Wat is NotebookLM en hoe werkt het?

In een klassiek scenario beschik je voor je werk- of studieopdracht vaak al over enkele documenten, zoals pdf's, epub's of docx-bestanden, maar meestal moet je nog extra bronnen opsporen. Dat betekent vaak flink googelen naar bruikbaar materiaal. Daarna neem je al deze bronnen aandachtig door, maak je aantekeningen en vat je ze eventueel samen. Vervolgens giet je de nuttige informatie in een structuur, afgestemd op het uitvoerformaat, zoals een scriptie of presentatie, die je daarna nog zelf moet uitwerken.

NotebookLM helpt je bij al deze fasen en kan je veel tijd besparen. De naam verraadt al veel over de opzet. 'Notebook' verwijst naar een digitale notitieomgeving, een werkplek waarin je eigen materiaal centraal staat. 'LM' staat voor Language Model, zoals de AI-modellen achter chatbots als Gemini of ChatGPT. Dit betekent dat de tool taal begrijpt en ook zelf genereert op basis van je input (prompts). De focus ligt dus op werken met eigen of toegevoegde bronnen binnen een notebook-achtige structuur.

Je kunt NotebookLM helemaal gratis gebruiken. Heb je toch een betaald abonnement of een upgrade nodig? Informatie daarover vind je hier. Betaalde abonnementen bieden meer AI-generaties, zoals audio- en video-overzichten, meer bronnen per notebook en toegang tot krachtigere Gemini-modellen, maar voor occasioneel gebruik volstaat de gratis versie. Ga naar https://notebooklm.google.com/notebook en meld je aan met je Google-account. Even later kom je in je nog lege dashboard met drie vensters.

Links staat het bronnen-venster, de invoerzone waar je onderzoeksmateriaal uploadt en beheert of onderzoeksagenten zoals Gemini Deep Research inzet om extra bronnen te verzamelen.

In het midden vind je het Chat-venster, waar je met de AI werkt om informatie uit je bronnen te begrijpen en vragen te stellen die worden beantwoord op basis van je toegevoegde materiaal.

Rechts zie je het Studio-venster, waar je output genereert zoals audio-overzichten, diapresentaties, rapporten, mindmaps en quizzen. Beide zijvensters kun je op elk moment in- en uitklappen.

Er zijn (natuurlijk) ook mobiele apps beschikbaar van NotebookLM beschikbaar, zowel voor Android als iOS. Het is wel onze ervaring dat een browser op een groot scherm comfortabeler werkt.

Voordat je start, is het slim om eerst kort kennis te maken met wat anderen, zoals Google zelf, al hebben gemaakt. Klik linksboven op het NotebookLM-pictogram en vervolgens op Alles bekijken bij Uitgelichte notebooks. Open een notebook dat je aanspreekt.

Zo'n demo-notebook is niet aan te passen, maar de bronnen bekijken kan wel (links), je kunt prompts invoeren om de bronnen te bevragen, zoals 'Vat bron <x> samen in begrijpelijke taal' (midden) en diverse AI-generaties bekijken (rechts). Zo krijg je snel een goed beeld van de mogelijkheden. Ga nu gerust zelf aan de slag.

NotebookLM draait volledig rond eigen of zelf toegevoegde bronnen. Zonder bronnen krijg je geen antwoorden en geen AI-creaties. Klik daarom op +Nieuwe maken en geef je notebook linksboven via Untitled notebook meteen een duidelijke naam.

Klik daarna op +Bronnen toevoegen of Een bron uploaden. In het venster zie je knoppen zoals Gekopieerde tekst, Bestanden uploaden en Drive. Voeg zo eenvoudig bronnen toe aan je studiecollectie, zowel klembordinhoud, lokale bestanden als items uit Google Drive. Ondersteunde formaten zijn onder meer txt, md, pdf, epub, docx, pptx, xlsx, verschillende mediaformaten zoals jpg, png, gif, mp3 en wav, en ook Google Documenten, Presentaties en Spreadsheets.

In de gratis versie kun je tot 50 bronnen per notebook toevoegen. Zit je aan die limiet, voeg dan kleinere en thematisch verwante pdf-documenten samen tot één groter bestand, bijvoorbeeld met de tool PDF samenvoegen. Eén bestand mag tot 500.000 woorden (ongeveer 200 MB) bevatten. Je kunt eventueel ook meerdere notebooks aanmaken, met een maximum van 100.

De toegevoegde bronnen verschijnen links, al kan de verwerking even duren. De server extraheert namelijk tekst, herkent structuur, splitst de inhoud op (chunking) en indexeert alles semantisch (embedding). Klik op de drie puntjes naast een bron om de naam aan te passen of de bron te verwijderen. Keer je terug naar de startpagina, dan vind je je notebook bij Mijn notebooks, waar je het ook kunt hernoemen of verwijderen.

Je kunt het zoeken naar geschikt materiaal ook gedeeltelijk aan de AI overlaten. Klik hiervoor op Web in het bronnenvenster en geef een gerichte zoekopdracht op bij Zoeken naar nieuwe bronnen op internet. Formuleer je prompt zo specifiek mogelijk. Voeg context toe, vraag naar concrete output zoals een lijst of vergelijking, en vermijd vage termen. Je kunt ook aangeven welk type bron je zoekt, zoals een overzicht, academische studie of praktische gids, en eventueel filters toevoegen zoals 'sinds 2023' of 'binnen de EU'. In plaats van één brede prompt werken meerdere gerichte zoekopdrachten vaak beter.

Je kunt hierbij kiezen tussen Fast Research en Deep Research. Fast Research is vooral geschikt voor snelle verkenning en korte zoekopdrachten, terwijl Deep Research - dat merkbaar langer duurt - beter werkt voor complexere vragen en grondigere resultaten. Houd er rekening mee dat Deep Research in de gratis versie slechts een beperkt aantal keer per maand beschikbaar is.

Even later toont NotebookLM een lijst met gevonden websites. Bij Fast Research zijn deze standaard allemaal geselecteerd, maar je kunt zelf een selectie maken. Klik vervolgens op Importeren om de gekozen bronnen toe te voegen aan je notebook.

We gaan er nu van uit dat je bronnenmateriaal compleet is, tijd om er echt mee aan de slag te gaan. Dit doe je via prompts onderaan het middenvenster. Zie dit als de plek waar je je bronnen niet gewoon raadpleegt, maar ook ontleedt, ordent en bevraagt.

Met gerichte vragen haal je er snel de essentie uit. Enkele concrete voorbeelden: op maat samenvatten ('Vat samen in vijf kernpunten'), verbanden blootleggen ('Waar spreken de bronnen elkaar tegen'), structuur aanbrengen ('Groepeer de belangrijkste inzichten per thema'), gericht filteren ('Welke stukken zijn relevant voor <vraag x>'), onderbouwing verzamelen ('Welke bronnen of fragmenten ondersteunen <stelling x>'), argumenten afwegen ('Welke argumenten zijn het sterkst onderbouwd'), complexe info vereenvoudigen ('Leg dit uit voor een niet-technicus'), nieuwe invalshoeken ontdekken ('Welke vragen blijven hier onbeantwoord') en nagaan of je niets mist ('Welke belangrijke aspecten ontbreken nog in mijn bronnen').

Standaard doorzoekt NotebookLM al je toegevoegde bronnen. Wil je gerichter werken, dan kun je bronnen tijdelijk uitsluiten via het vinkje naast de titel. Je kunt ook in je prompt aangeven welke bronnen je wilt gebruiken, maar die aanpak is minder betrouwbaar dan gewoon de juiste selectie maken in het bronnenvenster.

Even later verschijnt het antwoord op je prompt. Je zult zien dat NotebookLM genummerde bronverwijzingen opneemt. Beweeg de muisaanwijzer over zo'n nummer om een fragment in een pop-up te bekijken. Klik op het nummer om in de bronnenlijst meteen naar de bijbehorende en gemarkeerde passage te gaan.

Normaliter antwoordt NotebookLM in dezelfde taal als je prompt, maar je kunt dit vanuit je prompt ook forceren (de optie Instellingen / Uitvoertaal / <taalkeuze> werkt niet als een harde verplichting).

Onderaan het antwoord vind je enkele knoppen om de inhoud naar het klembord te kopiëren en twee duimpjes om aan te geven of je het antwoord goed of slecht vindt. Deze feedback is vooral bedoeld voor Google en heeft geen directe invloed op je huidige sessie. Je ziet hier ook de knop Opslaan in notitie. Daarmee wordt het antwoord toegevoegd aan het notitiegedeelte onderin het Studio-venster. Deze notities blijven bewaard, ook als je later andere vragen stelt. Via de knop Notitie toevoegen kun je ook zelf een notitie typen.

Bij elke notitie staat een knop met drie puntjes. Van daaruit kun je de notitie onder meer exporteren naar Google Documenten of, in het geval van tabellen, naar Google Spreadsheets. Het is ook mogelijk een notitie opnieuw expliciet als bron toe te voegen, maar je kunt een notitie hier ook verwijderen.

Via het pictogram met schuifknoppen bovenaan het chatvenster kun je de stijl en lengte van de antwoorden bepalen. Kies Aangepast en geef aan welke toon je wenst, of stel de lengte in op Korter, Standaard of Langer. Bevestig met Opslaan. Via het knopje met de drie puntjes kun je tot slot je chatgeschiedenis wissen.

Vanuit het chatvenster kun je je bronnen analyseren en kritisch bevragen, maar de output blijft in de eerste plaats gericht op antwoorden op afzonderlijke vragen.

Het Studio-venster gaat een stap verder. Van hieruit kun je je geselecteerde bronnen namelijk automatisch laten omzetten naar allerlei concrete en zelfs multimediale uitvoerformaten.

Naast de eerder vermelde notities kun je kiezen uit ongeveer negen uitvoertypes. Tussen haakjes vermelden we telkens ook de bestandsformaten voor de download: Audio-overzicht (een soort podcast; m4a), Diapresentatie (pdf, pptx), Video-overzicht (visuele samenvatting met commentaar; mp4), Mindmap (png), Rapporten (zoals een overzichtsdocument of blogpost; export naar Google Documenten en Spreadsheets), Flashcards (studiemateriaal; alleen delen), Quiz (alleen delen), Infographic (png) en Gegevenstabel (bijvoorbeeld een lijst met citaten of kernbevindingen; export naar Google Spreadsheets).

We bespreken kort de belangrijkste punten per uitvoertype. Bij Diapresentatie (bèta) kun je kiezen tussen meer gedetailleerde presentaties met uitgebreide tekst of een beknoptere, visueel gerichte versie. Je kunt ook een kortere variant genereren en de uitvoertaal instellen, waaronder het Nederlands. Via een prompt kun je het resultaat verder bijsturen.

De opties bij Video-overzicht zijn vergelijkbaar: je kunt kiezen voor een beknopter of uitgebreider overzicht, met verschillende vooraf gedefinieerde stijlen of een zelf omschreven stijl. Ook hier kun je uit meerdere talen selecteren.

Bij Mindmap zijn er helaas geen instelbare opties. In het onderdeel Rapporten kun je kiezen uit verschillende types en voorgestelde structuren, zoals een strategisch adviesrapport of conceptueel narratief. Het gekozen type kun je verder verfijnen via een prompt en ook hier kun je de gewenste taal aangeven.

Voor Flashcards kun je onder meer het aantal kaarten en de moeilijkheidsgraad instellen en het onderwerp afbakenen. Vergelijkbare instellingen zijn beschikbaar bij Quiz.

Ook Infographic (bèta) biedt vrij uitgebreide opties: naast de taal kun je onder meer de oriëntatie (liggend, staand of vierkant), de visuele stijl en het detailniveau bepalen en extra instructies meegeven. Bij Gegevenstabel ten slotte kies je de taal en beschrijf je zelf de gewenste structuur van de tabel.

Na bevestiging met Genereren worden de resultaten toegevoegd aan het Studio-venster. De kwaliteit vonden we over het algemeen behoorlijk tot zelfs indrukwekkend goed. Je kunt de items van hieruit ook bekijken en exporteren, delen of downloaden.

Zoals aangegeven kun je vrijwel alle uitvoerformaten delen. Bepaal zelf met wie je deelt en met welke machtigingen (Kijker of Bewerker), en je kunt de toegang op elk moment ook weer intrekken. Op dezelfde manier deel je ook een notebook: klik rechtsboven op Delen en vul de gewenste ontvangers en machtigingen in. Je kunt daarnaast een link genereren, zodat bijvoorbeeld iedereen met die link toegang krijgt. Bevestig je keuzes met Opslaan.