Grip op je pc: zo haal je meer uit Taakbeheer

Je weet waarschijnlijk dat je met Ctrl+Alt+Delete het bekende zwarte scherm oproept, van waaruit je Taakbeheer kunt starten. Dat is de klassieke weg, maar niet de snelste. Dat tussenscherm voegt eigenlijk weinig toe wanneer je meteen in Taakbeheer wilt werken.

Sneller gaat het via de taakbalk. Klik met de rechtermuisknop onderaan het scherm op de taakbalk en kies Taakbeheer in het contextmenu. Nog efficiënter werk je met het toetsenbord. Druk op Win+X om het uitgebreide snelmenu te openen en daarna op K om Taakbeheer te starten zonder de muis aan te raken.

De kortste route is echter Ctrl+Shift+Esc. Met die toetscombinatie open je Taakbeheer rechtstreeks. Het vraagt wat vingeracrobatie, maar als je de sneltoets eenmaal in de vingers hebt, is dit veruit de snelste manier om een vastgelopen app of een overbelast systeem onder handen te nemen.

Heb je te veel apps ingesteld die automatisch starten wanneer Windows opstart, dan kan dat het opstartproces vertragen. Vaak nestelen programma's zich zelfs ongemerkt in de lijst met opstart-apps, zonder dat je het doorhebt. Open Taakbeheer en klik links op Opstart-apps. Dat is het pictogram met het snelheidsmetertje. Bekijk de lijst met ingeschakelde programma's en schakel alles uit wat niet per se samen met Windows hoeft te starten. Je kunt die apps achteraf altijd nog handmatig activeren. Let vooral op apps waar in de kolom Invloed op opstarten de waarde is ingesteld op Gemiddeld of Hoog. Wil je een app uitschakelen, klik er dan met de rechtermuisknop op en kies Uitschakelen. Heb je alles aangepast, herstart dan je pc om het effect te testen.

Taakbeheer brengt je snel naar de map waar de programmabestanden van een app zich bevinden. Handig als je daar wijzigingen wilt aanbrengen of gewoon wilt weten waar het uitvoerbare bestand staat. Zorg dat je in Taakbeheer het tabblad Processen opent. Klik met de rechtermuisknop op de app die je wilt lokaliseren en kies Bestandslocatie openen. Er verschijnt meteen een nieuw Verkenner-venster met de programmamap van de geselecteerde app.

Over het algemeen is Windows 11 een stabiel besturingssysteem. Wat niet wil zeggen dat je nooit te maken krijgt met een bevroren scherm of een interface die niet reageert. Werkt het startmenu niet meer? Verdwijnen pictogrammen van het bureaublad? Blijven mapvensters leeg of lijkt het mapvenster bevroren? Dan is het tijd om Windows Verkenner te herstarten. Uiteraard kun je de pc volledig laten herstarten, maar je wint tijd door alleen Verkenner te verversen. Ga naar het tabblad Processen en scrol tot je Windows Verkenner aantreft. Het staat waarschijnlijk onderaan de lijst bij de actieve programma's. Klik er met de rechtermuisknop en selecteer Opnieuw opstarten om deze een frisse start te geven. Het opnieuw starten van Windows Verkenner verhelpt doorgaans de meeste systeemproblemen en leidt bovendien niet tot gegevensverlies.

Taakbeheer biedt verschillende manieren om vastgelopen programma's af te sluiten wanneer dat op de gewone manier niet meer lukt. Ga naar het tabblad Processen en zoek de app die je wilt sluiten. Klik er met de rechtermuisknop op en kies Taak beëindigen. Werkt dat niet, open dan in het linkerpaneel het tabblad Details. Zoek in de lijst het proces van de betreffende app, klik er met de rechtermuisknop op en kies Processtructuur beëindigen. Daarmee sluit je niet alleen de app zelf, maar ook alle bijbehorende subprocessen geforceerd af.

In Taakbeheer kun je zien in welke mate draadloze en bekabelde netwerkverbindingen worden gebruikt. Daarnaast krijg je toegang tot meer gedetailleerde informatie.

Selecteer in het linkerpaneel het tabblad Prestaties. Daar kun je de activiteit bekijken van Processor, Geheugen, Schijf, Wi-Fi, Ethernet en GPU. Kies Wi-Fi of Ethernet om het algemene netwerkgebruik te zien.

Wil je meer detail, klik dan rechtsboven op de drie puntjes en kies Broncontrole. In het volgende venster open je het tabblad Netwerk. Daar krijg je een overzicht van alle processen die actief gebruikmaken van de netwerkverbinding.

Soms wil je weten hoe een bepaalde app omgaat met de hardwarecomponenten. Daarvoor gebruik je Taakbeheer. Open het tabblad Prestaties en selecteer het onderdeel dat je wilt monitoren, bijvoorbeeld CPU, Geheugen of Schijf. Je krijgt een realtimegrafiek te zien die de actuele belasting weergeeft. Wil je een soberder weergave zonder extra menu's, klik dan met de rechtermuisknop op de grafiek en kies Overzichtsweergave grafiek. Dubbelklik je op deze compacte weergave, dan keert de normale weergave terug. Klik je op het tandwielpictogram van Taakbeheer, dan kun je bij Vensterbeheer de optie Altijd op voorgrond inschakelen. De grafiek blijft dan boven alle andere vensters zichtbaar, zodat je precies ziet hoe de hardware reageert terwijl je met een app werkt. Werk je met een fotobewerker of videoprogramma, dan zie je in één oogopslag of het systeem optimaal wordt benut. Loopt de cpu voortdurend tegen 100 procent, dan is de processor de beperkende factor. Merk je dat vooral het geheugen volloopt, dan kan extra RAM winst opleveren. Blijft de belasting daarentegen opvallend laag terwijl het programma traag reageert, dan wijst dat eerder op een softwareprobleem dan op een hardwarebeperking.

Heeft je pc een zwakke processor of is het RAM-geheugen krap, dan kunnen bepaalde apps traag reageren. Het handige van Taakbeheer is dat je meer resources aan een app kunt toewijzen, zodat hij vlotter reageert. Dat merk je vooral wanneer je veel programma's tegelijk open hebt staan of tientallen browsertabbladen gebruikt. In zo'n situatie kun je een app tijdelijk een hogere prioriteit geven, zodat hij meer processortijd krijgt. Dat kan bijvoorbeeld nuttig zijn bij games, waar prestatiedalingen het spelplezier snel aantasten.

Open in Taakbeheer het tabblad Details en zoek het proces dat je wilt versnellen. Klik er met de rechtermuisknop op en kies Prioriteit instellen. Je hebt keuze uit zes niveaus: Laag, Lager dan normaal, Normaal, Hoger dan normaal, Hoog en Realtime.

Wees voorzichtig met Realtime, want dit niveau geeft het proces voorrang op vrijwel alles en kan het systeem instabiel maken. In de praktijk volstaat meestal Hoger dan normaal.

Langs dezelfde weg kun je een overmatig actieve app net een lagere prioriteit geven. Daarnaast kun je via het rechtermuisklikmenu Efficiëntiemodus inschakelen. Windows verlaagt dan automatisch de prioriteit en beperkt het energieverbruik van dat proces om systeembronnen te sparen. Test de app en controleer of die nu sneller reageert. Houd er rekening mee dat dit tijdelijke aanpassingen zijn. Zodra je de app volledig afsluit, of Windows herstart, keert de prioriteit terug naar de standaardwaarde.

Veel moderne apps draaien niet als één enkel proces, maar bestaan uit meerdere processen. Neem bijvoorbeeld een browser zoals Chrome… Er is één proces voor het hoofdvenster, aparte processen voor elke tab (renderer) en een afzonderlijk proces voor de gpu-versnelling. Dit ontwerp voorkomt dat één vastgelopen tab je hele browser blokkeert. De term 'renderer' verwijst naar het subproces dat verantwoordelijk is voor het weergeven van een webpagina of tabblad.

In Taakbeheer ga je naar Details / Processen om de volledige processtructuur te bekijken. Hier zie je niet alleen het hoofdproces van een app, maar ook alle bijbehorende subprocessen. Loopt een app traag of reageert hij niet, dan kun je precies zien welk subproces verantwoordelijk is en dit gericht afsluiten zonder de rest van de app te stoppen. Zo krijg je een veel beter inzicht in wat er echt achter de schermen gebeurt.