Quishing, smishing, voice cloning: hoe goed herken jij online oplichting?

Oktober is Cyber Security Month, een goed moment om stil te staan bij je online veiligheid. Door de opkomst van AI gaan oplichters steeds overtuigender te werk. Ze bootsen bijvoorbeeld de stem van een familielid na of zetten een webwinkel op die niet van echt te onderscheiden is. Wat echt is en wat niet, wordt daardoor steeds lastiger te zien. Des te belangrijker is het om je eigen digitale leven goed te beschermen.

Wat weet jij van de online gevaren van nu? In deze interactieve quiz test je je kennis van zes vormen van online oplichting: quishing, voice cloning-fraude, malvertising, smishing, typosquatting en helpdeskfraude. Bij elke vraag zie je een begrip en een bord met schuiftegels vol mogelijke antwoorden. Schuif de tegel met het juiste antwoord naar het antwoordvak. Na elk goed antwoord lees je wat het begrip betekent en hoe je jezelf ertegen beschermt.

Bij het maken van deze quiz kregen we hulp van de experts van Bitdefender. Dit cybersecuritybedrijf maakt beveiligingssoftware voor thuisgebruikers en bedrijven, voor Windows, Mac, iOS en Android.

Wie de zes vormen van oplichting naast elkaar zet, ziet steeds hetzelfde patroon. De oplichter doet zich voor als iemand die je vertrouwt, zoals je bank, een pakketdienst of een familielid - en steeds moet je snel reageren. Dat is geen toeval. Volgens de experts van Bitdefender werkt oplichting vooral doordat je onder druk wordt gezet, veel meer dan doordat de techniek zo goed is. AI helpt oplichters daar wel bij. Een nagemaakte stem hoeft niet perfect te klinken. Het is genoeg als je ervan schrikt en daardoor iets overhaasts doet.

Een nepstem of nepwebsite herken je lang niet altijd. Dat hoeft ook niet, als je één gewoonte aanleert: krijg je een onverwacht verzoek, check het dan zelf. Hang op en bel terug op het nummer dat al in je telefoon staat. Of typ het webadres van het bedrijf zelf in, in plaats van op een link te klikken. Dan heb je de echte bank aan de lijn, en niet iemand die alleen zo klinkt.

Bitdefender geeft nog een paar tips. Behandel een inlogcode die je toegestuurd krijgt als een wachtwoord: je leest hem nooit voor en je stuurt hem nooit door. Zet tweestapsverificatie aan, het liefst met een authenticator-app. En vertel je ouders of kinderen hoe deze trucs werken. Wie het een keer gehoord heeft, schrikt minder snel als dat telefoontje komt.

Speel je de quiz nog? Lees dan pas verder als je klaar bent, want hieronder staan de antwoorden. Per vorm lees je wat het is en hoe je je ertegen beschermt, met tips van de experts van Bitdefender.

Quishing is oplichting via een QR-code. De code stuurt je naar een nepwebsite die je betaalkaart- of inloggegevens probeert te stelen, of installeert ongemerkt schadelijke software. Je komt zulke codes tegen in e-mails en sms'jes, maar ook op posters en parkeerautomaten. Scan daarom nooit een QR-code uit een bericht dat je niet verwachtte.

Voice cloning-fraude is oplichting waarbij criminelen met AI een bekende stem nadoen, bijvoorbeeld die van je kind of van een bankmedewerker. Een korte opname, zoals een video op sociale media, is daarvoor vaak al genoeg. Een bekende stem is dus geen bewijs meer: hang op en bel zelf terug op een nummer dat je al hebt.

Malvertising is reclame met kwade bedoelingen: nep- of kwaadaardige online advertenties die je naar oplichtingssites, nepwinkels, schadelijke downloads of beleggingsfraude leiden. Ze staan vaak bovenaan in de zoekresultaten, en juist daardoor lijken ze betrouwbaar. Scrol voorbij de advertenties of typ het webadres van de officiële site zelf in.

Smishing is phishing via sms. Het bericht lijkt afkomstig van een bezorgdienst, bank, overheidsinstantie of parkeerdienst en bevat een link om een probleem op te lossen, zoals een pakket dat niet bezorgd kan worden. Onthoud dat instanties zoals banken nooit per sms om je persoonlijke of financiële gegevens vragen.

Typosquatting is het gebruik van een nepwebadres dat bijna gelijk is aan een echt adres, vaak met één andere letter of een net andere extensie. De site ziet eruit als het origineel, maar is bedoeld om je gegevens te stelen of je schadelijke software te laten downloaden. Controleer het webadres daarom altijd voordat je klikt, zeker bij links in advertenties.

Helpdeskfraude is oplichting waarbij een nepbankmedewerker, nep-helpdesk of valse beveiligingsmelding je overhaalt om software te installeren. Daarmee kan een crimineel op afstand meekijken en je apparaat overnemen. Belt iemand je ongevraagd over een technisch probleem, hang dan meteen op. Bel ook nooit het nummer uit een pop-up die zegt dat je apparaat besmet is.