VPN-diensten zijn erg handig, zeker wanneer je anoniem wilt blijven of veilig gebruik wil maken van openbare wifi-verbindingen. Ook zijn er andere nuttigheden, het aanbod van online diensten als Netflix en Hulu in de VS bekijken. Welke vpn is de beste? PCM bekijkt de mogelijkheden van de meest gangbare vpn-diensten.

Vpn’s bieden een aantal voordelen wat betreft veiligheid van de verbinding. De pakketten die je over het netwerk stuurt zijn versleuteld en onleesbaar voor iedereen die meekijkt. Dat is dus je internetprovider, de overheid, maar ook een cybercrimineel als je een openbare wifi-hotspot gebruikt. Ook zijn de pakketten beschermd tegen aanpassingen. Een zogeheten ‘man in the middle’-aanval, waarbij iemand tussen jou en de server waarmee je communiceert pakketten aanpast, is dus niet mogelijk, omdat de pakketten hierop gecontroleerd worden.

In deze vergelijking zetten we acht vpn-diensten op een rij en kijken we naar de prijs, op welke platformen de vpn’s werken, het maximumaantal verbindingen, limieten op dataverbruik of verkeer, of er anonieme betalingen worden geaccepteerd, de hoeveelheid beschikbare servers en meer.

ExpressVPN

ExpressVPN profileert zichzelf als de ideale vpn om torrents mee te downloaden en Popcorn Time te gebruiken. Het ondersteunt zowel de protocollen PPTP, L2TP als OpenVPN, dus dat is prima in orde. Wat betreft encryptie, is dat ook goed in orde, met AES 256-bit OpenVPN. Het moederbedrijf is gevestigd op de Britse Maagdeneilanden en valt daarmee buiten de Amerikaanse en Europese wetgeving. Daardoor slaat de vpn-dienst geen loggegevens op en richt het zich voornamelijk op de privacy van zijn gebruikers. Er zijn apps van ExpressVPN beschikbaar voor Windows, Mac, Android en iOS. Op andere apparaten zul je zelf de vpn moeten instellen. De apps van ExpressVPN zelf werken met een verificatietoken dat je moet kopiëren vanaf de website, in plaats van simpelweg in te loggen met je gebruikersnaam en wachtwoord. In de app is het eenvoudig om te wisselen van locatie en protocol. Het is duidelijk dat ExpressVPN niet moeilijk doet over de verschillende typen verkeer en dus ook gewoon torrents toestaat.

Je kunt tegelijk inloggen op vier apparaten, strikt genomen op 1 computer, 1 smartphone, 1 console en 1 router allemaal tegelijk. In totaal heeft ExpressVPN servers staan in meer dan 70 landen. Je hebt dus keuze genoeg als je graag media wilt kijken uit andere landen. Er is geen limiet op de hoeveelheid bandbreedte die je mag verbruiken. Het enige nadeel dat we kunnen vinden, is dat ExpressVPN nogal prijzig is. Als je per maand betaalt, ben je 11,93 euro kwijt. Betaal je zes maanden of een jaar vooruit, dan ben je totaal respectievelijk zo’n 53 of 88 euro kwijt. Geaccepteerde betaalmethoden zijn onder andere creditcards, PayPal, Bitcoin en iDEAL. Je hebt de optie om de dienst 30 dagen uit te proberen, waarbij je achteraf contact moet opnemen met de helpdesk om naar eigen zeggen zonder moeite je geld terug te krijgen.

ExpressVPN

Gratis en betaald (€ 11,93 per maand / € 88,25 per jaar)

www.expressvpn.com

Pluspunten

Gevestigd op de Britse Maagdeneilanden
Goede vpn-clients voor de meeste platformen

Minpunten

Ietwat prijzig

Faceless.ME

Faceless.ME is een Nederlandse vpn-provider die zowel een gratis als betaalde versie van zijn vpn-dienst aanbiedt. Het is mogelijk om de gratis versie te downloaden en direct verbinding te maken met een vpn-server. Geen account of andere informatie is vereist om ermee aan de slag te gaan. Er zijn kant-en-klare apps van Faceless beschikbaar voor Windows, OS X, iOS en Android. In onze test waarbij we de Windows-applicatie hebben geïnstalleerd, werd er geprobeerd een werkbalk voor de browser mee te installeren. Deze werkbalk is weliswaar van Faceless.ME zelf, maar neemt ook je standaard zoekmachine en startpagina over. Dat is niet heel positief. Ook de encryptie valt wat tegen: er wordt gebruik gemaakt van PPTP en OpenVPN met een encryptie van 1024-bit RSA. Dat is een encryptie die minder sterk is dan AES 256 of zelfs 128 bit.

Er zijn een paar limieten waar je rekening mee moet houden als je de gratis variant wilt gebruiken. Voor de gratis versie mag je maximaal 2 GB per jaar verbruiken op je desktop, voor op je smartphone of tablet is dat limiet 1 GB per maand. De vpn is dus meer geschikt voor anoniem surfen en het veilig gebruiken van openbare wifi-verbindingen. Wil je eromheen werken, dan kun je overwegen de betaalde variant te nemen die deze limieten weghaalt. Je kunt abonnementen kiezen van drie en zes maanden. Betalen is alleen mogelijk met een creditcard. Wel kun je hier maar met een pc tegelijk verbinding maken. De hoeveelheid servers zijn overigens ook vrij beperkt. Met de gratis variant kregen wij alleen toegang tot een server in Nederland en een in de Verenigde Staten. Kennelijk groeit dat aantal wel als je gebruikmaakt van de betaalde versie, maar niet met heel veel meer.

Faceless.ME

Gratis en betaald (€ 5,87 p/m voor 3 maanden / € 4,40 p/m voor 6 maanden)

http://faceless.me

Pluspunten

Gratis variant
Supereenvoudig om mee te beginnen
Lage prijs

Minpunten

Niet de sterkste encryptie
Levert een browser-werkbalk mee

IPredator

IPredator is vooral bedoeld om privé mee te surfen. Deze vpn-provider heeft namelijk enkel servers staan in Zweden, hoewel dat er wel meer dan honderd zijn. IPredator heeft een aantal extra functies om optimaal mee privé te kunnen internetten, zoals een http-proxy, een eigen dns-server, de optie voor een statisch ip-adres en een Tor-exitnode die IPredator gebruikt. De eigen dns-servers voorkomen sowieso dat er gegevens lekken (zie kader), dat doen andere vpn-providers ook met de ingebouwde client. De servers van IPredator hebben als extra dat ze DNSCrypt ondersteunen, waarbij het onmogelijk wordt voor een aanvaller om dns-pakketten te onderscheppen en aan te passen.

Als je verbinding wilt maken met deze vpn, moet je zelf voor een applicatie zorgen. Op de site staan uitgebreide handleidingen om de vpn op te zetten op bijvoorbeeld Windows, OS X, Linux, BSD, Android en iOS. Kies dan wel voor de ‘native’-applicatie van OpenVPN, omdat de Viscosity-app die de makers aanraden, nog eens 8 euro extra per maand kost.

IPredator slaat alleen verbindingslogs op, die versleuteld worden en op een aparte locatie worden opgeslagen en die IPredator zegt alleen te gebruiken om problemen op te lossen. IPredator is overigens opgericht door The Pirate Bay, dus je kunt er vrij zeker van zijn dat de overheid hier niet aan het meekijken is. Een nadeel is dat de dienst maar drie dagen is uit te proberen en dat je daarvoor wel zelf een mailtje moet sturen, en dat je maar een verbinding met de VPN tegelijk mag maken. Het was fijner geweest als je zowel mobiel als desktop tegelijk met VPN kon verbinden.

IPredator

Betaald (€ 6 per maand / € 72 per jaar)

www.ipredator.se

Pluspunten

Afkomstig van makers van The Pirate Bay
Http-proxy, eigen dns-servers met DNSCrypt, Tor-exitnode
Biedt goede privacy

Minpunten

Alleen servers in Zweden
 

IPVanish

IPVanish heeft 87 vpn-servers in Europa, 77 servers in Amerika en 26 servers in Azië. Dat is een aanzienlijk aanbod. Daarnaast heeft het ondersteuning voor verschillende vpn-protocollen, zoals OpenVPN, PPTP en L2TP/IPSEC, en clients voor de besturingssystemen Windows, OS X, Android en iOS. Op andere platformen, zoals Windows Phone en Chrome OS, is het nodig zelf de configuratie uit te voeren. De applicaties zijn erg gebruiksvriendelijk en stellen je snel in staat om een snelle server te kiezen, zo kun je eenvoudig op een wereldkaart alle responsetijden van de servers zien en er met een verbinding maken. IPVanish biedt ondersteuning om zijn VPN-diensten op DD-WRT en Tomato uit te voeren. Installatie-instructies voor als je het op je eigen router wilt doen, vind je op de downloadpagina van IPVanish, maar dat zijn toch wel een aantal stappen en zal je gauw een middagje kosten.

Bovendien verkoopt IPVanish voorgeïnstalleerde routers van onder meer Netgear en Cisco waarop de diensten al zijn geconfigureerd voor je. Er zijn geen limieten op het gebruik of verkeer dat je door IPVanish heen mag leiden, dus bijvoorbeeld torrents zijn gewoon toegestaan. Daar staat wel tegenover dat IPVanish zich heeft gevestigd in de Verenigde Staten, maar er worden naar eigen zeggen geen enkele logs verzameld. Een beperking van IPVanish is dat je maar maximaal twee verbindingen tegelijk actief mag hebben, elk op een ander vpn-protocol. Dus bijvoorbeeld op Android een L2TP/IPSEC- en op je Windows een OpenVPN-verbinding. Voor IPVanish betaal je elke maand 10 dollar, omgerekend 8,82 euro. Als je een jaarabonnement neemt, betaal je 68,85 euro, wat dus een stuk voordeliger is. IPVanish accepteert onder andere bitcoin, PayPal en iDEAL.

IPVanish

Betaald (€ 8,82 per maand / € 68,85 per jaar)

www.ipvanish.com

Pluspunten

Veel servers over heel de wereld
Gebruiksvriendelijke applicaties
Verzamelt erg weinig logs

Minpunten

Gevestigd in de VS
Maar twee verbindingen tegelijk
 

Private Internet Access

Private Internet Access is afkomstig van een Amerikaans bedrijf met tot nog toe de laagste prijs voor een maandabonnement dat we zijn tegengekomen, namelijk omgerekend slechts 6,13 euro per maand. Het is mogelijk binnen zeven dagen je geld terug te vragen zonder reden, door even met de helpdesk contact op te nemen, zodat je dus de mogelijkheid hebt de dienst even uit te proberen. Je kunt er met vijf apparaten tegelijk verbinding maken. Het ondersteunt alle bekende protocollen als OpenVPN, L2TP/IPSEC en PPTP, en er zijn servers in veel verschillende landen, met genoeg aanbod in de Verenigde Staten. In totaal zijn er bijna 3000 servers in 20 verschillende landen waarmee je verbinding kunt maken. Dat is het grootste aantal servers dat we tot nog toe gezien hebben.

PIA stelt geen logs bij te houden en het staat torrents gewoon toe op het netwerk. PIA is wel een Amerikaans bedrijf, waarmee het in moet gaan op verzoeken om inhoud te verwijderen, op basis van een zogenaamde DCMA-takedown. Dat geldt voor alle Amerikaanse VPN-providers.

Er zijn apps beschikbaar voor Windows, OS X, Android en iOS en als extraatje biedt PIA een Socks5-proxy aan. Het voordeel hiervan is dat je ook ander verkeer dan http-verkeer over de proxy kunt laten lopen, mocht je dat graag willen. Op de website van PIA zijn uitgebreide handleidingen beschikbaar voor alle platformen. Jammer is dat, hoewel de website wel in het Nederlands beschikbaar is, dat niet geldt voor de handleidingen. De handleidingen zelf zijn echter wel uitgebreid en duidelijk met veel beschikbare screenshots.

Private Internet Access

Gratis en betaald (€ 6,13 per maand / € 35,72 per jaar)

www.privateinternetaccess.com

Pluspunten

Goedkoop
Zeer veel servers
Eigen applicaties
Vijf verbindingen tegelijk

Minpunten

Gevestigd in de VS

Tunnelbear

Tunnelbear uit Canada pakt het op eenzelfde manier aan als Faceless.ME, met een gratis en betaalde variant. De gratis variant heeft minder beperkingen in vergelijking met Faceless.ME, namelijk 500 MB per maand, toch 6 GB per jaar, of zelfs 1 GB per maand als je meedoet aan de Twitter-actie. Applicaties zijn beschikbaar voor de bekende platformen, zowel op de desktop als mobile. Een extraatje heeft Tunnelbear in de vorm van een Google Chrome-extensie, die alleen verkeer van de browser omleidt via de VPN-servers. Handig om even snel een website te ontgrendelen, zoals bijvoorbeeld de Amerikaanse Netflix of Hulu. Je kunt Tunnelbear helaas alleen gebruiken nadat je een account hebt aangemaakt, waarin je een voornaam en e-mailadres moet opgeven. Ook is er nog een andere beperking: als je van plan bent om torrents te gaan downloaden, kun je dat wel vergeten, omdat dat verkeer wordt geblokkeerd door de maker. Dit naar aanleiding van claims door vertegenwoordigende auteursrechtenorganisaties, zo legt Tunnelbear op de site uit, waardoor het geen keus had en onder de druk is bezweken.

Tunnelbear biedt alleen OpenVPN, waarbij voor de encryptie 128-bit Blowfish wordt gebruikt. Dat is niet optimaal, omdat er bepaalde zwakheden zijn met betrekking tot het kiezen van de encryptiesleutels bij Blowfish. De makers claimen dat Blowfish prestatievoordelen biedt; wij hadden liever AES 256-bit gezien als encryptiemethode. Iets anders waar we wel over te spreken zijn, is dat Tunnelbear op de site een zeer duidelijk privacybeleid heeft geplaatst, waarbij het aangeeft welke informatie verzameld wordt en wat het met je gebruiksgegevens doet, ofwel helemaal niets en zo zien we het graag. vpn-servers zijn aanwezig in de VS, VK, Canada, Duitsland en een aantal andere locaties in Europa en Azië. Wat betreft kosten kun je kiezen voor een betaalde versie die de limiet van 500 MB weghaalt en waarmee je op vijf apparaten tegelijk verbinding kunt maken met VPN. Dat kost 6,12 euro per maand of 43,79 euro per jaar.

Tunnelbear

Gratis en betaald (€ 6,17 per maand / € 44,14 per jaar)

www.tunnelbear.com

Pluspunten

Duidelijk privacybeleid
Voldoende servers in een aantal landen
Vijf apparaten tegelijk

Minpunten

Torrents downloaden niet toegestaan
Alleen OpenVPN
Relatief zwak encryptie-algoritme

VPN.S

VPN.S valt op door zijn vele verschillende abonnementsvormen. Zo kun je alleen een abonnement nemen op een dns-server voor 4,40 euro per maand, wat genoeg is om Netflix en andere diensten met het Amerikaanse aanbod te bekijken. Een andere abonnementsvorm is de HTTP Proxy, waarmee je je ip-adres kunt verbergen maar geen versleutelde verbinding hebt, die eveneens 4,40 euro per maand kost. Als je toch liever een vpn wilt, dan is er een gratis variant met een limiet van 600 MB per maand, met een lage snelheid, alleen verbinding met een server in de Verenigde Staten en die alleen beschikbaar is voor Windows.

Vervolgens is het eerste interessante, betaalde abonnement dat van 8,76 euro genaamd OpenVPN. Hiermee krijg je snelle internettoegang volgens VPN.S, geen datalimiet, een HTTP-proxy, toegang tot alle servers en een eigen ip-adres. Het enige wat ontbreekt, is dat je hiermee geen toegang krijgt tot een iPhone en iPad, wel tot Android. Daarvoor moet je namelijk een OpenVPN PPTP-abonnement aanschaffen. Het duurste abonnement kost 12,28 euro en biedt ondersteuning voor alle apparaten. In de app van VPN.S op iOS is overigens een apart abo verkrijgbaar voor alleen iOS dat slechts 7 euro per maand kost. Dat is dus iets om rekening mee te houden.

VPN.S heeft speciale applicaties beschikbaar voor Windows, OS X, Android en iOS. Andere besturingssystemen moet je dus zelf instellen. De dienst heeft servers in 41 verschillende landen, dus dat is best wel een aardig aantal. Er vindt geen logging plaats en het downloaden van torrents is toegestaan, maar soms kan het gebeuren dat er toch torrents geblokkeerd worden. Wat dat betreft is VPN.S dus niet optimaal.

VPN.S

Betaald (€ 8,78 per maand / € 79,44 per jaar)

www.vpnsecure.me

Pluspunten

Uitgebreid aanbod abonnementen met gratis variant
Http-proxy en Smart DNS als extraatje
Veel servers op veel locaties

Minpunten

Maar een VPN-verbinding tegelijk
Duur abonnement

VyprVPN

VyprVPN heeft een doel: zo snel mogelijk zijn. Het heeft daarvoor meer dan 700 servers klaarstaan verdeeld over bijna alle continenten. Apps zijn beschikbaar voor Windows, OS X, Android, iOS en zelfs de tv en de router. VyprVPN is namelijk beschikbaar voor Android TV en OpenELEC/Kodi. De router-app werkt alleen met Tomato, maar heeft wel een erg fijne interface waar ongetwijfeld veel tijd in is gestoken. Het is daarmee erg eenvoudig om een vpn per apparaat in te stellen. Handig voor bijvoorbeeld je Chromecast om verbinding te maken met de Amerikaanse Netflix. Het opzetten is ook niet erg lastig, zolang je maar Tomato op je router hebt staan, iets wat natuurlijk wel wat tijd kost. De desktop-client werkt bovendien erg fijn en heeft een duidelijke interface.

VyprVPN ondersteunt PPTP, L2TP/IPSEC en OpenVPN. Bovendien claimt Vypr een aangepast OpenVPN-protocol te hebben gemaakt, genaamd Chameleon, dat moet voorkomen dat je internetprovider het vpn-verkeer vertraagt. Vypr bereikt dit door de metadata van elk OpenVPN-pakketje te veranderen, zodat het niet gedetecteerd zou moeten worden door je provider. Als je van plan bent om torrents te downloaden, raden we dat af via VyprVPN, gezien het product afkomstig is vanuit de Verenigde Staten én de logs 30 dagen worden bewaard. Het bedrijf lijkt bovendien in te gaan op blokkades van auteursrechtenorganisaties. Is het echter snelheid waar je naar op zoek bent, dan is VyprVPN wel geschikt. Wat betreft kosten, is er een gratis variant met een limiet van 500 MB per maand en twee verbindingen tegelijk. Voor 5,84 euro per maand krijg je basic en verdwijnt de gebruikslimiet. Ook krijg je dan een cloudopslag-account met 10 GB ruimte. Wel kun je dan alleen gebruikmaken van PPTP, terwijl de gratis variant ook toegang biedt tot OpenVPN en L2TP. Dat is jammer. Daarnaast zijn er nog Pro en Premier-opties, die respectievelijk 7,73 en 8,76 euro per maand kosten. Alle functies zijn beschikbaar, met als enig verschil tussen de twee dat de een twee en de ander drie verbindingen tegelijk toestaat en dat je meer cloudopslag krijgt, respectievelijk 25 GB en 50 GB totaal.

VyprVPN

Gratis en betaald (€ 8,81 per maand (Basic)  / € 12,22 per maand (Pro) )

www.goldenfrog.com/vyprvpn

Pluspunten

Apps ook voor Tomato en Kodi
Focust zich op snelheid met groot serveraanbod
Gratis variant

Minpunten

Niet geschikt voor torrents
Betaald maar weinig verbindingen tegelijk
Gratis cloudopslag

Conclusie

In deze vergelijking hebben we acht vpn-diensten onder de loep genomen. Elke vpn-dienst heeft wel zijn eigen, speciale functies. Ben je op zoek naar een gratis vpn-dienst, dan is Faceless.ME het overwegen waard; hiermee kun je het snelst en eenvoudigst aan de slag. IPVanish, VyprVPN en ExpressVPN zijn het beste als je media wilt kijken vanuit de Verenigde Staten. Alle drie hebben fijne apps, met name VyprVPN, en veel servers beschikbaar. Als je torrents wilt downloaden, dan is ExpressVPN, PIA of IPredator aan te raden. Ook bieden ze alle goeden snelheden. Als privacy voor jou het belangrijkste is, dan zijn de diensten van IPredator of VPN.S het overwegen waard.

VPN'sExpressVPNFaceless.MEIPredatorIPVanish     Websitewww.expressvpn.comhttp://faceless.mewww.ipredator.sewww.ipvanish.comGebaseerd inBritse MaagdeneilandenNederlandZwedenVerenigde StatenBetaalmodelbetaaldgratis of betaaldbetaaldbetaaldPrijs per maand€ 11,93€5,87 (voor drie maanden) €4,40 (voor zes maanden)€ 6€ 8,82Prijs per jaar€ 88,25nvt€ 72,-€ 68,85ProtocollenPPTP, L2TP/IPSEC, OpenVPNPPTP, OpenVPNPPTP, OpenVPNPPTP, L2TP/IPSEC, OpenVPNMobile clientAndroid, iOSAndroid, iOSGeenAndroid, iOSDatalimietGeenGratis versie: 2 GB per jaar / mobiele versie: 1 GB per maand / betaalde versie: geenGeenGeenSoorten verkeerAlleAlleAlleAlleAantal serversVeelWeinigGemiddeld, alleen in ZwedenVeelAantal gelijktijdige verbindingen4112Extra'sGeenGeenHTTP-proxy, DNS-servers, TOR-exitnodeGeen

VPN'sPrivate Internet AccessTunnelbearVPN.SVyprVPN     Websitewww.privateinternetaccess.comwww.tunnelbear.comwww.vpnsecure.mewww.goldenfrog.com/vyprvpnGebaseerd inVerenigde StatenCanadaAustraliëVerenigde StatenBetaalmodelbetaaldgratis of betaaldbetaaldgratis of betaaldPrijs per maand€ 6,13€ 6,17€ 8,78€ 8,81 (Basic) / € 12, 22 (Pro) / € 17, 64 (Premier)Prijs per jaar€ 35,72€ 44,14€ 79,44€ 70,62 (Basic) / € 88,20 (Pro) / € 105,- (Premier)ProtocollenPPTP, L2TP/IPSEC, OpenVPNOpenVPNPPTP, OpenVPNPPTP, L2TP/IPSEC, OpenVPN, eigen protocolMobile clientAndroid, iOSAndroid, iOSAndroid, iOSAndroid, iOSDatalimietGeen500 MB / betaald: geen limietGeen500 MB / betaald: geen limietSoorten verkeerAlleGeen torrentsAlleAlle, torrents beperktAantal serversMeesteGemiddeldGemiddeldVeel Aantal gelijktijdige verbindingen5512 a 3Extra'sSOCKS5-proxyGoogle Chrome-extensieHTTP-proxy, dns-serverRouterintegratie, gratis cloudopslag

De beste PlayStation 5-games bepalen is best een uitdaging. Anno 2026 is 'een PlayStation 5-game'een breed begrip, vanwege backwards compatible titels, het dalende aantal exclusives en verschillende updates en remasters. Toch is het gelukt: dit zijn de beste PS5 die je kunt spelen.

Astro Bot

Wat begon als een absurd uitgebreide techdemo van de PlayStation 5 en de bijbehorende DualSense-controller in Astro's Playroom, is uitgegroeid tot misschien wel de leukste PlayStation 5-exclusive van deze generatie. Team Asobi's Astro Bot wordt door sommigen ook wel de 'Mario-game van PlayStation' genoemd, onder andere dankzij de vele collectibles in de vorm van Astro Bots die verkleed zijn als zowel bekende als meer obscure PlayStation- en gaming-personages.

Die Bots vind je in de vele levels van het spel, dat je al platformend doorloopt - vaak ook met een unieke power-up om alles steeds beter onder de knie te krijgen. Het is misschien niet de beste pure platformer, maar wat betreft creativiteit en variatie komen weinig games bij Astro Bot in de buurt.

Horizon: Forbidden West

Het concept van de Horizon-franchise voelt als een ietwat willekeurige cocktail, maar werkt als een tierelier. De fictieve versie van de aarde is zowel post-apocalyptisch als prehistorisch, het verhaal is gegrond en tegelijkertijd sciencefiction tot de max, en er zijn robot-dinosauriërs. What's not to love? In Forbidden West reist Aloy af naar het voormalige San Francisco, nog altijd op zoek naar antwoorden rondom haar verleden - en daarmee over het verleden van de wereld.

Die ziet er overigens werkelijk prachtig uit op de PlayStation 5 – het is misschien wel de mooiste game op het platform - en zit bomvol zij-missies en plekken om te ontdekken. Dit allemaal naast een sterk verhaal over identiteit, dat vol zit met plotwendingen en interessante personages. Forbidden West lost daarbij een hoop van de kritiekpunten op van voorganger New Dawn, waardoor het ook een van de fijnst spelende games op het platform is.

©Guerilla Games

Blue Prince

We zeggen het gewoon: Blue Prince is de beste puzzelgame sinds The Witness. In de game erf je een landhuis, waarin je door 45 kamers moet ploegen om de mysterieuze 46e kamer te vinden. Dat doe je steeds door drie verschillende stukken kaart neer te leggen – vandaar de naam van de game – zonder stuk te lopen voordat de dag eindigt. In de praktijk hou je daarom in een notitieboek bij welke combinaties je al hebt verkend, en verzamel je items om de zoektocht dragelijker te maken. Blue Prince is daarom een game die je hersenen net zo kraakt als masseert.

©Dogubomb

Marvel's Spider-Man 2

Met de release van Marvel's Spider-Man in 2018 dachten we even dat het webslingeren niet beter kon worden dan dat. Vijf jaar later bewees Insomniac Games het tegendeel, met een uitermate soepel slingersysteem dat je razendsnel door New York City transporteert. Daarbij speel je in Marvel's Spider-Man 2 met niet één, maar twee van de webhoofden. Na zijn sologame sluit Miles Morales zich aan bij Peter Parker om de Big Apple - nu uitgebreid met Long Island en de wijk Queens - veilig te houden, en geen seconde te laat. Nieuwe schurken als Venom en Kraven the Hunter liggen namelijk op de loer.

Fundamenteel verandert er in Marvel's Spider-Man 2 weinig ten opzichte van de eerdere delen, maar dat maakt de game zeker niet minder leuk. Het is een speelbare blockbuster die aanvoelt als een Marvel-film, iets wat we elk jaar wel kunnen gebruiken op de PS5.

©Insomniac Games

Ghost of Yotei

Ghost of Yotei doet wat veel vervolgen tegenwoordig niet durven: doorgaan met een compleet nieuw, losstaand verhaal en personages die praktisch niets te maken hebben met wat vooraf kwam. Je hoeft niets over Ghost of Tsushima te weten om de reis van het nieuwe hoofdpersonage Atsu te waarderen, terwijl de gameplay wel voortbouwt op de mechanieken van het vorige deel. In plaats van enkel een katana, boog en wat kunai heeft Atsu een waar arsenaal aan wapens om haar queeste voor wraak mee te vervullen. Een katana voor in iedere hand, odachi (grote katana), kusarigama (mes aan een keten) en zelfs een geweer, om er maar een paar te noemen.

Ghost of Yotei omarmt vooral de kalmte. Waar veel openwereldgames leunen op actie, is je door het noorden van Japan begeven een bijna serene ervaring. De wind die door de bomen wappert en de werkelijk prachtige kleuren die de game op je scherm tovert maken Ghost of Yotei een fijne plek om gewoon even te zijn.

Alan Wake 2

Alan Wake is een schrijver, en hij heeft een probleem. Alles wat hij schrijft, gebeurt ook echt. In Alan Wake 2 zorgt dat weer voor problemen, wat een uiterst unieke horror-ervaring maakt. Zeker wie het eerste deel - en de dlc van mede-Remedy-game Control - al gespeeld heeft, weet namelijk dat Alan zich in een soort alternatieve wereld begeeft, wat ook invloed heeft op het andere speelbare personage: Saga Anderson. Omdat je continu weet dat er iets gaat of kan gebeuren, barst Alan Wake 2 praktisch uit zijn voegen van de spanning.

Gameplay-technisch doet de ontwikkelaar daarbij iets knaps: steeds wanneer je het verhaal van een scène omschrijft, verandert ook een deel van de spelwereld. Verschillende combinaties openen telkens andere routes. Dat maakt het alleen maar verwarrender, precies zoals de game het bedoelt en ook duidelijk laat merken. Alan Wake 2 verlegt daarom de grenzen van het horrorgenre.

©Remedy Entertainment

The Last of Us Part 2 Remastered

Het vervolg op een van de beste games ooit zou alleen worden gemaakt als het verhaal de moeite waard was. We kunnen wel stellen dat het in 2020 verschenen The Last of Us: Part 2 een van de beste verhalen in videogames is, en verteld op een manier die alleen het medium kan dragen. Hoe meer je geeft om Joel en Ellie, hoe ongemakkelijker Part 2 de ervaring voor je maakt.

Je tocht, ditmaal met Ellie, is sowieso een aanslag op je geweten. Vijanden hebben allemaal een naam, roepen om hulp en kermen het uit wanneer je ze te grazen neemt. Het gamedesign van The Last of Us: Part 2 wordt nog weleens onderschat, maar in de basis is het qua gameplay en physics een grensverleggende actie-stealthgame. De PlayStation 5-versie voegt behalve betere graphics weinig toe aan het origineel, maar het is een ervaring die we nog steeds met klem aanraden.

Hollow Knight: Silksong

We hebben er potvolkoffie lang op moeten wachten, maar inmiddels kunnen we al een poosje aan de slag met Hollow Knight: Silksong. De game doet het nieuwe gebied Pharloom aan en legt het personage Hornet uit de eerste game onder de knoppen voor een nieuw, op zichzelf staand avontuur. De bazen en omgevingen in het met wanhoop gevulde Pharloom zijn nog gevaarlijker dan in Hallownest, en de moeilijkheidsgraad van deze 'actie-verkenningsgame' of metroidvania ligt dan ook vrij hoog

Dat maakt het dan ook extra bevredigend wanneer je sierlijk tussen vijanden en valstrikken door springt, of na tien keer doodgaan de patronen van een baasgevecht doorkrijgt. Daarbij krijg je alle ruimte om te ontdekken en inwoners van dit sombere land te helpen voor extra items, die jouw tocht naar de top van Pharloom stukje bij beetje draagbaarder maken. De flow van Silksong is ongekend, de besturing ongeëvenaard soepel en het audiovisuele aspect elke mogelijke prijs waard. Silksong is een kroon op het genre.

©Team Cherry

Baldur's Gate 3

De Baldur's Gate-rpg's van weleer zijn iconisch en geliefd door velen, dus een nieuw deel maken is een gewaagde keuze. Het Belgische Larian Studios heeft zich vol overgave op deze taak gestort, en heeft daarmee een van de beste (moderne) rpg's ooit aangeleverd. De opzet van het verhaal is dat jouw personage een tadpole - soort worm - in zijn schedel heeft, en op avontuur moet om die te verwijderen, voordat je in een octopusachtige Mind Flayer verandert. In het verloop van dat avontuur heb jij de regie over wie je helpt, een kopje kleiner maakt of om de tuin leidt. Als de dobbelstenen meewerken, tenminste.

Baldur's Gate 3 biedt spelers in ieder geval ongekend veel vrijheid in het aanpakken van vrijwel iedere situatie, waardoor iedereen een persoonlijke ervaring kan opbouwen met het spel. Kun je het – net als in het bordspel Dungeons & Dragons – bedenken, dan kan het waarschijnlijk. Daarbij is het noemenswaardig hoe soepel de game wegspeelt met een controller, terwijl Baldur's Gate 3 alle complexiteit van een oneindig diepgaande rpg bevat.

©Larian Studios

Tunic

Veel van de games in deze lijst zijn gemaakt door gepassioneerde teams, bestaande uit soms wel honderden ontwikkelaars. Tunic is daarin het tegenovergestelde, gezien de game grotendeels gemaakt is door één persoon: Andrew Shouldice. Overduidelijk is dat hij zich heeft laten inspireren door The Legend of Zelda voor de visuele stijl van het spel, met Bloodborne-invloeden voor de gevechten.

Maar Tunic is juist ook ontzettend uniek. Spelend als een vosje moet je als speler een taal ontcijferen die met verschillende stukken papier in de game het verhaal vertelt en langzaamaan onthult hoe je de game uitspeelt. Het gevoel van ontdekking en het langzaamaan begrijpen van de wereld maakt van Tunic een zeer speciale ervaring.

©Finji

God of War: Ragnarok

God of War uit 2018 bleek de grandioze heruitvinding van een al iconische PlayStation-franchise. Opeens was de brute Kratos een stuk menselijker, een vader die - al rouwend om zijn vrouw - de jonge Atreus probeert te behoeden tegen de schaduw van zijn eigen verleden. God of War: Ragnarok is het lange vervolg op dat verhaal, en tegelijk een verkenning van wat vaderschap en goddelijkheid betekenen in de context van de ramp uit de titel. Want als je zoon het einde van de wereld - Ragnarok - kan behoeden, neem je hem dan nog in bescherming? Wat als godheden als Odin en Thor zich ermee gaan bemoeien?

Ragnarok is een prachtig schouwspel, vol indrukwekkende acteerprestaties en keiharde actie. Tijdens het bevechten van hordes vijanden en oplossen van omgevingspuzzels loert de wanhoop constant op de achtergrond: de tijd dringt. Het is een typische PlayStation-blockbuster en mist daardoor de verrassing van zijn voorganger, maar het blijft een dijk van een game.

Helldivers 2

Dat dit vervolg op een relatief onbekende top-down shooter zoveel bekijks trok was een verrassing, maar Helldivers 2 is dan ook echt verraderlijk leuk om te spelen. Als soldaten van het 'democratische' Super Earth rukken de Helldivers uit in het hele heelal om - naar eigen zeggen - vrijheid te verspreiden onder de mechanische Automatons en insectachtige Terminids. De soldaten strooien op satirische wijze leuzen als "Voor vrijheid, voor democratie!" rond, waardoor de toon van deze third-person shooter redelijk luchtig blijft.

Tenminste, totdat je omsingeld wordt door Automatons met kettingzagen als armen, de kanonnen op je moederschip herladen moeten worden en er bijna geen extra troepen meer beschikbaar zijn. Dan laat Helldivers 2 je een speciaal soort stress voelen, wat bij tijd en wijle hilarische momenten met je vrienden oplevert. Het is misschien niet de meest geraffineerde game op dit lijstje, maar Arrowhead Games blijft gestaag nieuwe content toevoegen.

Metaphor: ReFantazio

Atlus staat voornamelijk bekend om de populaire Persona-jrpgs, die weer spin-offs zijn van de bredere Shin Megami Tensei-franchise. Met Metaphor: ReFantazio zet de studio een game neer die met zijn unieke fantasiewereld geheel op zichzelf staat, maar toch druipt van het Atlus-dna. De muziek, menu's en designs van monsters en metgezellen zijn uitermate stijlvol. Je leert zowel partyleden als ondersteunende personages steeds beter kennen dankzij het sociale systeem à la Persona en het beurtelingse vechtsysteem is zowel simpel om te leren als diepgaand genoeg om de spanning er continu in te houden.

Daarbij haalt Metaphor verschillende sociale thema's rondom macht en vrijheid aan in het verhaal, terwijl je jouw gezelschap - en zo hopelijk ook de United Kingdom of Euchronia - naar een betere toekomst loodst. Dat doet het op een manier die weinig games aandurven, waardoor het misschien ook wel een van de belangrijkste games op de PlayStation 5 is. Met een gemiddelde speelduur van zo'n tachtig uur als je ook de zij-content meeneemt is Metaphor: ReFantazio een flinke zit, maar ook een die je tijd dubbel en dwars waard is.

©Atlus

Death Stranding 2: On The Beach

Er zijn een paar merkbare verschillen in Death Stranding 2 ten opzichte van het eerste deel, waaronder vooral een grotere focus op vuurgevechten en natuurlijke obstakels die het terrein in Australië verraderlijk maken. Het bezorgen van pakketjes om zo een continent te verbinden met het 'chiral network' - een futuristisch wi-fi-netwerk - vormt echter nog steeds de basis van het verhaal.

De een vindt dat leuker dan de ander, maar uiteindelijk kunnen we allemaal wel genieten van de gestoorde hersenspinsels van regisseur Hideo Kojima - wiens kenmerkende bombast en knotsgekke ideeën weer volop in de game verwerkt zijn. Soms is Death Stranding 2 niet te volgen, maar de ervaringen waar het je insleept zijn uniek voor het platform.

©Kojima Productions

Elden Ring

Als Elden Ring 'gewoon' Dark Souls in een open wereld was, dan had het deze lijst ook al gehaald. Maar het is veel meer: een nieuwe standaard voor openwereldgames, een doorbraak in het ‘souls-genre’ en de katalysator voor een hele nieuwe community. The Lands Between blijven verbazen, met verborgen grottenstelsels, afschrikwekkende lore, megalomane eindbazen die uit het niets opduiken, items waarvan je niet weet wat ze doen en nog veel meer. Loop tegen een muur, en er zijn nog duizend-en-een andere muren om tegenaan te lopen. Je hoeft enkel rechtsomkeert te maken.

Om die reden is Elden Ring ook de meest toegankelijke FromSoftware-game ooit gemaakt. Wie écht stukloopt op de game, heeft altijd de optie om te grinden voor meer XP, zijn of haar uitrusting te upgraden of hulp te zoeken bij vriendelijke metgezellen op het internet die tips hebben om 'wel verder te komen' – of ze gewoon online op te roepen in de game. Waar andere souls-likes verkenning afschaffen, richt Elden Ring zich juist op die langverwachte beloning. Misschien is dat wel wat de game zo uniek maakt.

©FromSoftware

The Witcher 3: Wild Hunt

The Witcher 3: Wild Hunt is inmiddels ruim tien jaar oud, maar nog steeds een van de beste videogames ooit gemaakt. Waar veel games zich richten op het vullen van de wereld met dingen om te doen, zorgt The Witcher 3 ervoor dat elke minuut speeltijd daadwerkelijk de moeite waard is. Een ogenschijnlijk onbelangrijke sidequest kan zomaar uitmonden in een groots verhaal over een familievloek, vol drama en dilemma's die het verloop van het verhaal bepalen.

The Witcher 3 is daarom een verzameling van meeslepende monsterverhalen, waarbij vaker wel dan niet de mens de grootste boosdoener is. Monsterjager Geralt of Rivia wordt ook nog eens persoonlijk geraakt wanneer zijn surrogaat-dochter Ciri wordt ontvoerd en hij het door oorlog verwoeste land doorkruist om haar te vinden. Dat is echter het excuus voor een boel andere verhalen die allemaal aanvoelen als het hoofdverhaal - een unieke prestatie binnen rollenspellen en videogames.

Celeste

Celeste draait om Madeline, een eigenwijs en onzeker meisje dat de mysterieuze Mount Celeste besluit te trotseren. Dat doe je in verschillende levels die steeds lastiger worden en uiteindelijk pixel-perfecte platformvaardigheid eisen en het uiterste van je reactievermogen vragen. Een droom die uitkomt voor speedrunners en 2D platform-fanaten dus. Maar wat Celeste toch echt naar de top van het genre tilt is het verhaal, en de symboliek van een berg beklimmen in samenhang met het overkomen van je angsten, twijfels over identiteit en mentale problemen over het algemeen.

Celeste is niet per se een rasechte PlayStation 5-game, maar als een van de beste indie-games ooit wat ons betreft een must-play.

©EXOK Games

Cyberpunk 2077

De oorspronkelijke verschijning van Cyberpunk 2077, dé volgende game van The Witcher-makers CD Projekt Red, was een grote ramp. De bugs en prestatieproblemen waren dusdanig ingrijpend dat de game eigenlijk alleen op de huidige generatie consoles fatsoenlijk speelbaar is. Vergeet je die geschiedenis, dan is het echter een van de beste rpg's van het moment.

Cyberpunk schiet als een shooter, maar is nog altijd een rollenspel vol mogelijkheden. Als jonge 'punk' kies je een achtergrond en set vaardigheden die bepalen hoe je het beste opereert, maar een zee aan skills en robotische upgrades openen openen talloze deuren voor gameplay-vrijheid. De verhaalvertelling is daarnaast wederom uitmuntend, met zijmissies die aanvoelen als de hoofdmissie en personages om wie je langzaam gaat geven. Met de steengoede uitbreiding The Phantom Liberty in het achterhoofd biedt Cyberpunk 2077 simpelweg een van de beste verhalende verhalende ervaringen op PlayStation 5.

©CD Projekt Red

Final Fantasy 7 Rebirth

Het legendarische Final Fantasy 7 wordt in maar liefst drie delen opnieuw gemaakt. Waar Final Fantasy 7 Remake het verhaal aftrapte met nieuwe perspectieven voor bekende personages, richt Rebirth zich vooral op de open wereld. De plot kabbelt daarbij wat voort, maar het zijn vooral de interacties tussen Cloud en zijn lotgenoten die Rebirth zo intrigerend maken.

Bovendien speelt de game nog altijd met je verwachtingen: is dit niet eigenlijk een vervolg op het origineel? Het antwoord daarop is nog steeds niet duidelijk, en past bij de abstracte Japanse stijl van verhaalvertelling. Dankzij het unieke vechtsysteem - dat realtime en beurtelingse gevechten perfect combineert - vlieg je er vanzelf doorheen. Als je ondertussen niet verknocht raakt aan Queen's Blood, da' is.

Returnal

Roguelikes winnen de laatste jaren flink aan populariteit, en Housemarque heeft met Returnal een ijzersterke duit in het zakje gedaan. Je speelt in de game als Selene Varros, een piloot die neerstort op een buitenaardse planeet en moet vechten om te ontsnappen. Daarbij is dit een timeloop, waardoor Selene na iedere dood terugkeert en opnieuw op pad kan gaan, al verandert de indeling van de planeet met iedere run.

Makkelijk is Returnal dus niet, maar gestaag kom je als speler ook steeds meer te weten over de planeet en het verleden van Selene. Zo is de gameplay continu verbonden met het verhaal van de game, wat de al indrukwekkende gevechten met buitenaardse wezens extra gewichtig maakt.

©Housemarque

Disco Elysium: The Final Cut

Sommigen beschrijven Disco Elysium eerder als een boek dan een videogame vanwege de hoeveelheid tekst, en dat is eigenlijk een compliment. In de rpg speel je als Harry Du Bois, een detective wiens vaardigheden en attributen letterlijk worden bepaald door zijn actieve brein. Gedurende de game praat je met personages en maak je keuzes zowel in dialogen als acties, afhankelijk van je gekozen karaktereigenschappen. Die geven je bijvoorbeeld nieuwe opties omdat je een eigenschap over jezelf ontdekt en bepalen hoe goed conversaties verlopen.

Disco Elysium gebruikt skill checks met dobbelstenen om te bepalen of een keuze lukt of juist misgaat. Dat levert een avontuur op dat vaak grappig is, maar soms ook verrassend diep gaat. Het verhaal past zich steeds aan aan wat jij doet en laat je ook leven met de gevolgen. Disco Elysium is daarom een héle bijzondere game.

©ZA/UM

Amazon heeft afgelopen oktober al een forse ontslagronde doorgevoerd, en doet dat nu weer: zo'n 16.000 mensen verliezen hun baan.

Volgens het bedrijf zijn de ontslagen een noodzakelijk kwaad om zo "bureaucratie te verminderen" en "lagen te verminderen". Vooral mensen in leidinggevende posities worden schijnbaar dan ook getroffen bij het bedrijf.

Ontslagen van afgelopen oktober

Amazon ontsloeg in oktober vorig jaar al zo'n 14.000 mensen, en hintte toen al naar de mogelijkheid dat er spoedig meer ontslagen zouden vallen. Dat is nu dus gebeurd.

Er vielen afgelopen oktober ook ontslagen binnen de gamedivisie van het bedrijf, waarbij gemeld werd dat Amazon zich minder op mmo's zou richten. Wel blijft het bedrijf de aankomende nieuwe Tomb Raider-games uitbrengen.

Hulp voor ontslagen werknemers

Amazon zou er alles aan doen om de mensen die getroffen worden te helpen. Zo krijgen de meeste Amerikaanse werknemers drie maanden de tijd om intern een nieuwe functie te vinden. Mocht dat niet lukken, dan ontvangt men ontslagvergoeding en begeleiding bij het vinden van nieuw werk.

Het is al geruime tijd bekend dat Amazon minder werknemers in dienst wil. Hoewel het bedrijf nog meer producten wil verkopen via diens webwinkel, is het de bedoeling dat er steeds meer gerobotiseerd wordt.