5G is de nieuwste vorm van draadloos, mobiel internet en de opvolger van 4G. Het 5G-netwerk biedt verschillende verbeteringen, waaronder een veel lagere reactiesnelheid (latency) en duizelingwekkende up- en downloadsnelheden. Welke achterliggende technieken maken dat mogelijk?

De kenmerken van 5G maken de technologie uitermate geschikt voor toekomstige innovaties als zelfrijdende auto’s, het op afstand uitvoeren van operaties en een wereld met honderden miljoenen IoT-producten. De toepassingen van 5G zijn vooral interessant voor het bedrijfsleven.

Als consument profiteer je vooral van 5G dankzij de hogere bandbreedte, waardoor het bereik op drukke locaties beter is. Later, als er genoeg masten zijn geplaatst, kunnen providers ook besluiten om de mobiele internetsnelheden (gratis of tegen een meerprijs) te verhogen. Daar heb je wel een nieuwe smartphone voor nodig, want huidige modellen ondersteunen geen 5G. De eerste 5G-telefoons komen dit jaar nog uit, onder andere van Samsung, OnePlus, LG en Huawei.

5G-kenmerken

De reactiesnelheid (latency) van 5G is bijna direct, zo’n 1 tot 2 milliseconden. 4G heeft een latency van 20 tot 50 milliseconden. Voor zelfrijdende voertuigen is een zo laag mogelijke latency enorm belangrijk om onderling goed te kunnen communiceren en zo ongelukken te voorkomen.

Op het 5G-netwerk kunnen ook veel hogere up- en downloadsnelheden gehaald worden. Waar 4G een maximale bandbreedte van 150 Mbit/s heeft, is de limiet van 5G maar liefst 10 Gbit/s. Dit is echter op papier, want naar verwachting komt het 5G-netwerk in Nederland in eerste instantie niet verder dan 1 Gbit/s.

Daarnaast is 5G veel energiezuiniger dan 4G. Dat is vooral nuttig voor apparaten met een chip die lang mee moet gaan. Denk bijvoorbeeld aan slimme sleutels, deelfietsen of sensoren bevestigd aan vee. 5G vraagt minder vaak updates van dergelijke chips en verzendt de data bij zo’n update bovendien razendsnel, wat allebei bijdraagt aan een langere accuduur.

Een 5G-zendmast stuurt gerichte databundels de lucht in, waardoor grote aantallen apparaten tegelijk gebruik kunnen maken van snel internet. Met de opmars van IoT-apparatuur wordt dat steeds belangrijker. Het huidige 4G-netwerk stuurt data in alle richtingen. Dit levert enerzijds een groter bereik op, maar is minder geschikt voor grote aantallen apparaten.

©PXimport

Een mobiel netwerk heeft frequentiebanden nodig. Voor het 5G-netwerk worden straks huidige frequenties voor 2G, 3G en 4G gebruikt, maar er komen ook drie nieuwe frequenties beschikbaar. Dit zijn de 700MHz-band, de 3,5GHz-band en de 26GHz-band, zo heeft de Europese Commissie besloten. De Nederlandse overheid moet deze banden veilen aan telecomproviders, die betalen om gebruik te mogen maken van de frequenties. Vervolgens kunnen de providers een 5G-netwerk optuigen, testen en activeren voor consumenten en bedrijven.

Op de eerste veiling wordt naar verwachting alleen de 700MHz-band geveild. Providers zijn er klaar voor, maar de overheid heeft op moment van schrijven nog niet besloten wanneer de veiling plaatsvindt. En dat klinkt vreemd, want je zou denken dat het kabinet staat te springen om de frequentieveiling te houden. Het levert de schatkist namelijk veel geld op. De Italiaanse overheid haalde in oktober 6,55 miljard euro op, om maar een voorbeeld te noemen.

5G-uitrol wereldwijd

De jarenlange ontwikkeling van 5G is het verst in Azië. Op de Olympische Winterspelen van Zuid-Korea, een jaar geleden, toonden onder andere Hyundai, Samsung en Intel 5G-toepassingen op het gebied van zelfrijdende auto’s, 8K-videostreaming en virtual reality. Kenners voorspellen dat op de Zomerspelen in 2020 5G een nog grotere rol gaat spelen.

In Aziatische landen als Zuid-Korea gaan deze lente de eerste 5G-netwerken de lucht in. De Amerikaanse telecomproviders Verizon, T-Mobile en AT&T streven ernaar hun 5G-netwerken in de Verenigde Staten in de eerste helft van dit jaar operationeel te hebben.

In Europa staat de ontwikkeling van 5G ook hoog op de agenda. De Europese Commissie heeft in 2016 een actieplan gepubliceerd waarin staat dat de 28 lidstaten uiterlijk eind 2020 een (regionaal) 5G-netwerk werkend moeten hebben. In 2025 heb je in de hele EU 5G-dekking in bewoond gebied en op grote vervoerswegen, belooft de Europese Commissie.

Je laptopaccu lijkt altijd leeg te zijn op het moment dat er nergens een stopcontact te bekennen is. Met de juiste software-instellingen pers je echter makkelijk een uur extra uit je apparaat, zonder dat je daarvoor technisch onderlegd hoeft te zijn. Wij leggen uit aan welke knoppen je precies moet draaien voor maximaal resultaat.

Er is weinig irritanter dan een laptop die in de spaarstand schiet of uitvalt terwijl je in de trein net de laatste hand legt aan een belangrijk document. Veel gebruikers denken bij een snel leeglopende batterij direct dat de hardware versleten is en kijken alweer naar een nieuwe laptop. Vaak is de accu zelf echter nog prima in orde, maar gaat het besturingssysteem slordig om met de beschikbare energie. Fabrieksinstellingen zijn namelijk vaak gericht op maximale prestaties en helderheid, niet op uithoudingsvermogen. In dit artikel leer je hoe je de regie terugpakt en de energievreters in toom houdt, zodat je met een gerust hart de dag doorkomt.

Waar die energie eigenlijk naartoe lekt

Om te begrijpen hoe je accucapaciteit bespaart, moet je eerst weten waar de energie aan opgaat. De twee grootste verbruikers in een laptop zijn vrijwel altijd het beeldscherm en de processor. Het scherm vreet stroom om pixels te verlichten; hoe feller het scherm, hoe sneller de teller tikt. Daarnaast speelt de verversingssnelheid een rol. Veel moderne schermen verversen het beeld 120 keer per seconde (120 Hz). Dat kijkt heel rustig, maar kost aanzienlijk meer rekenkracht dan de standaard 60 Hz.

Onder de motorkap is de processor continu bezig met het verwerken van taken. Een veelvoorkomende misvatting is dat je handmatig alle programma's moet afsluiten om stroom te besparen. Dat is maar ten dele waar, want moderne systemen zijn heel goed in het bevriezen van apps die je niet gebruikt. Wat wél energie kost, zijn achtergrondprocessen die actief blijven synchroniseren, zoals cloudopslagdiensten of mailprogramma's die elke minuut checken op nieuwe berichten. Ook randapparatuur die stroom trekt via de usb-poort, zelfs als je deze niet actief gebruikt, snoept procenten van je lading af.

Besparen tijdens eenvoudige taken

De energiebesparende modus is je beste vriend wanneer je taken uitvoert die weinig rekenkracht vereisen. Denk hierbij aan tekstverwerken, e-mailen, webbrowsen of het invullen van spreadsheets. In deze scenario's heb je de volledige kracht van je processor en videokaart simpelweg niet nodig. Door in Windows of macOS te kiezen voor de energiebesparende modus, klokt de processor zichzelf terug. Hij werkt dan letterlijk iets langzamer, maar voor administratieve taken merk je daar in de praktijk niets van. De letters verschijnen nog steeds direct op je scherm zodra je ze typt.

Daarnaast is dit het moment om eens kritisch naar je schermhelderheid te kijken. Binnenshuis is een helderheid van 50 tot 60 procent vaak meer dan voldoende om comfortabel te kunnen werken. Werk je vooral 's avonds? Dan kan het zelfs nog lager. Ook het uitschakelen van toetsenbordverlichting levert in deze context pure winst op. Het zijn kleine percentages per uur, maar op een hele werkdag maakt dit het verschil tussen wel of niet de oplader moeten pakken.

©PXimport

Prestaties boven accuduur

Er zijn momenten waarop je de batterijbesparingsinstellingen beter uit kunt laten, of zelfs agressief moet vermijden. Zodra je aan de slag gaat met zware grafische taken, zoals videobewerking, 3D-rendering of serieuze gaming, werkt een besparingsmodus averechts. De software knijpt de toevoer van stroom naar de componenten af, wat resulteert in een haperend beeld, trage exporttijden en een frustrerende gebruikservaring.

In deze gevallen heeft de hardware ademruimte nodig om te kunnen presteren. Als je probeert te gamen op een besparingsstand, zal het systeem de prestaties van de grafische chip zo ver terugschroeven dat het spel onspeelbaar wordt. Bovendien duurt het renderen van een video in spaarstand veel langer, waardoor het scherm en de schijf langer actief moeten blijven, wat onderaan de streep soms zelfs méér energie kost dan een korte piekbelasting op vol vermogen. Hier geldt: efficiëntie door snelheid is soms zuiniger dan traagheid.

Situaties waarin instellingen het niet meer redden

Hoewel je met software veel kunt optimaliseren, zijn er harde grenzen waarbij geen enkele instelling je meer gaat redden. Je moet realistisch zijn over de fysieke staat van je apparaat.

Ten eerste is er de chemische degradatie. Als de maximale capaciteit van je accu (ook wel battery health geheten) onder de 70 procent is gezakt, kun je instellen wat je wilt, maar de rek is er fysiek uit. De batterijcellen kunnen de lading simpelweg niet meer vasthouden. Ten tweede is oververhitting een doodsteek voor je accuduur. Als de ventilatoren van je laptop continu staan te loeien omdat de koelkanalen vol stof zitten, kost dat enorm veel energie. Warmte is in feite verspilde energie. Tot slot helpt software niet als je zware externe apparaten zonder eigen voeding aansluit. Een externe harde schijf die zijn stroom via de laptop krijgt, trekt de accu leeg alsof het een rietje in een pakje sap is, ongeacht je schermhelderheid.

Creëer je eigen energieprofiel

Om echt grip te krijgen op je verbruik, moet je de instellingen afstemmen op jouw specifieke gedrag. Begin met de slaapstand-instellingen. Veel mensen laten hun laptop openstaan als ze even koffie gaan halen, waarbij het scherm zomaar tien minuten op volle sterkte blijft branden. Stel in dat het scherm al na twee of drie minuten inactiviteit uitgaat. Dat is de makkelijkste winst die je kunt boeken.

Kijk ook naar je randapparatuur. Gebruik je een externe monitor? Zorg dan dat je laptop zo is ingesteld dat het interne scherm volledig uitschakelt, en niet 'zwart maar aan' blijft staan. Gebruik je veel bluetooth-apparaten? Schakel bluetooth uit als je ze niet gebruikt; het constant scannen naar verbindingen kost stroom. Voor gebruikers met een oledscherm is er nog een extra truc: gebruik een donkere modus. Bij oledschermen verbruiken zwarte pixels namelijk helemaal geen energie, in tegenstelling tot traditionele lcd-schermen waar de achtergrondverlichting altijd aan staat.

Balans tussen snelheid en stopcontact

Het verlengen van je accuduur is uiteindelijk een balansspel tussen comfort en noodzaak. De grootste winst behaal je door de schermhelderheid te temperen en de slaapstand agressiever in te stellen, zodat je geen energie verspilt in de pauzes. Wees niet bang om de energiebesparingsmodus standaard aan te zetten voor alledaags werk; de moderne processors zijn krachtig genoeg om dat zonder haperingen op te vangen. Pas als je merkt dat je laptop traag reageert bij zwaardere taken, is het tijd om de teugels weer iets te laten vieren. Zo bepaal jij hoelang de werkdag duurt, en niet je batterij.

Een medley gebaseerd op soundtracks uit Super Mario-games van het Jazzorkest 8-Bit Big Band heeft afgelopen zondagnacht een Grammy gewonnen.

De medley ‘Super Mario Praise Break’ won een Grammy Award voor beste arrangement (instrumentaal of a capella). In de medley zijn nummers als Gusty Garden Galaxy uit Super Mario Galaxy en Bomb-Omb Battlefield uit Super Mario 64 te horen.

De 9-Bit Big Band is afkomstig uit New York en heeft al eens eerder een Grammy gewonnen voor gamemuziek. In 2022 won het orkest een Grammy voor het nummer Meta’s Knight’s Revenge uit de SNES-game Kirby Superstar.

De Grammy Awards

De Grammy Awards worden al sinds 1959 georganiseerd en worden gezien als een van de belangrijkste prijzen voor muziek ter wereld. Ze worden vaak vergeleken met de Oscars, die worden uitgereikt aan films. Dit jaar won Bad Bunny de prijs van album van het jaar, en ging Billie Eilish er vandoor met een Grammy voor nummer van het jaar. Overigens won Austin Wintory een Grammy in de categorie beste gamesoundtrack voor de soundtrack van Sword of the Sea.

De Super Mario-reeks van Nintendo valt op diverse spelcomputers van het bedrijf te spelen, waaronder de Nintendo Switch 2 en Nintendo Switch. Onder de meest recente grote hoofddelen vallen Super Mario Wonder en Super Mario Odyssey.