht trekt, bijvoorbeeld een nieuwssectie op een website. Met de PowerToy Crop and Lock kun je dit specifieke gedeelte van een venster aanwijzen en hiervan een ‘nieuw’ bijgesneden venster maken. Bijvoorbeeld van het laatste nieuws of een vak met de laatste file-informatie.

Open in PowerToys de app Bijsnijden en vergrendelen. Zet de schuif op Aan. Bij Snelkoppeling naar miniatuur zie je welke toetscombinatie je gebruikt om de uitsnede te maken. Open vervolgens het venster waarvan je een deel wilt uitsnijden en gebruik de toetscombinatie (afbeelding 8).

Voor nog meer controle over het startmenu kun je ook gebruikmaken van Start11. Op dit moment is deze app het meest uitgebreid op het gebied van aanpassingen aan het startmenu en de Windows-taakbalk. Zo kun je het startmenu voorzien van tabbladen, waardoor je je programma’s nog beter kunt groeperen.

Het hoofdmenu van Start11 is opgedeeld in verschillende secties. Zo kun je niet alleen het startmenu aanpassen, maar ook de startknop en de Windows-taakbalk. Je kunt het programma eerst proberen met een beperkte set opties. Ben je tevreden, dan kost een licentie 22 euro (eenmalig) of 11 euro per jaar. Je mag Start11 op vijf computers installeren.

Kun je het klassieke Configuratiescherm waarderen en voel je minder voor het instellingenvenster, waarin steeds meer Windows-instellingen worden ondergebracht? Het klassieke Configuratiescherm wordt bij elke update van Windows meer uitgekleed.

De makers van Classic and Extended Control Panel zijn het daar niet mee eens en hebben een compacte app gemaakt waarmee je alsnog het klassieke paneel kunt gebruiken. Hier vind je de nieuwste versie.

Bovenin vind je de verschillende tabbladen. Kies Classic om alle instellingen te zien. Via de tab Search kun je gericht op zoek gaan naar instellingen. In de praktijk werkt Favorites erg handig: instellingen die je vaak gebruikt, markeer je als favoriet en zijn vervolgens via die tab snel toegankelijk.