Wie geen Windows wil gebruiken, kan tegenwoordig kiezen uit verschillende Linux-distributies. Die zijn vaak gratis, krijgen regelmatig updates en kunnen op zowel nieuwe als oudere computers worden geïnstalleerd. Toch is Linux niet voor iedereen een volwaardig alternatief. Sommige Windows-programma's werken er niet op, terwijl andere alleen met aanvullende software zoals Wine kunnen worden gestart. Het opensourceproject ReactOS probeert daarom al jarenlang iets anders: een zelfstandig besturingssysteem ontwikkelen dat zich voor programma's zoveel mogelijk gedraagt als Windows.

Het nieuwe project LiberNT bouwt voort op die bestaande inspanningen. De ontwikkelaars gebruiken de broncode van ReactOS als uitgangspunt, maar hebben een ambitieuzer doel gekozen. Waar ReactOS jarenlang vooral oudere Windows-versies probeerde na te bootsen, richt LiberNT zich nadrukkelijk op Windows 11. Daarbij worden belangrijke onderdelen van het besturingssysteem aangepast of zelfs volledig opnieuw ontwikkeld. De Duitse technologiesite ComputerBase besteedt vandaag aandacht aan het project, dat eerder ook door Phoronix werd beschreven.

Geen Windows, maar wel Windows-programma's

Een belangrijk onderscheid is dat LiberNT niet simpelweg een aangepaste versie van Windows is. Het project gebruikt geen Windows-installatie of licentie van Microsoft. De ontwikkelaars bouwen zelf onderdelen die zich op dezelfde manier moeten gedragen als de software van Microsoft. Daardoor zouden bestaande Windows-programma's uiteindelijk moeten kunnen werken zonder dat het oorspronkelijke Windows-besturingssysteem aanwezig is.

Dat klinkt aantrekkelijk, zeker voor mensen die een oudere computer willen blijven gebruiken of minder afhankelijk willen zijn van Microsoft. In de praktijk is deze vorm van compatibiliteit echter bijzonder ingewikkeld. Windows bestaat uit een enorme hoeveelheid onderdelen die onderling samenwerken, van de manier waarop het geheugen wordt beheerd tot de communicatie met videokaarten, opslagapparaten en printers. Een programma kan bovendien afhankelijk zijn van functies die niet goed gedocumenteerd zijn. Zelfs wanneer een alternatieve implementatie grotendeels klopt, kunnen kleine verschillen ervoor zorgen dat software toch vastloopt.

Om die reden werken de ontwikkelaars van LiberNT onder meer aan een nieuw systeem voor geheugenbeheer en een vervanging van de cachemanager. Ook ondersteuning voor moderne grafische stuurprogramma's, USB en PCI Express staat op het programma. Dat betekent niet dat al deze onderdelen al volledig functioneren. Sommige zijn nog experimenteel, terwijl andere zich vooral in de ontwikkelfase bevinden.

AI moet het ontwikkelwerk versnellen

Opvallend aan LiberNT is de rol van kunstmatige intelligentie. Volgens de ontwikkelaars wordt generatieve AI gebruikt om programmacode te schrijven, bestaande code te controleren en technische documentatie te analyseren. Een AI-systeem kan bijvoorbeeld onderzoeken hoe een bepaalde Windows-functie zich volgens de officiële documentatie hoort te gedragen en vervolgens helpen om vergelijkbaar gedrag in LiberNT te realiseren.

De makers zeggen dat door AI gegenereerde code door mensen wordt gecontroleerd voordat wijzigingen definitief worden opgenomen. Dat is belangrijk, want AI kan ook fouten introduceren of programmeeroplossingen voorstellen die onder bepaalde omstandigheden niet goed werken. Van buitenaf is niet vast te stellen of iedere wijziging daadwerkelijk even grondig wordt gecontroleerd.

Ook juridisch zijn er aandachtspunten. LiberNT mag niet zomaar onderdelen van de broncode van Microsoft overnemen. De ontwikkelaars hanteren daarom regels voor het gebruik van documentatie en andere informatiebronnen. Daarmee proberen ze te voorkomen dat auteursrechtelijk beschermde Windows-code in hun eigen project terechtkomt.

Ook voor ARM en RISC-V

LiberNT richt zich niet alleen op gewone computers met Intel- of AMD-processors. Het project ondersteunt ook de ontwikkeling voor ARM64 en RISC-V, twee processorarchitecturen die steeds belangrijker worden buiten de traditionele desktop-pc. Voor ARM-systemen wordt bovendien gewerkt aan mogelijkheden om programma's te draaien die oorspronkelijk voor x86-processors zijn geschreven.

Daarmee zou LiberNT op termijn op uiteenlopende apparaten kunnen werken, van gewone desktops tot compacte computers en ontwikkelborden. Er zijn inmiddels installatiebestanden en kant-en-klare systeemimages beschikbaar via GitHub, waaronder versies voor virtuele machines.

Wie nieuwsgierig is, moet echter rekening houden met flink wat beperkingen. De huidige versies zijn vooral bedoeld voor ontwikkelaars en testers en zijn nog verre van stabiel.

Voorlopig geen vervanger voor je huidige Windows-pc

Voor gewone computergebruikers is LiberNT op dit moment nog geen realistisch alternatief voor Windows 11. Er is geen stabiele consumentenversie aangekondigd en er bestaat ook geen planning voor een definitieve uitgave. Bovendien is niet aangetoond dat de software die mensen dagelijks gebruiken, zoals Microsoft Office, webbrowsers, printers en populaire games, allemaal goed werkt. Wie het besturingssysteem toch wil bekijken, kan dat het beste doen in een virtuele machine of op een testcomputer.