Word je ook zo moe van de hele dag online te ‘moeten’ zijn? Tijd voor een beetje minder Facebook, Instagram, WhatsApp en andere digitale verleidingen. Laten we snel aan de slag gaan om je brein een beetje rust te geven.

Tip 01: Inzicht krijgen

Om te weten te komen hoeveel, hoe vaak en hoelang jij op een dag je smartphone gebruikt, heeft zowel iOS als Android een handig hulpmiddel. Op je iPhone heet dit Schermtijd. Ga naar Instellingen en tik op Schermtijd. Als je deze functie nog niet hebt geactiveerd, dan tik je op Ga door en vervolgens op Dit is mijn iPhone. Je iPhone registreert vanaf nu het aantal minuten dat je per app op je smartphone bezig bent. Ook kun je limieten instellen zodat je smartphonegebruik niet uit de klauwen loopt. Tik daarvoor op Applimieten en kies voor Voeg limiet toe. iOS deelt al je apps in categorieën in. Zo kun je een limiet instellen voor bijvoorbeeld alle socialmedia-apps op je smartphone. Wil je één enkele app selecteren, dan tik je op het driehoekje aan de rechterkant en kies je een app. Kies voor Volgende en schakel het aantal minuten dat je per dag aan de app mag besteden. Tik op Pas dagen aan om per dag een andere applimiet te creëren. Tik op Voeg toe om de applimiet in te stellen. Als je over de ingestelde tijd zit, krijg je bij het openen een melding dat je je limiet hebt bereikt. Je kunt dan nog wel op Negeer limiet tikken.

In Android is er vanaf Android 10 de app Digitaal welzijn. Hiervoor ga je naar Instellingen / Digitaal welzijn en ouderlijk toezicht. Ook hier kun je applimieten instellen door bij Dashboard / Alle apps weergeven op een app te tikken en voor App-timer te kiezen.

©PXimport

Tip 02: Berichtgeving

©PXimport

Een groot probleem is dat we gedurende de dag enorm veel informatieprikkels binnenkrijgen omdat de smartphone constant aan staat. Om de zoveel minuten krijg je wel een melding: een WhatsApp-berichtje, een nieuwe e-mail, een reactie op een van je Facebook-berichten, etc. Heb je daar last van, dan kun je de notificaties van bepaalde apps verminderen. Uiteraard wil je belangrijke berichten wel krijgen, maar een like op je Instagram-bericht bekijken kan best een paar uur wachten. In Android ga je naar Instellingen / Apps en meldingen / Meldingen. Je kunt hier bijvoorbeeld aangeven dat je geen meldingsstipje te zien wilt krijgen als er een nieuw bericht binnenkomt of dat er geen meldingen meer op het vergrendelingsscherm getoond mogen worden. Om per app te bepalen of er een melding gegeven mag worden, tik je op een app en zet je onder Meldingen het schuifje uit. In iOS ga je naar Instellingen / Berichtgeving. Per app kun je kiezen hoe meldingen worden weergegeven. Tik op de naam van de app en zet de berichtgeving compleet uit door de schuif achter Sta berichtgeving toe uit te zetten. Wil je wel notificaties ontvangen, dan kies je onder Meldingen hoe deze er precies uit moeten zien. Je kunt ervoor kiezen om geen geluid af te spelen, om geen badges (die rode rondjes in een hoek van een app-icoon) weer te geven bij nieuwe berichten of om de voorvertoning op je beginscherm niet te tonen en door achter Toon voor vertoning de optie Nooit te kiezen. 

WhatsApp op stil

Tip 03: Niet storen

Wat je ook kunt doen is je smartphone tussen bepaalde tijden helemaal geen meldingen meer weer te laten geven. Dit kan in iOS met de optie Niet storen. Je zet de functie aan bij Instellingen / Niet storen. Je kunt het handmatig aan- en uitzetten, maar slimmer is om de schuif achter Gepland aan te zetten. Kies achter Van de begintijd en kies achter Aan de tijd waarop je smartphone weer berichten mag ontvangen. Je wilt natuurlijk wel gebeld kunnen worden in het geval van nood, dus geef wel bij Sta oproepen toe van voor de optie Favorieten. Als er dan iemand belt die jij hebt gemarkeerd als favoriet, wordt deze oproep gewoon weergegeven. Je kunt favorieten selecteren in de app Contacten. Het is ook handig om de optie Herhaalde oproepen aan te laten staan. Een persoon die bijvoorbeeld twee keer binnen drie minuten belt, wordt nu niet gedempt. In Android veeg je van boven naar beneden en tik je op het cirkeltje met streepje erin om de niet-storen-functie in te schakelen. Je configureert de functie bij Instellingen / Geluid / Niet storen.

©PXimport

Tip 04: Minder blauw

©PXimport

Het lijkt natuurlijk een inkoppertje, maar er valt ook veel rust te winnen door met jezelf of met je partner af te spreken dat je de smartphone op gezette tijden uitzet. Spreek bijvoorbeeld af dat je allebei na acht uur ’s avonds de smartphone uitzet en pas weer aanzet ’s ochtends nadat je hebt ontbeten. Deze kleine verandering zorgt ervoor dat je veel minder gestrest naar bed gaat of wakker wordt. Neem in ieder geval je smartphone niet mee naar bed, dit is funest om goed in slaap te kunnen. Het blauwe licht dat je smartphone uitstraalt zorgt ervoor dat je lichaam minder melatonine aanmaakt, waardoor je moeilijker in slaap komt. Is het tóch nodig dat je ’s avonds nog met je smartphone bezig bent, zorg er dan voor dat je scherm minder blauw licht produceert. In iOS activeer je de optie Night Shift bij Instellingen / Beeldschermen helderheid. In Android kun je de nachtverlichting, al dan niet automatisch, instellen via Instellingen / Scherm.

Vakantie is vakantie

©PXimport

Tip 05: Sociale media

Een van de oorzaken van mentale gezondheidsproblemen kan het gebruik van social media zijn. Je hoeft niet meteen je Facebook- en Instagram-accounts op te heffen, er zijn ook wel andere manieren om FOMO (Fear Of Missing Out) te reduceren. Zodra je Facebook opent, geeft het allerlei berichten weer van je contacten. Je bent dan al snel geneigd om steeds maar verder te scrollen. Als je die stroom aan berichten wilt beperken, maar toch af en toe wat van een vriend wilt lezen, dan kun je ervoor kiezen om al je contacten te ontvolgen. Dit is niet hetzelfde als ze verwijderen als vriend! Open Facebook en klik bovenin op je accountnaam. Kies voor Vrienden en ga met je muis over de naam van een contact (als je dit op een pc doet). Klik op Vrienden en kies voor de middelste optie: Niet meer volgen. Je verwijdert niet de vriendschap, maar de berichten en vind-ik-leuks van deze persoon komen nu niet meer op je tijdlijn terecht. Ook fijn om te weten is dat je vriend dit niet te zien krijgt.

Hetzelfde principe kun je ook toepassen bij Instagram, dit moet je doen vanuit de app. Ga naar een verhaal van een contactpersoon en tik rechtsboven op de drie puntjes. Kies voor Uitschakelen. Kies voor Verhaal uitschakelen of Verhaal en berichten dempen. Bij de laatste optie zullen ook berichten niet meer in je tijdlijn opduiken. Je contactpersoon zal niet te weten komen dat je dit hebt gedaan.

©PXimport

Wil je échte privacy? Zorg dan voor een computer die privacy op één zet. Bijvoorbeeld met aangepaste instellingen, een alternatief besturingssysteem en de juiste onlinediensten. Slimme tips en adviezen voor iedereen die een privacyvriendelijke computer serieus neemt.

Een van de stappen die je kunt nemen voor een privacybestendige computer is het installeren van een besturingssysteem dat privacy hoog in het vaandel heeft staan. Dat kan in eerste instantie prima naast je bestaande besturingssysteem. Ken je Tails al? De makers zelf beschrijven Tails als een portable besturingssysteem dat je beschermt tegen nieuwsgierige blikken van buitenaf en eventuele censuur. Je start de computer met Tails op in plaats van een regulier besturingssysteem, zoals Windows of macOS. Vervolgens kun je Tails gebruiken voor het uitvoeren van taken op de computer.

Ben je klaar, dan sluit je de computer af. De gebruikerssessie wordt afgesloten, vergeten en de gemaakte stappen zijn niet meer herleidbaar. Dankzij deze opzet kun je Tails ook tijdelijk gebruiken op een computer die je niet volledig vertrouwt of niet van jezelf is: de gegevens worden immers na elke gebruikerssessie verwijderd. Prettig is dat je Tails kunt gebruiken ‘naast’ je bestaande besturingssysteem zoals Windows. Je hebt dus geen aparte computer nodig wanneer je extra waarde hecht aan privacy.

Aan de slag

Prettig aan Tails is dat je het relatief eenvoudig kunt proberen op een computer waarop je al een besturingssysteem hebt geïnstalleerd: het gaat immers om een portable besturingssysteem dat je niet blijvend installeert. Het installatiebestand is een kleine 2 GB groot en de installatie neemt ongeveer een halfuur in beslag. Je vindt de nieuwste versie via deze link. Selecteer jouw besturingssysteem – bijvoorbeeld Windows – en klik op de downloadknop. Sla het bestand op een eenvoudige locatie op, bijvoorbeeld het bureaublad of in de map Downloads.

Het bestand plaats je vervolgens op de usb-stick (zie ook het kader Systeemvereisten hierboven). Je maakt daarvoor gebruik van het gratis programma Rufus. Dit kun je downloaden via https://rufus.ie/nl/, waarbij je kiest voor de Portable-variant. Open Rufus en koppel de lege usb-stick aan de computer. In Rufus selecteer je de usb-stick in het menu Device. Klik op Select en wijs het zojuist gedownloade bestand van Tails aan. Klik op Start: de opstartbare usb-stick wordt gemaakt.

Opstarten maar

Open het menu Start en kies Uitschakelen, Opnieuw opstarten. Een opstartmenu van Windows verschijnt: kies Een apparaat gebruiken, Opstartmenu. Zodra de computer opnieuw is gestart, kies je voor de usb-stick als opstartapparaat. Het menu dat je ziet, verschilt per computermerk. Tails start vervolgens automatisch op. Een wizard verschijnt, waarin je snelle instellingen van Tails configureert, zoals taal, toetsenbordinstelling en datumnotatie.

Persistent storage

Na elke Tails-sessie worden alle gegevens verwijderd: een van de aspecten die Tails relatief privacyvriendelijk maken. Uiteraard is dit minder handig voor documenten en bestanden die je gewoon wilt bewaren en telkens wilt gebruiken. In Tails stel je hiervoor Persistent storage in. Dit is een gedeelte op de usb-stick dat wordt gereserveerd voor de opslag van je persoonlijke bestanden. Je kunt Persistent storage direct inschakelen in het opstartmenu van Tails. Zet de schuif op Aan bij Create Persistent Storage. Volg de stappen van de wizard. De eerstvolgende keer dat je Tails opstart, wordt Persistent storage herkend en kun je de ruimte direct ontgrendelen na het opgeven van het wachtwoord. Klik tot slot op Start Tails om het besturingssysteem te laden.

Verkennen

Tails wordt geleverd met allerhande apps die kunnen helpen bij het verhogen van je privacyniveau. Linksboven vind je de opties in de navigatiebalk. Klik op Apps voor een overzicht. Hier vind je bijvoorbeeld diverse verwijzingen naar Tor, maar ook naar e-mailclient Thunderbird en wachtwoordmanager KeePassXC. Neem meteen een kijkje in de map Favorites. Deze bevat een selectie van programma’s die vaak door Tails-gebruikers worden ingezet. Bijvoorbeeld de Tor-browser (waarover je verder meer leest), de Persistent storage en de eerdergenoemde e-mailclient en wachtwoordmanager. Ook vind je hier de bestandenverkenner, waarmee Persistent storage gebruikt wordt (verderop lees je hierover meer).

Tails leunt hevig op het gebruik van het Tor-netwerk voor online activiteiten. Het Tor-netwerk staat bekend om de bescherming van persoonsgegevens, doordat de communicatie op verschillende lagen wordt geanonimiseerd. In Tails verschijnt de wizard Tor Connection zodra je online wilt. Je kunt ervoor kiezen om automatisch met Tor verbinding te maken (kies Connect to Tor automatically). In het notificatiegedeelte van Tails zie je op elk moment of je bent verbonden met Tor. Zie je het pictogram van een ui, dan is de verbinding met Tor actief. Zie je hetzelfde pictogram in combinatie met een kruis, dan is de Tor-verbinding niet actief.

Systeemmenu

Tails is relatief gebruiksvriendelijk en de gebruikersomgeving spreekt na enige tijd voor zich. Rechtsboven in het venster vind je in de navigatiebalk de toegang tot het systeemmenu (herkenbaar aan het netwerk-, volume- en batterijpictogram). Klik erop om via het menu zaken zoals netwerk en andere verbindingen, zoals bluetooth, in te stellen. Via hetzelfde menu kun je de computer uitschakelen of opnieuw opstarten. Wil je andere systeeminstellingen aanpassen? Open het menu Apps (linksboven) en kies System Tools, Settings voor een overzicht van alle instellingen.

Als je Persistent storage hebt geactiveerd, kun je je persoonlijke bestanden veilig opslaan. Kies Apps, Accessories, Files. Open de map Persistent en plaats hier je persoonlijke bestanden.

Qubes OS als alternatief

Heb je de smaak te pakken, dan is ook het besturingssysteem Qubes OS het bekijken waard. Qubes OS is een gratis en opensource besturingssysteem. Het gebruikt van elkaar gescheiden silo’s waarin je verschillende activiteiten kunt verrichten. Je kunt hiermee de computer in verschillende compartimenten onderverdelen (vergelijk het met een fysiek gebouw met verschillende kamers). De ene silo gebruik je bijvoorbeeld voor het browsen op internet (relatief onveilig), terwijl je een andere ruimte gebruikt voor werkzaken (over het algemeen iets veiliger) of voor lokaal werk. Je kunt bovendien wegwerp-silo’s maken, die je na verloop van tijd verwijdert en alleen voor tijdelijke taken gebruikt. Voor het gebruik van Qubes OS is enige ervaring met Linux wel welkom. Ben je een relatief onervaren gebruiker, maar wil je toch met Qubes aan de slag, dan is de uitgebreide documentatie op de website van de makers een prima startpunt.

E-mail

Natuurlijk kun je kiezen voor een gratis e-maildienst, zoals Outlook.com of Gmail, maar ook zo’n account heeft uiteindelijk z’n prijs. Je betaalt immers met (al dan niet geanonimiseerde) data, waardoor de makers dergelijke diensten ‘gratis’ kunnen maken. In plaats hiervan kun je ook kiezen om te betalen voor de e-maildienst. Goed voorbeeld hiervan is Soverin (https://soverin.nl). Deze partij biedt een e-mailbox aan waarbij privacy op één staat. De dienst kent bijvoorbeeld geen advertenties en tracking. Je kunt je bestaande domein koppelen aan de dienst, zodat je zelf de volledige controle houdt. Soverin gebruikt meerdere technieken die je digitale correspondentie veiliger moeten maken, waaronder DMARC, SPF, DANE en DKIM. Bovendien staan de servers in Europa, zodat je te maken hebt met Europese wetgeving. Je betaalt 3,25 euro per maand voor de dienst.

Windows, maar dan anders

Geen zin om een ander besturingssysteem dan Windows te gebruiken? Gelukkig kun je Windows ook een handje op weg helpen en privacyvriendelijker maken. De makers van de website Privacy is sexy hebben een flinke hoeveelheid scripts geschreven waarmee je in één keer privacy-instellingen aanpast. Bezoek de website en klik op een categorie, bijvoorbeeld Privacy Cleanup. Een overzicht van beschikbare optimalisaties binnen die categorie verschijnt. Plaats vinkjes bij de opties die je wilt toepassen.

Herhaal deze stappen voor elke categorie. Zo zijn er categorieën waarmee je Windows verbiedt om gegevens van je te verzamelen (Disable OS Data Collection), waarmee je de gebruikersomgeving meer respect voor je privacy laat geven (UI for privacy) en waarmee je veelgebruikte apps aan banden legt (Configure Programs). Die laatste categorie stelt je in staat om ‘telemetrie’-data – informatie over je gebruik – voor die programma’s te blokkeren.

In één keer afdwingen

In plaats van elke optie individueel te markeren, kun je je het leven eenvoudiger maken door een profiel met vooraf ingestelde opties te kiezen. Linksboven in het venster van de website kies je voor Standard, Strict of All. Weet je nog niet zeker welke mate van privacy je wilt afdwingen, dan plaats je de muis op een van de opties. Een pop-up verschijnt met meer informatie over de aanpassingen die de scripts doorvoeren. Klik op een categorie om te controleren welke opties zijn geactiveerd.

Ben je tevreden? Klik op de knop Download. Die optie is interessant voor gebruikers die weten hoe je met een script omgaat. Houd er rekening mee dat Windows waarschuwingen geeft: het gaat immers om een script dat van alles kan bevatten. In plaats van een script kun je de instellingen ook via een app binnen Windows toepassen. Klik op Download en kies voor Download desktop version om de bijbehorende app te gebruiken.

Privacy in Edge verbeteren

Maak je gebruik van het in Windows ingebouwde Edge? Je kunt de privacy-instellingen van deze browser ook verbeteren. In de adresbalk van Edge typ je edge://settings/privacy en druk je op Enter. Eerst stellen we de tracking-preventie van Edge goed in. Dit mechanisme wordt door website-trackers gebruikt om informatie over de browser te verzamelen. Kies Privacy, zoeken en services. Klik op Traceringspreventie. In Edge kies je tussen drie modi: Basis, Gebalanceerd en Strikt. Wil je voor de meest privacyvriendelijke variant gaan, dan kies je Strikt. Onder elke modus lees je wat de gevolgen zijn.

Open hierna de sectie Privacy. Zet de schuif op Aan bij Niet volgen-verzoeken verzenden. Hiermee geef je bij websites aan dat je tracering niet op prijs stelt. Houd er rekening mee dat die methode niet waterdicht is en er mogelijk alsnog tracering plaatsvindt. Verder willen we niet dat er diagnostische gegevens worden verstuurd. In de sectie Privacy hebben de laatste drie opties hierop betrekking. Lees de beschrijving door en zet de schuif op Uit als je hierop geen prijs stelt.

Browser testen

Ben je benieuwd hoe je browser presteert op het gebied van privacy? Via de test op https://coveryourtracks.eff.org kun je de browser aan een test onderwerpen. Klik op de knop Test your browser. Na afloop lees je in een rapport in hoeverre de gebruikte browser informatie van je prijsgeeft. Zo zie je of er advertentietrackers worden geblokkeerd en of de browser beschermt tegen fingerprinting. Daarbij worden losse kenmerken van de computer verzameld die als geheel een uniek profiel vormen en je daarmee herkenbaar maken (bijvoorbeeld een combinatie van schermresolutie en geïnstalleerde systeemlettertypen). Op de website vind je instructies om de browserprivacy verder te verbeteren.

De Europese Commissie claimt dat het socialmediaplatform TikTok te verslavend is, en wil dan ook dat het oneindig kunnen scrollen in de app onmogelijk wordt.

Volgens de Europese Commissie verbreekt TikTok daarmee de Digital Services Act (DSA). Naast oneindig kunnen scrollen worden ook sommige pushnotificaties en autoplay als boosdoeners gezien.

Doomscrollen

De Commissie haalt specifiek oneindig scrollen aan als een gevaarlijk onderdeel van de app. De Commissie meent dat dit gebruikers in een soort trance brengt door dwangmatig gedrag - in feite waar de populaire term 'doomscrollen' op slaat.

De Commissie heeft echter nog geen bindend oordeel uitgebracht. Zo mag ByteDance, het bedrijf achter TikTok, zichzelf eerst verantwoorden. Ook gaat de Commissie eerst advies vragen aan de Europese Raad, om specifiek te zijn een adviesgroep hierbinnen die over digitale diensten gaat. Mocht de Europese Raad het eens zijn met de Commissie, dan moet TikTok in Europa mogelijk onderdelen van het socialmediaplatform aanpassen. Gebeurt dat niet, dan kan ByteDance forse boetes ontvangen.

Social media onder het vergrootglas

Social media - waaronder TikTok - ligt de laatste tijd toch steeds vaker onder een vergrootglas. In Australië bijvoorbeeld is social media sinds enige tijd verboden voor kinderen, en Spanje kondigde eerder deze week aan soortgelijke maatregelen te nemen.