Zo houd je je kinderen online veilig: 4 dingen die je met ze moet bespreken

Oktober is de internationale Cyber Security Month, waarin extra aandacht wordt besteed aan digitale veiligheid. Het SANS Institute, een organisatie die zich bezighoudt met cybersecurity en opleidingen op dat gebied, heeft vier onderwerpen verzameld waarover ouders met hun kinderen zouden moeten praten. We hebben die vertaald naar de Nederlandse situatie, met praktische adviezen en informatie over waar je terechtkunt als er iets misgaat.

Stel, je krijgt een telefoontje van je kind. Het klinkt overstuur, vertelt dat er iets ernstigs is gebeurd en heeft onmiddellijk geld nodig. Je herkent de stem, dus je twijfelt geen moment. Maar wat als je kind helemaal niet aan de telefoon hangt?

Dat je een bekende stem niet altijd kunt vertrouwen, bleek al uit onderzoek van de Rijksoverheid uit juni 2024. Zes op de tien Nederlanders dachten dat een met AI nagebootste stem van een bekende echt was. Slechts 4 procent wist een gekloond stemfragment met zekerheid als nep te herkennen. Dat onderzoek is inmiddels ruim twee jaar oud. Sindsdien is AI-technologie om stemmen na te bootsen verder ontwikkeld. Voor het klonen van een stem kan een kort geluidsfragment al voldoende zijn, bijvoorbeeld uit een video op sociale media. Je kunt er dus van uitgaan dat zulke vervalsingen inmiddels nog moeilijker te herkennen zijn.

Niet alleen ouders of grootouders kunnen zo worden misleid. Ook kinderen kunnen een telefoontje krijgen van iemand die klinkt als hun vader, moeder, broer of zus. De boodschap is meestal dringend: er is iets ergs gebeurd en er moet onmiddellijk geld worden overgemaakt.

Leg je kind uit dat een bekende stem of vertrouwde profielfoto niet betekent dat je ook echt met die persoon te maken hebt. Spreek daarom samen een geheim codewoord af dat jullie kunnen gebruiken wanneer iemand onverwacht om hulp of geld vraagt. Kies iets wat anderen niet gemakkelijk kunnen raden en deel het woord niet via berichten die anderen kunnen meelezen.

Maar vertrouw niet uitsluitend op dat codewoord. Verdacht telefoontje? Verbreek de verbinding en bel de persoon zelf terug op een nummer dat je al kent. Oók als de beller zegt dat daar geen tijd voor is. Sterker nog: juist die haast is een reden om extra op te letten.

Een tiener leert via Snapchat of Instagram iemand kennen die ongeveer even oud lijkt. Het contact wordt persoonlijker en op een gegeven moment vraagt de ander om een intieme foto. Zodra die is verstuurd, verandert de toon. Er moet geld worden betaald, anders wordt de foto doorgestuurd naar vrienden, klasgenoten of familie.

Deze vorm van online chantage heet sextortion. Dankzij AI hoeven daders niet eens meer over een echte naaktfoto te beschikken. Ze kunnen ook een bestaande foto manipuleren en daarmee dreigen.

Dat slachtoffers lang niet altijd om hulp vragen, blijkt uit onderzoek van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) uit augustus 2026. Van de onderzochte Nederlanders van 16 jaar en ouder had 3,6 procent ooit sextortion meegemaakt. Toch zocht slechts een klein deel van de slachtoffers hulp. Vooral schaamte, zelfverwijt en angst voor de reactie van anderen hielden hen tegen. Het onderzoek laat ook zien hoe belangrijk familie en vrienden zijn: slachtoffers die uiteindelijk professionele hulp zoeken, vertellen vaak eerst aan iemand uit hun directe omgeving wat er is gebeurd.

Wordt je kind gechanteerd, zorg dan eerst dat het niet op de eisen van de afperser ingaat: betaal geen geld en stuur geen nieuwe foto's of video's. Bewaar vervolgens bewijs van de bedreigingen, zoals screenshots van berichten, gebruikersnamen en tijdstippen. Maak daarbij geen nieuwe kopieën van eventueel seksueel beeldmateriaal van minderjarigen. Zoek hulp, maar blokkeer de afperser niet meteen op WhatsApp, Snapchat of het platform waarop je kind wordt bedreigd. Wil je aangifte doen, vraag dan eerst aan de politie welke informatie je moet bewaren voordat je de afperser definitief blokkeert.

Bij de hulplijn van Offlimits (een Nederlandse organisatie die zich inzet tegen online grensoverschrijdend gedrag en misbruik) kunnen kinderen en ouders gratis en anoniem terecht voor advies. De organisatie kan ook helpen wanneer intieme beelden zonder toestemming online zijn geplaatst.

Daarnaast is er Take It Down, een gratis dienst van het Amerikaanse National Center for Missing & Exploited Children (NCMEC), die ook in het Nederlands beschikbaar is. De dienst helpt voorkomen dat intieme foto's en video's die zijn gemaakt toen iemand jonger dan 18 jaar was, verder worden verspreid. Daarvoor wordt een digitale vingerafdruk van het beeldmateriaal gemaakt, zonder dat je de foto's of video's hoeft te uploaden. Deelnemende platforms kunnen daarmee kopieën herkennen en de verspreiding beperken. Wel is het zo dat Take It Down niet op alle platforms werkt en niet kan garanderen dat beelden overal verdwijnen. Om de dienst te gebruiken, moeten de foto's of video's al op je eigen apparaat staan. Heb je ze niet (meer), probeer ze dan niet alsnog te downloaden, want daarmee maak je mogelijk opnieuw een kopie van het beeldmateriaal.

Kinderen gebruiken AI allang niet meer alleen om huiswerkvragen te stellen of een tekst samen te vatten. Er bestaan ook AI-companions: chatbots die zijn gemaakt om persoonlijke gesprekken te voeren. Ze kunnen eerdere gesprekken onthouden, reageren vriendelijk en zijn op ieder moment van de dag beschikbaar.

Daardoor kan zo'n chatbot gaan voelen als een echte vriend. Dat hoeft niet meteen een probleem te zijn, maar er zitten wel risico's aan. Een AI-companion begrijpt gevoelens niet zoals een mens dat doet en kan ongepaste of schadelijke antwoorden geven. Sommige chatbots bevestigen bovendien bijna alles wat een gebruiker zegt, ook wanneer diegene juist wat tegengas zou kunnen gebruiken.

Voor kinderen kan het lastig zijn om dat onderscheid te maken. Een chatbot die altijd luistert en nooit geïrriteerd raakt, lijkt misschien een prettigere gesprekspartner dan een ouder of klasgenoot. En voor je het weet, vertelt je kind zo'n chatbot dingen die het niet snel met anderen zou delen. Denk aan problemen op school, ruzies met vrienden of persoonlijke gegevens, zoals de eigen naam, woonplaats en school.

Een AI-chatbot is geen vriend die een geheim kan bewaren. Wat je kind intypt, kan door de aanbieder worden verwerkt. Bovendien zijn de antwoorden niet altijd betrouwbaar. Spreek daarom samen af welke informatie je kind beter voor zichzelf kan houden en wanneer het verstandig is om met een echt persoon te praten.

Meer weten over deze digitale gesprekspartners? Lees dan ook ons artikel AI-companions als digitale vriend: waarom kinderen extra kwetsbaar zijn.

Hoeveel accounts heeft je kind? En gebruikt het voor TikTok, Snapchat en e-mail overal een ander wachtwoord? Grote kans dat jullie bij het nalopen van die accounts al iets tegenkomen wat beter kan. Hetzelfde wachtwoord voor meerdere apps gebruiken is bijvoorbeeld niet verstandig. Als dat wachtwoord bij een datalek op straat belandt, kunnen anderen daarmee ook bij andere accounts proberen in te loggen.

Een wachtwoordmanager kan helpen om voor ieder account een ander, sterk wachtwoord te gebruiken zonder dat je ze allemaal hoeft te onthouden. Schakel meteen tweestapsverificatie in voor de belangrijkste accounts, zoals e-mail en sociale media. Daarmee is een gestolen wachtwoord alleen niet voldoende om in te loggen. Op Veilig Internetten vind je uitleg over het instellen van deze extra beveiliging.

Kijk ook of de apparaten automatisch updates installeren. Daarmee worden beveiligingslekken verholpen waarvan criminelen misbruik kunnen maken. Controleer meteen of de beveiligingssoftware actief en bijgewerkt is. En hoe zit het met de privacyinstellingen? Wie kan de foto's, video's en berichten van je kind eigenlijk bekijken? Misschien staan er nog oude berichten openbaar die je kind liever alleen met vrienden deelt.

Dat laatste geldt trouwens ook voor ouders. Een openbare video van een gezinsuitje kan bijvoorbeeld stemfragmenten bevatten die voor AI-stemklonen kunnen worden gebruikt. Het is dus een goed moment om ook je eigen sociale media eens na te lopen.

Wil je daarnaast instellen welke websites, apps en inhoud je kind kan gebruiken? In het ID.nl-artikel Veilig internet voor kinderen: dit kun je instellen op Windows, Android en iOS lees je hoe je onder meer ouderlijk toezicht en filters instelt.

En als jullie toch bezig zijn: hoe goed weten jullie eigenlijk wat een veilig wachtwoord is? Doe samen de ID.nl-quiz Kraak jij de wachtwoordkluis? Test wat je weet over sterke wachtwoorden en ontdek wat jullie al weten.

Je hoeft niet elke app te kennen of precies te begrijpen hoe AI werkt om je kind online te kunnen helpen. Belangrijker is dat je weet wat je kind bezighoudt en dat het bij je aanklopt als er iets misgaat. Laat het dus niet bij deze vier onderwerpen. Vraag ook eens door wanneer je kind enthousiast over een nieuwe app vertelt of iets vreemds online heeft gezien.