Microsoft Office is ook in onze contreien de populairste kantoorsuite. Vooral via een abonnementsformule op Microsoft 365. Er is ook een koopversie beschikbaar is: Microsoft Office 2019. Microsoft Office is een van de krachtigste kantoorsuites, maar af toe kunnen er onverwachte problemen opduiken. Hoe pak je die aan? We gaan het troubleshooten eens bekijken.

We gaan ervan uit dat je Microsoft Office op een goede manier op je pc hebt geïnstalleerd en geactiveerd. We focussen ons dus vooral op problemen die zich naderhand kunnen voordoen. Een applicatie uit de kantoorsuite weigert bijvoorbeeld om door te starten of crasht om de haverklap. Of een toepassing wil bepaalde documenten of databestanden, zoals een mailbox, niet meer openen. We gaan ook uitgebreid in op wat je moet doen als een Office-document corrupt blijkt te zijn. Ondervind je op dit moment geen problemen met MS Office? Dan is het handig om deze informatie te bewaren, voor het geval Murphy toch plotseling voor je deur staat.

Geen doorstart

Wij maken het zelf geregeld mee: een applicatie uit de MS Office-suite (vaak is dat Outlook) start niet correct door en blijft hangen bij het opstartscherm. Het venster sluiten lukt nog wel maar alle volgende pogingen geven niet thuis; er gebeurt gewoon niets meer.

Windows herstarten en opnieuw proberen lost het probleem doorgaans wel op, maar dat is vervelend, zeker als je enkele andere toepassingen of documenten hebt geopend. De volgende methode is handiger. Druk op Ctrl+Shift+Esc voor het Windows Taakbeheer en klik eventueel eerst nog op Meer details. Rechtsklik op de app (bijvoorbeeld Microsoft Outlook of Microsoft Word) en kies Beëindigen. Eventueel klik je eerst op Meer details en herhaal je de actie een paar keer tot het proces uit de lijst verdwenen is. Grote kans dat de applicatie nu wel weer mooi doorstart.

©PXimport

Opstartcrash

Je start een MS Office-applicatie op en alles lijkt goed te gaan. Tot die meteen na de doorstart er toch weer de brui aan geeft, ook zonder dat je bewust een bepaald document of bestand probeert te openen. De kans bestaat dat een add-in de toepassing parten speelt. Daar kom je snel achter door deze in de zogenoemde veilige modus op te starten.

Dat kan op verschillende manieren. Je houdt Ctrl een tijdje ingedrukt, terwijl je dubbelklikt op de snelkoppeling van het programma. Op de vraag of je dit in de veilige modus wilt opstarten, antwoord je dan met Ja. Lukt het zo niet? Rechtsklik dan op de snelkoppeling en kies Eigenschappen. Desnoods klik je eerst op Bestandslocatie openen en klik je nogmaals met rechts op de eigenlijke snelkoppeling, waar je dan Eigenschappen kiest.

Op het tabblad Snelkoppeling voeg je in helemaal achteraan het Doel-veld de parameter /safe toe, voorafgegaan door een spatie. Vergeet deze parameter naderhand niet weer te verwijderen. De toepassing start nu zonder add-ins of andere extra’s op. Lukt dat op deze manier wel, dan weet je in welke richting je moet zoeken.

Terwijl de Office-applicatie misschien nog in veilige modus is opgestart, open je het menu Start en kies je linksonder Opties. Open de rubriek Invoegtoepassingen en kies bij Beheren de optie COM-invoegtoepassingen. Druk op de knop Starten en verwijder de vinkjes bij alle invoegtoepassingen, waarna je Outlook (in standaardmodus) herstart.

Herhaal deze procedure en plaats telkens een vinkje bij een volgende invoegtoepassingen tot de applicatie weer crasht. Je weet nu welke invoegtoepassing voor de problemen zorgt, zodat je die – misschien een laatste keer vanuit veilige modus - definitief kunt uitschakelen.

©PXimport

Corrupte applicatie

Het gebeurt niet zo vaak maar het is zeker niet onmogelijk: een of meerdere Office-applicaties zijn corrupt geraakt en werken niet langer betrouwbaar. Dan kun je een semiautomatische hersteloperatie uitvoeren. Tik in de Windows-zoekbalk Config in en start het Windows Configuratiescherm op. Stel Weergeven op: in op Categorie en klik op Een programma verwijderen. In de kolom Naam vind je vast een ingang als Microsoft Office of Microsoft 365-apps (voor ondernemingen). Rechtsklik hierop en kies Wijzigen (dus niet verwijderen). Bevestig met Ja.

Er verschijnt nu een dialoogvenster met twee opties: Snel herstellen en Online herstellen. Je kunt het eerst proberen met Snel herstellen. Deze optie detecteert en vervangt beschadigde bestanden. Blijkt dat niet afdoende kies dan voor Online herstellen. Deze vorm van herstel werkt grondiger, maar duurt ook langer. Dat komt doordat alle Office-programmabestanden door de originele versies worden vervangen.

Lukt het ook hier niet mee, dan zit er wellicht weinig anders op dan een doortastende ingreep: Microsoft Office eerst grondig verwijderen en vervolgens opnieuw installeren.

Om zeker te zijn dat je de (corruptie) installatie geheel weghaalt, kun je het Office-verwijderhulpprogramma downloaden. Je vindt dat via www.tiny.cc/msupport en je installeert het met een dubbelklik op SetupProd_OffScrub.exe.

©PXimport

Uiteenlopende problemen

Microsoft heeft nog wel een paar handige troubleshootingtools, waaronder de Microsoft Ondersteuning en Herstelassistent. Je vindt deze na installatie onder Microsoft Support And Recovery Assistant in de programmalijst van Windows. Deze doet op basis van het geïdentificeerde probleem een aantal tests om het probleem te duiden. Daarna wordt een oplossing of mogelijke vervolgstap voorgesteld.

Je kunt deze tool downloaden via www.tiny.cc/sarafirst en met een dubbelklik op SaraSetup.exe installeren. De opstart kan even duren. Er verschijnt dan een dialoogvenster met elf probleemrubrieken, zoals Teams, Office, OneDrive voor Bedrijven, Windows en Outlook.

Bij Office gaat het vooral om problemen rond het installeren, verwijderen activeren of aanmelden. De Outlook-rubriek is het uitgebreidst. Wanneer je deze selecteert en op Volgende klikt, duiken er vele probleembeschrijvingen op. Om er maar een paar op te noemen: Outlook start niet, Ik ondervind problemen met gedeeld postvakken en Ik heb problemen bij verzenden, ontvangen of zoeken van e-mailberichten. In principe hoef je maar de instructies van de assistent te volgen om tot een oplossing te komen.

©PXimport

Connectiviteitsanalyse

©PXimport

Geblokkeerd document

Je wilt een bestand openen of in een bepaald formaat bewaren, maar dat is tegen de zin van je Office-applicatie. Wellicht verschijnt er ook een melding over een ‘bestandsblokkering’ of over een ‘registerbeleidsinstelling’. De kans is groot dat je dan het ingebouwde vertrouwenscentrum wat coulanter moet instellen in de applicatie.

Ga hiervoor naar Bestand en kies Opties (linksonder). Open de rubriek Vertrouwenscentrum en klik op Instellingen voor het Vertrouwenscentrum. Kies Instellingen voor bestandsblokkering. Verwijder het vinkje bij Openen en bij Opslaan bij de bestandstypes die je voortaan wel wilt toelaten. Doet het probleem zich alleen voor bij het openen van een bestand, dan kun je het vinkje in de kolom Openen laten staan en onderaan Geselecteerde bestandstypen openen in de beveiligde weergave (en bewerken toestaan) selecteren. Bevestig met OK. Wil je naderhand terugkeren naar de originele instellingen, dan kan dat met de knop Standaardinstellingen herstellen.

Ook handig om weten: wil je dat alle bestanden uit je netwerk(shares) worden vertrouwd? Kies dan bij Instellingen voor het Vertrouwenscentrum de optie Vertrouwde locatie en plaats een vinkje bij Vertrouwde locaties in mijn netwerk toestaan. Je kunt hier trouwens ook zelf locaties toevoegen met de knop Nieuwe locatie toevoegen.

©PXimport

Corrupt Office-document

Je probeert een document te openen in een Office-applicatie, maar dat blijkt niet helemaal goed te lukken. Er verschijnen vreemde tekens, de lay-out blijkt verhaspeld, er duikt een foutmelding op of de applicatie bevriest even later. De kans is groot dat het documentbestand corrupt is geworden.

Probeer het dan eerst als volgt. Start de applicatie, ga naar Bestand / Openen, kies Bladeren en selecteer het bestand. Klik op het pijlknopje rechts van de knop Openen (rechtsonder) en selecteer Openen en herstellen. Wat je ook nog kunt proberen: je opent het nukkige document en zet het meteen om naar een ander formaat, via Opslaan als. Lukt het op die manier wel, dan kun je het naderhand eventueel weer in het originele formaat bewaren.

Ook ‘selectief kopiëren’ kan helpen. Open het document, selecteer (een deel van) de inhoud en plak die met Ctrl+C en Ctrl+V in een nieuw document. Bij MS Word bijvoorbeeld kun je alle tekst selecteren met Ctrl+End, gevolgd door Ctrl+Shift+Home.

Bevat je document meerdere secties? Kopieer dan alleen de tekst tussen de verschillende sectiemarkeringen. Deze krijg je te zien door op Ctrl+Shift+8 te drukken of via het menu Start met het knopje Alles weergeven.

Weigert een Office-applicatie ook maar iets van je document te tonen, dan kun je het nog proberen met een andere, compatibele applicatie, zoals die uit de gratis LibreOffice-suite. Mogelijk heb je daar meer geluk mee.

©PXimport

Corrupt Word-document

We zijn inmiddels aangekomen bij meer afgelijnde problemen voor een specifieke Office-applicatie. Weigert MS Word bijvoorbeeld om een bepaald Word-document te openen, start Word dan op met een leeg document, ga naar Invoegen en klik in de rubriek Tekst het pijlknopje aan bij Object, waar je vervolgens Tekst uit bestand invoegen selecteert.

Voor docx-bestanden kan het nog anders. Wijzig de extensie docx in zip en open het archiefbestand, bijvoorbeeld met 7-Zip. Vervolgens open je de uitgepakte map met de naam Word en laad je het bestand document.xml in een browser of editor. Tussen de tags <w:t en </w:t> tref je alle tekstdelen aan en in de uitgepakte submap Media vind je de ingevoegde plaatjes terug, met generieke namen als image1.png en image2.png.

©PXimport

Corrupt sjabloon

Crasht Word of weigert die documenten (correct) te openen, dan kan het ook liggen aan een corruptie van het basissjabloon dat Word onderliggend voor je documenten gebruikt. In sommige gevallen verschijnt dan een foutmelding die in de richting van normal.dotm wijst. Dat is namelijk de bestandsnaam van dit sjabloon.

Je kunt het eerst als volgt proberen. Start Word op en ga naar Bestand / Account. Klik op Bijwerkopties en kies Nu bijwerken, zodat de nieuwste Office-updates worden opgehaald. De kans is helaas niet zo groot dat het hiermee lukt. Niet getreurd, er is nog een doortastender manier. Allereerst zorg je dat Word is afgesloten waarna je met de verkenner navigeert naar de map C:\Users\<accountnaam>\AppData\Roaming\Microsoft\Templates en de bestandsnaam normal.dotm wijzigt in bijvoorbeeld normalOUD.dotm. Vervolgens herstart je Word die nu automatisch een nieuw en intact standaardsjabloon creëert.

©PXimport

Corrupt e-mailaccount

Ondervindt Outlook problemen met je e-mailaccount (POP en IMAP), start Outlook dan op en ga naar Bestand / Accountinstellingen / Accountinstellingen. Open het tabblad E-mail en selecteer je e-mailaccount. Kies Herstellen en druk op de knop Repareren. Controleer of alle instellingen correct zijn, zoals je Gebruikersnaam en Wachtwoord (dat je hier trouwens ook zichtbaar kunt maken), Server, Poort en eventuele SSL/TLS-versleuteling en wachtwoordverificatie. Controleer dit zowel voor je Inkomende als je Uitgaande e-mail). Druk op Volgende en op Gereed en herstart Outlook. Hopelijk lukt het nu wel.

©PXimport

Corrupt postvak

Er zijn twee types Outlook-gegevensbestanden. Bepaalde accounttypes, zoals POP-accounts, slaan hun gegevens alleen op in lokale bestanden met de extensie pst. De meeste andere types, zoals Outlook 365, Outlook.com, Exchange en tegenwoordig ook IMAP, houden gegevens bij in een ost-bestand. Dit kun je zien als een gesynchroniseerde, lokale kopie van je (online) postvakgegevens. Overigens kun je de gegevens bij wijze van back-up altijd naar een lokaal pst-bestand exporteren, ook vanuit een ost-bestand.

Een corrupt pst-bestand kun je met een meegeleverde tool trachten te herstellen: Scanpst.exe. Meer uitleg hierover vind je via www.tiny.cc/repairfiles. Dit bestand bevindt zich standaard in C:\Program Files (x86)\Microsoft Office\root\Office16 (voor Outlook 2016).

Sluit Outlook af en start de tool op. Verwijs naar het (corrupte) pst-bestand, druk op Starten, volg de verdere instructies en druk op Herstellen als dat nodig is. De locatie van dit pst-bestand kun je vanuit Outlook vinden via Bestand / Accountinstellingen / Accountinstellingen, op het tabblad Gegevensbestanden.

Outlook kan ook lastig doen als je gegevensbestand (pst of ost) te groot is geworden. Stevig opschonen is dan de boodschap. Een snelle manier om een ost-bestand te verkleinen zonder mails weg te gooien, is de volgende. Ga alweer naar Accountinstellingen en dubbelklik op het account. Kies Meer instellingen, ga naar het tabblad Geavanceerd en klik op Instellingen van Outlook-gegevensbestand / Nu comprimeren. Bevestig met OK.

©CIDimport

Windows 11 is ontworpen om je pc beter te laten presteren dan zijn voorganger Windows 10. Toch geldt ook hier dat het systeem gaandeweg steeds trager wordt. Gelukkig zijn er eenvoudige trucs om je computer weer vleugels te geven.

Zelfs een modern besturingssysteem kan na verloop van tijd trager aanvoelen. Met de onderstaande tips kun je Windows 11 opnieuw optimaliseren. Uiteindelijk draait het vooral om keuzes. Het systeem zit boordevol functies en opties, maar niet alles heb je echt nodig. Schakel overbodige onderdelen uit, dan win je meestal direct aan snelheid. 

Zet Widgets uit

Veel klassieke trucs om Windows sneller te maken, werken ook in Windows 11. Maar er zijn ook enkele optimalisaties die specifiek voor dit besturingssysteem gelden en echt merkbaar verschil maken. Zo introduceert Windows 11 Widgets: interactieve kaarten die dynamisch informatie tonen over het weer, nieuws, aandelen of sport… Handig, maar ze verbruiken geheugen en bandbreedte. Vind je dit te veel van het goede, dan kun je ze beter uitschakelen. Dat doe je eenvoudig via de taakbalk: klik met de rechtermuisknop op een lege plek. Kies Taakbalkinstellingen en zet Widgets uit.

Visuele effecten en animaties uitschakelen

Windows 11 bevat heel wat grafische tierlantijntjes die er fraai uitzien, maar wel extra rekenkracht vragen. Denk aan animaties bij het minimaliseren of maximaliseren van vensters, transparante achtergronden en schaduwen. Vooral op systemen met weinig RAM of een oudere grafische kaart kan dit merkbare vertraging opleveren. Kies je liever voor prestaties dan voor cosmetica, dan schakel je deze visuele effecten uit. Druk op Win+I om de Instellingen te openen en ga naar Toegankelijkheid / Visuele effecten. Zet daar de schakelaars bij Transparantie-effecten en Animatie-effecten uit. Omdat Windows 11 hierdoor minder grafische elementen hoeft te renderen, merk je direct een vlottere werking, vooral bij het openen en sluiten van vensters.

Instellingen voor prestaties

Er bestaat ook een snelle manier om in één keer alle visuele effecten te beheren. Typ in de zoekfunctie van Start: De weergave en prestaties van Windows aanpassen. Standaard staat dit ingesteld op Automatisch selecteren. Ga naar het tabblad Visuele effecten en je leest precies welke opties voor de vormgeving actief zijn. Wil je alle grafische franje in één klap uitschakelen, kies dan voor Beste prestaties. Klik vervolgens op Toepassen en bevestig met OK.

In de instelling Beste prestaties worden alle visuele effecten uitgeschakeld.

Kritisch voor opstartprogramma’s

Telkens wanneer je Windows opstart, worden automatisch programma’s in de achtergrond geladen. Veel software installeert zo’n opstartprogramma zonder dat je het beseft. Applicaties die je zelden gebruikt, verbruiken daardoor onnodig geheugen en processorkracht en vertragen bovendien de opstartprocedure. Hoe meer programma’s mee opstarten, hoe langer het duurt voor je pc gebruiksklaar is. Controleer dit via Instellingen / Apps / Opstarten. Daar vind je een overzicht van alle apps die samen met Windows starten. Bekijk de lijst kritisch en zet de schakelaar uit bij programma’s die je niet meteen nodig hebt. Zo start je pc merkbaar sneller op.

Dubbelchecken in Taakbeheer

Daarna kun je ook nog een keer via Taakbeheer snoeien in de programma’s die op de achtergrond draaien. Open deze app door met de rechtermuisknop op een lege plek in de taakbalk te klikken en Taakbeheer te kiezen. Deze handige tool toont alle actieve programma’s en services. Klik in de linkerbalk op het vijfde pictogram van boven om de lijst met opstart-apps te openen. Sorteer vervolgens op Status, zodat de ingeschakelde apps bovenaan verschijnen. In de kolom Invloed op opstarten zie je meteen of een app geen, weinig of juist veel invloed heeft op de systeemprestaties. Wil je voorkomen dat een programma automatisch meedraait, klik er dan met de rechtermuisknop op en kies Uitschakelen. Hiermee verwijder je de toepassingen niet. Je voorkomt alleen dat ze bij het opstarten worden geladen. Je kunt de apps dus nog altijd handmatig starten. Besluit je later dat een programma tóch automatisch mee moet opstarten, dan schakel je het op dezelfde manier weer in.

Zuiniger in plaats van sneller

In Taakbeheer zit een handige functie om het energieverbruik van Windows 11 te verbeteren: de Efficiëntiemodus. Deze modus verlaagt de prioriteit van achtergrondapplicaties, waardoor je pc sneller werkt en de batterijduur wordt verlengd. Daarom heeft deze modus een eco-pictogram in de vorm van twee blaadjes. Een belangrijke kanttekening: niet alle processen en apps ondersteunen deze modus. Bij sommige zul je het pictogram dus niet zien. Start Taakbeheer en ga naar de weergave Processen (het derde pictogram van boven in de linkerbalk, bestaande uit drie vierkantjes). Hier zie je de lijst van actieve apps en processen. Selecteer de app of het proces dat je in de efficiëntiemodus wilt zetten en klik op het Efficiëntiemodus-pictogram rechtsboven in het scherm. Bevestig je keuze. Je kunt dezelfde optie ook bereiken door met de rechtermuisknop op een app of proces te klikken. Sommige apps, zoals Microsoft Edge, staan standaard al in de efficiëntiemodus. Bij deze apps kun je de modus niet uitschakelen.

Sommige applicaties ondersteunen de efficiëntiemodus.

Sta automatisch Windows-onderhoud toe

Windows 11 voert voortdurend onderhoud uit om te controleren of alles naar behoren functioneert. Dit omvat systeemdiagnoses en beveiligingsscans. Het lost bovendien automatisch gevonden problemen op. Dit automatisch onderhoud vindt plaats op een vastgesteld tijdstip wanneer het apparaat in slaapstand staat en is aangesloten op een stroombron. Het is mogelijk dat je deze functie per ongeluk hebt uitgeschakeld, of dat het een tijd niet actief was. Bijvoorbeeld als je de laptop ’s nachts hebt uitgeschakeld in plaats van in slaapstand te zetten, of als hij tijdelijk niet op het lichtnet was aangesloten. Zorg er daarom voor dat de functie dagelijks actief is. Typ in het zoekvak van de taakbalk Configuratiescherm en selecteer in deze app Systeem en beveiliging. In het gedeelte Onderhoud klik je onder Automatisch onderhoud op Onderhoud starten als je het direct wilt uitvoeren. Om ervoor te zorgen dat dit dagelijks gebeurt, klik je op Onderhoudsinstellingen wijzigen. Kies het gewenste tijdstip en vink het vakje aan: Gepland onderhoud toestaan om mijn computer aan te zetten.

Verwijder bloatware

Bij de installatie van Windows 11 worden automatisch programma’s meegeleverd waar je niet om hebt gevraagd. Sommige zijn logisch en nuttig, veel andere worden niet eens door Microsoft zelf ontwikkeld, maar door externe leveranciers. Soms gebeurt het ook dat bij de installatie van een programma een andere applicatie ongemerkt mee op je pc wordt gezet. Deze adware en bloatware zijn verraderlijk, omdat ze vaak automatisch starten zonder dat je het merkt. Je zult merken hoeveel beter je pc presteert wanneer je er vanaf bent. Je kunt Taakbeheer gebruiken om adware en bloatware te herkennen, maar gemakkelijker is het gebruik van een externe tool. Een handige optie is O&O AppBuster: volledig gratis en zonder installatie. Download de tool via https://www.oo-software.com/en/ooappbuster en start het exe-bestand. De tool scant het systeem en maakt het verwijderen eenvoudig. Je ziet telkens de uitgever van elke app en een aanbeveling. Een rode stip met het label Remove betekent dat je moet overwegen of je deze software echt nodig hebt. Is dat niet het geval, selecteer dan de titel en klik op Remove. Je kunt O&O AppBuster ook gebruiken om reguliere software te verwijderen die via de standaardmethode moeilijk te de-installeren is.

Zoekindexering uitschakelen

De zoekfunctie van Windows 11 maakt gebruik van indexering op je harde schijf. Dit gebeurt op de achtergrond, waardoor je pc sneller doorzocht kan worden dan zonder indexering. Zonder index moet Windows elk bestand en elke map bij iedere zoekopdracht opnieuw doorzoeken, wat langer duurt. Bovendien zorgt de indexering ervoor dat je bestanden kunt vinden op basis van de tekst die ze bevatten. Dit is handig, maar op tragere pc’s kan de indexering de prestaties verminderen. Je kunt de snelheid van een trage computer verbeteren door de indexering uit te schakelen. Zelfs op een pc met een ssd kan dit de prestaties ten goede komen. Open de app Services door in het zoekvak van de taakbalk services.msc te typen. Scroll naar Indexeringsservice of Windows Search in de lijst met services. Dubbelklik erop en klik in het venster dat verschijnt op Stoppen. Herstart daarna de pc. Je zoekopdrachten kunnen iets trager zijn, maar het verschil merk je mogelijk niet. Wel zul je waarschijnlijk een algemene snelheidsverbetering ervaren.

Opslaginzicht

Een harde schijf vol overbodige bestanden kan de pc vertragen. Door deze op te schonen, kun je vaak een snelheidsboost krijgen. Windows 11 biedt hiervoor een ingebouwde tool: Opslaginzicht. Open Instellingen en ga naar Systeem in de linkerbalk, zodat je rechts Opslag kunt openen. Schakel hier de optie Opslaginzicht in.

Vanaf dat moment controleert Windows voortdurend de opslag op je pc en verwijdert oude of overbodige bestanden die je waarschijnlijk niet meer nodig hebt. Denk aan tijdelijke bestanden, bestanden in de map Downloads en oude bestanden in de Prullenbak. Standaard komt Opslaginzicht pas in actie wanneer er weinig vrije schijfruimte overblijft. In dat geval verwijdert het systeem bestanden die al langer dan 30 dagen in de Prullenbak of Downloads staan. Je kunt dit ook instellen op dagelijks, elke 14 dagen of elke 60 dagen.

Stop de synchronisatie via OneDrive

De Microsoft-cloudopslagtool OneDrive zorgt ervoor dat de bestanden op je pc perfect gesynchroniseerd worden met de cloud. Het is een efficiënte back-uptool voor het geval je pc te maken krijgt met een virusinfectie of hardwareschade. OneDrive is zo diep geïntegreerd in Windows dat veel gebruikers denken dat het niet uit te schakelen is, maar dat klopt niet. De automatische OneDrive-synchronisatie kan je computer aanzienlijk vertragen. Als je ervoor kiest om je back-up op een andere manier te organiseren, kun je de synchronisatie eenvoudig uitschakelen. Klik op het OneDrive-cloudpictogram in het systeemvak en daarna op het tandwielpictogram om de Instellingen te openen. Ga naar het tabblad Account en klik op Deze pc ontkoppelen. Dit betekent niet dat je de bestanden kwijt bent die in de lokale OneDrive-map staan.

Geheugenintegriteit uitschakelen

Merk je dat Windows 11 op een oudere computer niet soepel draait? Dit kan te maken hebben met ingebouwde beveiligingsfuncties zoals TPM 2.0 en Geheugenintegriteit. Geheugenintegriteit helpt je pc te beschermen tegen geavanceerde aanvallen, maar kan op oudere of minder krachtige hardware een impact op de prestaties hebben. Als je bereid bent om een klein beetje veiligheid in te ruilen voor betere prestaties, kun je Geheugenintegriteit uitschakelen via Instellingen / Privacy & Beveiliging / Windows-beveiliging / Apparaatbeveiliging / Kernisolatie en Geheugenintegriteit.

Vooral op oudere pc’s heeft de Geheugenintegriteit een negatieve invloed op de snelheid.

Schakel de Gamemodus uit

De Gamemodus van Windows 11 optimaliseert je pc voor het spelen van games. Wanneer Windows merkt dat je een game speelt, geeft het de prioriteit aan de systeembronnen voor gaming door deze tijdelijk weg te nemen bij andere apps en achtergrondprocessen. Dit is interessant voor serieuze gamers, maar wanneer je geen games speelt, kan het systeem juist vertragen omdat het resources reserveert ‘voor het geval dat’ je toch een game zou starten. Het uitschakelen van de Gamemodus kan je pc daarom ook sneller maken. Je kunt de functie altijd opnieuw inschakelen wanneer je een game wilt spelen. Zelfs als je nog nooit een game op je pc hebt gespeeld, staat de Gamemodus standaard ingeschakeld. Om deze uit te schakelen, ga je naar Instellingen / Gaming / Gamemodus. Zet de schakelaar Gamemodus uit.

Bezit je een flinke digitale muziekcollectie, dan heb je waarschijnlijk helemaal geen Spotify of andere streamingsdienst nodig. Met Navidrome bouw je gewoon je eigen muziekcloud. Alle toegevoegde nummers zijn op al je apparaten beschikbaar, ook onderweg. In deze workshop lees hoe je de muziekserver zo goed mogelijk inricht.

Het gratis downloaden van muziek was tot 2014 legaal. Mogelijk heb je uit dat tijdperk nog heel wat audiobestanden op je computer of externe harde schijf staan. Daarnaast bewaar je natuurlijk net zo makkelijk kopieën van cd’s op de pc of laptop. Gebruik hiervoor een gratis tooltje, zoals Exact Audio Copy of fre:ac. Als je eenmaal een omvangrijke digitale muziekverzameling hebt opgebouwd, wordt Navidrome zeer interessant. Installeer de freeware op je computer en stream vervolgens jouw favoriete liedjes naar geschikte afspeelapparaten. Denk aan je smartphone en tablet.

Client-servermodel

Met Navidrome installeer je een muziekserver op de computer. Dit programma indexeert alle audiobestanden en creëert hiervan een overzichtelijke bibliotheek. Daarna kunnen overige computers, smartphones en andere clients de nummers opvragen. Dit zogenoemde client-servermodel werkt alleen wanneer de muziekserver actief is. Kortom, regel dat het systeem met Navidrome op de juiste luistermomenten is ingeschakeld.

Navidrome downloaden

Een pluspunt is dat de freeware lage eisen aan de hardware stelt. Gebruik het programma dus gerust op een wat oudere pc of laptop. Er zijn versies voor Windows, macOS en Linux beschikbaar. Ga naar www.navidrome.org/docs/installation om de juiste editie te downloaden. Navidrome werkt ook op een Raspberry Pi of geschikte NAS, maar voor deze workshop concentreren we ons op de Windows-versie.

Navidrome stuurt je voor het juiste downloadbestand uiteindelijk door naar de GitHub-site. Klik onderaan zo nodig op Show all om alle downloadbestanden te tonen. Kies in de lijst het msi-bestand en start direct na het downloaden de installatie. Mogelijk slaat Windows alarm, omdat dit besturingssysteem het programma niet kent. Geen zorgen, want volgens VirusTotal vormt Navidrome geen enkele bedreiging.

Enkele instellingen

Tijdens het installatieproces verschijnt er een instellingenvenster. Merk op dat Navidrome standaard poortnummer 4533 gebruikt. Dit nummer is in feite een digitale toegangspoort tot jouw muziekserver. Je hebt dat nodig om browsers en apparaten met jouw persoonlijke muziekcloud te verbinden. Daarover later meer. Je laat het poortnummer in de meeste gevallen gewoon staan. Alleen wanneer Navidrome met een ander programma conflicteert, kun je de getallen wijzigen.

Geef verder in het veld onder Music Folder aan in welke map de nummers staan opgeslagen. Bewaar je op verschillende bestandslocaties albums? Houd er rekening mee dat het programma in eerste instantie slechts één map (met alle onderliggende submappen) accepteert. Je kunt op een later moment nog wel andere bestandslocaties toevoegen. Rond met Next en Install de installatieprocedure af.

Account aanmaken

Na de installatie is de muziekserver direct actief op de achtergrond van jouw systeem. Staat het programma niet in het startmenu? Dat klopt, want je bedient Navidrome in een willekeurige browser. Typ in de adresbalk http://localhost:4533 en druk op Enter. Er verschijnt een inlogscherm. Je creëert nu eerst een account. Bedenk een gebruikersnaam en typ twee keer het wachtwoord. Bevestig daarna met Create Admin.

Als je tijdens de installatie een muziekmap hebt opgegeven, zie je waarschijnlijk diverse albumhoezen. Zelfs bij grote muziekcollecties gaat het indexeren erg snel. Ga uit van hooguit enkele minuten. Een pluspunt is dat de freeware met ieder gangbaar audioformaat uit de voeten kan, waaronder mp3 en flac. Je gebruikt bovenaan de zoekfunctie om een album of artiest te vinden. Het is helaas niet mogelijk om naar de naam van een liedje te speuren.

Muziek correct taggen

Zie je in Navidrome dubbele hoezen of is de artiest onbekend? Daar kun je iets aan doen. Elk nummer heeft metadata. Hierin is onder meer de naam van het liedje, het album en de artiest opgeslagen. Wanneer de metadata niet kloppen, wordt het al gauw een rommeltje. Navidrome creëert op basis van deze gegevens namelijk een bibliotheek. Zeker bij audiotracks afkomstig uit omstreden downloadnetwerken is de informatie soms niet correct.

Het aanpassen van metadata heet in computerjargon ook wel het taggen van muziek. Jammer genoeg zit deze functie niet in Navidrome. Mp3tag en MusicBrainz Picard zijn twee tools die deze taak moeiteloos vervullen. Selecteer de gewenste nummers en pas de metadatavelden naar eigen inzicht aan. Overigens kan dat bij de genoemde programma’s ook automatisch. In dat geval maakt Mp3tag of MusicBrainz Picard verbinding met een onlinedatabase. Vergeet niet om de wijzigingen op te slaan.

Op jouw verzoek plukt MusicBrainz Picard de juiste tags uit de eigen database.

Nog wat aanpassingen

Voordat je muziek gaat luisteren, pas je eerst nog enkele instellingen aan. De voertaal is standaard Engels, maar er is ook een Nederlandse vertaling beschikbaar. Klik rechtsboven op Settings (pictogram met poppetje) en kies Personal. Je klikt nu in het uitrolmenu onder Language op Nederlands. De taal verandert direct. Vind je de huidige vormgeving te donker? Selecteer dan onder Thema een ander uiterlijk. Je laat Navidrome desgewenst zelfs op Spotify lijken.

Bepaal verder of je de instelling ReplayGain wilt activeren. Hierdoor krijgen nummers van verschillende albums hetzelfde volumeniveau, mits ze voorzien zijn van zogeheten ReplayGain-tags. Voorkom daarmee dat een bepaald liedje ineens veel luider of zachter klinkt. Besef wel dat niet alle clients met deze techniek overweg kunnen. Navidrome slaat alle instellingen automatisch op.

Extra muziekmap

Je voegt eventueel nog een extra muziekmap toe. Navidrome creëert hiervan een tweede bibliotheek. Zodra je naar Instellingen / Libraries navigeert, verschijnt de eerder opgegeven map. Met Toevoegen opent er een nieuwe pagina. Typ eerst een relevante naam. Vul nu achter Path het volledige pad van de beoogde map in. Bij gebruik van Windows kopieer je dat eenvoudig vanuit de verkenner.

Blader eerst naar de gewenste bestandslocatie en klik vervolgens in de adresbalk van dit hulpprogramma. Je kopieert het pad nu naar Navidrome. Bevestig met Opslaan en klik daarna linksboven op Alle. De ‘nieuwe’ muziek is meteen beschikbaar. Kies linksboven op Libraries en vink de zojuist aangemaakte bibliotheek aan. Verandert er nog niets? Met behulp van het gebogen pijltje bovenaan ververs je de bibliotheken.

Afspeellijst aanmaken

Je luistert eenvoudig naar muziek. Zweef met de muisaanwijzer boven een albumhoes en klik op de playknop. Er verschijnt nu onderin een balk met mediaknoppen. Je kunt nummers skippen, de audioweergave pauzeren en het volume wijzigen. Klik desgewenst op het hartje om een liedje aan je favorieten toe te voegen. Er is zelfs een downloadknop om de audiobestanden lokaal op te slaan. Deze optie is met name nuttig wanneer je een ander apparaat met de Navidrome-server verbindt. Zo speel je de muziek ook op plekken zonder internetverbinding af.

Luister je graag naar nummers van verschillende artiesten? Maak dan een afspeellijst. Klik op een albumhoes om de bijbehorende nummers te tonen. Je plaatst daarna voor één of meerdere liedjes een vinkje. Kies Voeg toe aan afspeellijst en bedenk een naam. Je klikt vervolgens op het plusteken, waarna je bevestigt met Voeg toe. In het linkermenu duikt nu de zojuist ingevoerde naam op. Je sleept voortaan eenvoudig verse nummers naar deze afspeellijst.

M3u-bestanden

Zie je in Navidrome al een afspeellijst? Waarschijnlijk telt jouw digitale muziekcollectie dan één of meerdere m3u-bestanden. In zo’n tekstbestandje staan verwijzingen naar verschillende liedjes. Navidrome creëert hiervan op eigen houtje een afspeellijst. Wil je dat liever niet? Zweef in het linkermenu dan met de muisaanwijzer boven Afspeellijsten en klik op het tandwiel. Nadat je alle ongewenste afspeellijsten hebt aangevinkt, klik je op Verwijderen.

Als je een afspeellijst niet gebruikt, verwijder je die uit het menu.

Extra gebruiker

Je geeft optioneel andere mensen toegang tot de Navidrome-server, zoals gezinsleden en vrienden. In dat geval creëer je voor ieder persoon een eigen account. Diegene kan dan eigen favorieten en afspeellijsten opslaan. Navigeer achtereenvolgens naar Instellingen, Gebruikers en Toevoegen. Je vult nu een gebruikersnaam, naam, e-mailadres en wachtwoord in. Bedenk goed of je iemand beheerdersrechten wilt geven. Een beheerdersaccount heeft rechten om onder meer nieuwe muziekbibliotheken en gebruikers toe te voegen. Bepaal verder welke afspeellijsten je wilt delen en vink die zo nodig aan. Zodra je onderaan op Opslaan klikt, verschijnt de nieuwe gebruiker in het overzicht. Aan jou de taak om de inloggegevens met de bewuste persoon te delen. Nuttig om te weten is dat je een gebruiker op een later moment weer kunt verwijderen.

Clients binnen thuisnetwerk

Wanneer de Navidrome-server eenmaal correct is ingesteld, kun je ook op andere apparaten van de muziek genieten. Op een pc, laptop of mobiel apparaat binnen jouw thuisnetwerk is dat relatief simpel. Open een willekeurige browser en typ in de adresbalk http://[ip-adres]:4533. Hierbij vervang je [ip-adres] door het ip-adres van de computer waar Navidrome op draait.

Weet je dat niet? Open dan in Windows het hulpprogramma Opdrachtprompt. Typ nu ipconfig en druk op Enter om het lokale ip-adres te tonen. Zodra je op een andere computer binnen jouw netwerk naar het juiste adres gaat, verschijnt er een inlogvenster van Navidrome. Als je persoonlijke muziekcloud niet verschijnt, gooit wellicht een firewall roet in het eten. Je kunt een uitzondering instellen of de firewall op eigen risico (tijdelijk) uitzetten.

Portforwarding

Het is ook mogelijk om een computer, tablet of smartphone buiten je thuisnetwerk met de Navidrome-server te verbinden. Uiteraard is het dan wel een voorwaarde dat het apparaat verbonden is met internet. Verder dien je poortnummer 4533 in jouw router open te zetten voor netwerkverkeer. Op die manier maak je de muziekserver toegankelijk voor inkomende verbindingen van buiten het thuisnetwerk. Het openzetten van een netwerkpoort heet portforwarding. Bij elke router werkt het op een andere manier.

Gebruik je bijvoorbeeld een SmartWifi-modem van Ziggo? Ga met een browser dan naar https://smartwifiweb.ziggo.nl en log in. Je bereikt de meeste andere routers door het ip-adres van dit netwerkapparaat in de browser te typen. Navigeer in het routerpaneel van Ziggo naar Geavanceerde instellingen / Poort Forwarding en kies Nieuwe regel aanmaken. Stel bovenaan het ip-adres van de Navidrome-server in. Je hoeft alleen maar de getallen na de laatste punt in te vullen. Typ in de velden onder Lokale startpoort, Lokale eindpoort, Externe startpoort en Externe eindpoort het poortnummer 4533. Je selecteert bij Protocol de optie UDP/TCP en kiest onder Ingeschakeld voor Aan. Bevestig tot slot met Regel toevoegen.

Via het publieke ip-adres van jouw internetadres en poortnummer 4533 open je op afstand je persoonlijke muziekcloud. Via whatismyipaddress.com kun je het benodigde ip-adres achterhalen. Kijk op http://[publieke ip-adres]:4533 en geniet van de muziek.

Mobiel streamen

De vorige paragraaf beschrijft hoe je een apparaat buiten jouw thuisnetwerk met de Navidrome-server verbindt. Dat werkt ook met een browser op je smartphone, maar misschien vind je dat niet zo prettig. Gelukkig verbind je als alternatief een geschikte app met jouw muziekserver. Substreamer is daarvan een uitstekend voorbeeld. Deze toepassing is zowel voor iOS als Android beschikbaar.

Inloggen is simpel. Typ het correcte ip-adres en poortnummer van de Navidrome-server. Bedenk voor het invullen van de juiste gegevens of je binnen of buiten het thuisnetwerk actief bent. Je vult daarna de gebruikersnaam en het wachtwoord in. Zodra je bevestigt met Login verschijnt de muziekbibliotheek met alle albumhoezen. Vanwege de gelikte gebruikersomgeving lijkt het net alsof je een app van een online muziekdienst gebruikt. Substreamer heeft diverse handige functies in huis. Zo kun je onder andere albums downloaden en nummers naar een Chromecast doorsturen. Veel luisterplezier!