Het is bijna einde oefening voor Windows 10: zo test je je volgende OS

Aanvankelijk zou het op 14 oktober 2026 definitief over en sluiten zijn voor Windows 10. Vanaf die datum zou dit besturingssysteem geen veiligheidsupdates meer krijgen. Dat Microsoft deze datum stilletjes een jaar heeft verschoven naar 14 oktober 2027, doet dat niets af aan het feit dat veel mensen in een digitaal zwart gat zullen vallen. Hun computer werkt nog naar behoren, maar wegens nogal strenge hardware-eisen kunnen zij niet naar Windows 11 upgraden. Gelukkig zijn er tegenwoordig allerlei gebruiksvriendelijke besturingssystemen in omloop. Die kun je gratis installeren, al is het slim om daar nog even mee te wachten. Ontdek met behulp van het virtualisatieprogramma VirtualBox eerst welk besturingssysteem het beste bevalt.

VirtualBox is een gratis programma waarmee je virtuele computers kunt 'bouwen'. Deze freeware bootst alle kenmerken van een echt systeem exact na. Je bedient in feite een computer die als software binnen je bestaande computer draait. Voorzie de virtuele machine van een besturingssysteem, waarna je dat vrijblijvend kunt verkennen. Bevalt het niet? Dan gooi je het virtuele systeem gewoon weg en ga je door naar het volgende besturingssysteem. Het gebruik van virtualisatiesoftware voorkomt dat je je pc of laptop in één klap volledig omgooit. Lees hoe je stap voor stap zo'n afgeschermde proefopstelling optuigt en kies uiteindelijk zorgvuldig de opvolger voor Windows 10.

Wegens de brede platformondersteuning en de relatief eenvoudige werking is VirtualBox prettige virtualisatiesoftware. Installeer dit programma bij voorkeur op een vlotte computer. Er zijn versies voor macOS, Linux en Windows beschikbaar. In deze workshop gaan we met laatstgenoemde editie aan de slag. Tijdens de installatie valt de verbinding met het thuisnetwerk wellicht weg, maar dat is slechts tijdelijk. Laat alle voorgestelde opties staan en voer de installatie uit. Start het programma daarna op.

Voordat je met VirtualBox aan de slag gaat, heb je eerst een installatiebestand (image) van een besturingssysteem nodig. Aan jou de taak om een besturingssysteem te kiezen dat zo op het eerste oog bij jouw wensen past. We geven alvast tien voorzetjes (zie kader). Heb je nog helemaal geen idee, dan is Distrochooser een goed startpunt. Selecteer rechtsboven in het uitrolmenu onder Language de optie Dutch.

Aan de hand van een vragenlijst schotelt Distrochooser je geschikte Linux-distributies voor. Dat zijn besturingssystemen die met de openbare broncode van Linux zijn gebouwd. Deze OS'en zijn om diverse redenen interessante alternatieven voor Windows 10. Zo zijn ze veelal gratis. Bovendien eisen ze doorgaans weinig processor- en geheugencapaciteit op. Is jouw huidige Windows-computer langzaam? De kans is groot dat het systeem met een Linux-distributie weer als een zonnetje loopt.

Kies Start test om de vragen een voor een te beantwoorden. Geef onder meer aan waarvoor je het besturingssysteem nodig hebt, bijvoorbeeld voor dagelijks gebruik of om te gamen.

Je krijgt daarnaast vragen over je computervaardigheid en Linux-kennis. Distrochooser toont in de resultaten meerdere distributies die goed bij jouw voorkeuren passen. Bekijk bij ieder OS de voornaamste plus- en minpunten.

Op zoek naar een interessant besturingssysteem om in VirtualBox uit te proberen? We geven tien tips:

Zeer geschikt voor beginners, want de navigatiestructuur lijkt erg op die van Windows. Telt diverse voorgeïnstalleerde programma's.

Bevat een gelikte gebruikersomgeving die nauwelijks onderdoet voor Windows of macOS. Een pluspunt is het hoge gebruiksgemak. Als Windows-overstapper kost het weinig tijd om aan dit OS te wennen.

Heeft een overzichtelijke vormgeving en ondersteunt vrijwel alle hardware. Er zijn al wat programma's ingebouwd, waaronder een browser, tekstverwerker en e-mailclient.

Zoek je een lichtgewicht besturingssysteem dat ook nog eens fraai oogt? CachyOS tovert ieder gedateerd systeem om in een stijlvolle snelheidsduivel.

Transformeert de computer in een heuse media-pc. Kies in het populaire mediaprogramma Kodi welke film of serie je wilt kijken. LibreELEC heeft geen ruimte voor andere programma's.

Is al ruim twintig jaar een betrouwbaar Windows-alternatief waarmee je vrijwel alle dagelijkse taken kunt uitvoeren. Ieder halfjaar verschijnt er een nieuwe versie, zodat je computer altijd up-to-date is.

Stabiele en snelle distributie voor gevorderde gebruikers. Onderscheidt zich vooral door de vele systeemtools, zodat je het besturingssysteem volledig naar je hand kunt zetten.

Zoals de naam al doet vermoeden, heeft Linux Lite lage systeemeisen. Zelfs op een 'stokoude' laptop of pc werkt dit besturingssysteem als een tierelier. Dit OS voldoet prima voor basistaken.

De vormgeving is vakkundig van macOS afgekeken. Dit besturingssysteem ziet er dan ook strak en modern uit, waarbij ook al wat standaard-apps zijn ingebakken.

Haiku is in dit overzicht het enige besturingssysteem dat niet onder de Linux-paraplu valt. Dit snelle en lichte OS leent zich goed voor alledaags gebruik. Het project zit nog in een bètafase. In VirtualBox kies je als OS voor de optie Other.

Heb je een interessant besturingssysteem op het oog? Je kunt op de website van de ontwikkelaar eventueel even de systeemeisen checken. In VirtualBox wijs je straks geheugen en processorcapaciteit van de zogeheten host-pc toe. Omdat je ook nog voldoende power voor de fysieke computer nodig hebt, is het gunstig wanneer de virtuele machine niet te veel capaciteit van het werkgeheugen en de rekenkracht afsnoept. Kies dus bij voorkeur een besturingssysteem met lage hardware-eisen.

Als je definitief een keuze hebt gemaakt, download je een image van het beoogde besturingssysteem. Dit is meestal een iso- of img-bestand. Van veruit de meeste Linux-distributies is er tegenwoordig alleen een 64bit-versie beschikbaar. Gebruik je een systeem van pakweg vijftien jaar of ouder? Misschien heb je dan een 32bit-versie van een besturingssysteem nodig. Dat is afhankelijk van de aanwezige processor. Helaas zijn recente Linux-distributies van 32-bit nauwelijks meer te vinden.

Zodra je een image van een besturingssysteem hebt gedownload, kun je een virtuele machine aanmaken. Reserveer hiervoor wel voldoende opslagruimte. Met 15 à 25 gigabyte vrije schijfruimte kom je over het algemeen een heel eind.

Open VirtualBox en klik op Nieuw om de wizard voor een nieuwe machine te starten. Je typt achter VM Name een relevante naam, bijvoorbeeld 'CachyOS-proef', 'Linux Lite-test' of iets wat daarop lijkt. Kies bij VM Folder een map waarin het programma de bestanden van de virtuele machine bewaart. Bij ISO Image wijs je het zojuist gedownloade iso-bestand aan. Klik in het uitrolmenu op Andere en blader naar de juiste bestandslocatie. Dubbelklik nu op de image.

Herkent VirtualBox het besturingssysteem van de geselecteerde image, dan vult het programma op eigen houtje de overige velden in. Veel populaire Linux-distributies zijn bijvoorbeeld gebaseerd op Ubuntu. Je kiest in dat geval in de uitrolmenu's van OS, OS Distribution en OS Version respectievelijk voor Linux, Ubuntu en Ubuntu (64-bit). Vink zo nodig de optie Proceed with Unattended Installation aan.

Net als een echte computer vereist een virtueel systeem ook werkgeheugen en processorcapaciteit. Open hiervoor het onderdeel Specify virtual hardware. Bepaal achter Base Memory hoeveel geheugen je aan de virtuele machine wilt toekennen. Als het goed is, heb je eerder de minimale systeemeisen van het besturingssysteem opgezocht. Mits het totale werkgeheugen van de host-pc het toelaat, is het verstandig om daar iets boven te zitten.

Nagenoeg alle hedendaagse processors hebben meerdere rekenkernen. Beslis bij Number of CPUs hoeveel kernen je aan de virtuele computer toewijst. Selecteer niet meer dan de helft van de beschikbare processorkernen.

Uiteraard heeft de virtuele pc ook schijfruimte nodig. Hierop belanden alle systeembestanden van het besturingssysteem. Bovendien wil je misschien zelf ook nog wat programma's toevoegen. Klik op Specify virtual hard disk en kies met de schuifregelaar achter Disk Size de gewenste capaciteit.

De overige instellingen hoef je niet te wijzigen. Bevestig ten slotte met Afmaken. De details van de aangemaakte virtuele machine verschijnen in het startvenster van VirtualBox.

Klik op Starten. De virtuele machine laadt nu de image van het besturingssysteem. Bij veel Linux-besturingssystemen verschijnt er eerst een keuzescherm. Je kunt vaak kiezen tussen het laden van een liveomgeving of een definitieve installatie. Een liveomgeving heeft als voordeel dat je vrijwel direct een kijkje in de gebruikersomgeving kunt nemen. Helaas is deze omgeving veelal traag, waardoor je het beste voor een definitieve installatie kunt kiezen. Dat geeft je een betere indruk.

Zodra je met de muis in het venster van de virtuele machine klikt, zijn de cursor en het toetsenbord voor de gast-pc beschikbaar. Wil je deze invoerapparaten weer voor de host-pc vrijgeven? Dat kan via de zogenoemde hosttoets. Standaard is dit de rechter-Ctrl-knop. Gebruik de muisaanwijzer of de pijltjes van het toetsenbord om een keuze te maken.

De stappen van de installatie verschillen per besturingssysteem. Zo kun je vaak een taal, toetsenbordindeling, (draadloze) netwerkverbinding, tijdzone en gebruikersaccount instellen. Neem hiervoor even de tijd, want het is normaal dat de installatie enige tijd duurt. Misschien kun je tijdens de installatieprocedure alvast stuurprogramma's ophalen. Voor een goede werking is het altijd verstandig om de nieuwste drivers te gebruiken.

Als de installatie eenmaal is gelukt, kijk je eens rustig rond. Log eventueel in met de opgegeven gebruikersnaam en het wachtwoord. Meestal verschijnt er vervolgens een introductievenster met de voornaamste functies van het besturingssysteem. Dit venster kun je wegklikken, waarna je op eigen houtje een verkenningsrondje start.

Check in het menu welke standaardprogramma's er al aanwezig zijn. Veel Linux-distributies hebben een softwarecentrum vanwaar je allerlei bekende programma's kunt installeren. Denk bijvoorbeeld aan namen als LibreOffice, VLC media player, GIMP, Thunderbird, Audacity en Firefox.

Wellicht werkt bepaalde aangesloten hardware van de host-pc niet, bijvoorbeeld een printer, luidsprekerset of usb-opslagdrager. Een virtueel systeem resulteert namelijk vaak in hardwareperikelen. Gelukkig is dat voor een verkenningsrondje niet zo'n probleem. Ga je het besturingssysteem definitief op een pc of laptop installeren, dan is de hardwareondersteuning meestal beter op orde.

Twijfel je tussen een aantal gratis besturingssystemen? Herhaal in dat geval de stappen in deze workshop om meerdere virtuele machines aan te maken. Je test op die manier verschillende OS'en na elkaar, zodat je ze goed kunt vergelijken. Hoewel VirtualBox meerdere virtuele systemen kan herbergen, is het verstandig om nooit twee virtuele machines tegelijk te draaien. Anders loopt de boel wellicht vast.