Absolute Batman is de stem van een nieuwe generatie

Het gebeurt zelden dat superheldencomics – typische Amerikaanse stripboeken – de ‘mainstream’ media halen. Een groot deel van de huidige films en series is natuurlijk gebaseerd op bestaande verhalen, maar de rol van die media lijkt bijna te zijn omgedraaid. Waar comics oorspronkelijk groots dachten en het publiek vol verwondering toekeek hoe met name Marvel dat tot leven bracht, komt er momenteel weinig urgents uit de comics. Films en series zijn daarom op zoek naar andere ideeën. Kijk naar de relatief gewaagde insteek van Thunderbolts (later New Avengers) en het alsmaar groeiende aantal Marvel- en DC-alternatieven in een tijd waarin er steeds minder animo voor klassieke superhelden lijkt te zijn.

Marvel werd daarbij altijd gezien als een representatie van ‘de wereld buiten’, terwijl DC een mythische plek over goden en monsters betrof. Tegenwoordig zijn die oorsprongsverhalen een veilig midden van die twee, vastklampend aan een tijdlijn die personages gevangenhoudt in een continuïteit en een drang om het bronmateriaal van de volgende Avengers: Secret Wars te zijn. Het resultaat is dat vrijwel geen comicverhaal van de grote twee écht baanbrekend aanvoelt. Er is vrijwel niks dat écht enthousiasmeert.

Maar ook op het witte doek zijn superhelden niet meer bepalend voor populaire cultuur. Peter Parker die een gespleten trein met al z’n macht bij elkaar houdt; Joker en zijn boodschap naast een brandende berg met geld; een wanhopige Captain America die onverwachts de steun van alle verdwenen Avengers krijgt in het slotgevecht: het zijn bepalende fenomenen voor de gemiddelde millennial waar Disney en Warner Bros. momenteel enkel van kunnen dromen.

Dat is ook de reden dat alternatieven zoveel succes boeken. The Boys is een uitvergroting van Amerikaans kapitalisme in een fictieve wereld vol gevaarlijke en egoïstische superhelden. Invincible is een bloederige serie die draait om afkomst en vaderschap. Beide series denken dieper na over wat het betekent om in een wereld met superwezens te leven en breken daarom met de conventies van het genre. Ze zijn eerder wanhopig dan hoopvol, een waarheidsgetrouwe representatie van onze tijd – afhankelijk van wie je het vraagt.

Ook groeien de manga- en anime-industrie steeds meer. In die industrie gebeurt iets interessants: waar ze met name bestonden uit shonen (letterlijk: ‘voor jongens’), vindt dat dankzij het animeren van populaire manga een steeds groter en breder publiek. Doet een manga het goed, dan wordt deze geanimeerd. Is een anime populair, dan is dat weer goed nieuws voor de mangareeks. Het is een zichzelf versterkende cyclus die de Amerikaanse media maar niet lijkt te vinden.

Bovendien zoeken anime vaker de grenzen van het genre op, van kettingzaagmannen tot gigantische nakende reuzen. Manga en anime zijn regelmatig absurd, gek en – eerlijk gezegd – vies. Niet in de minste plaats: ze brengen een mate van opwinding waar een jongere generatie geen genoeg van lijkt te krijgen.

Er is daarom een duidelijke verschuiving gaande: waar comics en superheldenmedia aan populariteit en relevantie verliezen, maakt vergelijkbare Japanse popcultuur een opmars. Volgens cijfers van streamingdienst Crunchyroll kijkt maar liefst de helft van Gen-Z’ers anime. Dat is een bittere pil voor de klassieke superheldenindustrie.

In de tussentijd werkt DC echter aan iets nieuws, een reeks comics die alle trends breekt en wél een nieuw publiek aanspreekt. De Absolute-boeken spelen zich namelijk af in een alternatieve realiteit die simpelweg een stuk grimmiger is dan de onze. Het idee is zeer vergelijkbaar met Marvels Ultimate-universum, dat beide makers de kans geeft om los te breken van een wereld waarin alles maar consistent moet zijn. Het grote verschil is dat Marvels variant gedreven is door een overkoepelende verhaallijn, terwijl DC individuele makers vooral de vrije loop laat.

Het resultaat is verbluffend. Absolute Wonder Woman won een Eisner Award vanwege de manier waarop het personage worstelt met haar afkomst uit de hel, en hoe dat zich uit in haar reis als superheld. Absolute Martian Manhunter wordt geprezen om hoe het mysterie combineert met zéér abstracte kunst, een mix van vormen en kleuren die bijna niet te beschrijven is. De boeken voelen als onafhankelijke projecten, maar dan onder de vleugels van DC.

Toch is er vooral één boek dat duidelijk een nieuw, jong publiek aanspreekt. Absolute Batman draait de status van Bruce Wayne om: in plaats van miljardair is Wayne afkomstig van een lage sociaaleconomische klasse, waarbij hij ook nog eens zijn vader verliest tijdens een angstaanjagende schietpartij in de dierentuin. Deze Bruce groeit op in Crime Alley, waar hij leert dat overleven in Gotham City soms een hoge prijs vereist. Een aanzienlijk deel van Absolute Batman behandelt het verleden, waarin Bruce’s vreedzame jeugd wordt afgenomen en hij langzaam radicaliseert.

Vergis je niet, dit is nog altijd Batman. Bruce Wayne is slim, getraind in vechten en in principe tegen moord. In principe, want deze versie van Batman is ook boos. Tijdens de eerste confrontatie met zogenaamde Party Animals, bendeleden die burgers bruut vermoorden voor geld via augmented reality-brillen en cryptovaluta, is zijn aanpak weinig subtiel. Sterker nog: zijn tactiek is de frontale aanval, als een eenmansleger de hele bende in één keer schoonvegen. Alfred Pennyworth, in deze realiteit een huurmoordenaar, beschrijft steeds zijn verbazing over de jonge Bruce. Alles aan de 220 kilo wegende kerel is groot, bruut en angstaanjagend. Zijn pak? Vol stekels en verborgen messen. De Batmobiel? Een gigantische truck die Alfreds zorgvuldig opgebouwde geheime identiteit in één bloedstollende rit overboord gooit.

Het maakt Absolute Batman meer manga dan comic, en een waar spektakel om te lezen. De tweede arc, die draait om een nieuwe versie van de schurk Bane, schotelt zelfs een aantal van de meest lugubere beelden uit de Batman-geschiedenis voor. Het trekt daarbij voor het eerst ook de schurken in het extreme: Bane’s spierbundels groeien en groeien maar. Je hoeft niet na te denken of dit allemaal nog wel klopt binnen het DC-universum, want het staat allemaal in dienst van het verhaal.

Het moge duidelijk zijn: met naar schatting 3 miljoen verkochte exemplaren heeft DC plots één van de bestverkochte comics ooit in handen. En belangrijker nog: Absolute Batman heeft iets te zeggen, en daarvoor hoef je niet verder te kijken dan de eerste Annual-uitgave. Niet alleen gaat Batman frontaal het gevecht aan met de white supremacists van het verhaal, ook buiten het boek gaan de panels en fan art van de corrupte agenten slopende Batman rond. In een persoonlijke tekening waarin Batman een ICE-agent te grazen neemt, doet schrijver Daniel Warren Johnson er nog een schep bovenop. Absolute Batman is een tegenbeweging en fictieve uitlaatklep voor zij die zich machteloos voelen.

Deze Bruce Wayne zag zijn vader slachtoffer worden van zinloos geweld, zijn vrienden worstelen in Crime Alley en zijn alleenstaande moeder carrière en ouderschap combineren. Bruce had alle mogelijkheden: een PHD, topsportpotentie, een uitvindershart, maar koos ervoor zijn gaven in te zetten voor de inwoners van Gotham City. Hij is de laatste strohalm in een alsmaar ontsporende stad en stelt: soms moet je van je afslaan.

En zo is Absolute Batman opeens de stem van een generatie die het zat is. Begrijp me niet verkeerd: geweld is in geen enkele situatie een oplossing voor het probleem, maar ergens is het bevredigend om een gigantische Batman boeven de stuipen op het lijf te zien jagen en een paar héle flinke klappen uit te delen.

Er wordt momenteel gespeculeerd hoe goed de comic het zou doen als anime of tv-serie. Het antwoord: waarschijnlijk heel goed, maar dat is niet per se het punt. Het is met name de wijze waarop DC een manier heeft gevonden om superhelden weer spannend en relevant te maken in een tijd waarin daar duidelijk behoefte aan is. Laat de maker vrij, worstel je los van verplichte tijdlijnen en potentiële filmscripts en laat creatieve geesten hun gang gaan. Hopelijk leren DC – en in het verlengde daarvan Marvel – van dit grote succes.