De zoekmachine Startpage heeft zijn site vernieuwd. Een zoekmachine draaiend houden in een tijd waarin Google synoniem is voor zowat het hele internet: ga er maar aan staan. Toch is dat wat Startpage doet. De zoekmachine van Nederlandse makelij heeft daarbij één belangrijke troefkaart: een focus op privacy. "It's your data, not big data"

Startpage werd in 1998 opgericht door David Bodnick. Het was in de tijd dat Google nog maar net bestond, en toen andere grote namen zoals AskJeeves en Altavista groot waren. Startpage was gewoon één van de vele zoekmachines om het relatief lage aantal webpagina’s te doorzoeken. In 2002 werd de startup overgenomen door een Nederlands internetbedrijf, dat Startpage liet uitgroeien tot goedlopende activiteit. Veel aandacht voor privacy is het belangrijkste voordeel waarmee Startpage zich weet te onderscheiden van de concurrentie.

Niets verzamelen

“In het begin verzamelden we veel informatie van gebruikers. Daar deden we vervolgens niks mee”, vertelt Christiaan Solcer, cmo van het bedrijf. Startpage was daarin niet de enige. Google verzamelde bijvoorbeeld ook al data voor het die gericht ging gebruiken voor advertenties. “Al die data werd verzameld ‘voor het geval dat’. Prima, maar daar zagen wij wel een mogelijkheid. Wij zeiden: ‘Wat nu als wij eens helemaal níks van onze gebruikers verzamelden?’ Daarmee houden we onze gebruikers anoniem. Dus dat deden we.”

Inmiddels is Startpage een serieuze speler op de zoekmachinemarkt en een prima alternatief voor gebruikers die hun zoekopdrachten graag voor zichzelf willen houden. De zoekmachine vraagt gebruikers geen account aan te maken, slaat geen zoekopdrachten op en koppelt die niet aan profielen van gebruikers. Door de jaren heen is de focus op privacy alleen maar groter geworden, met name om tegenwicht te bieden aan het datahongerige Google.

©PXimport

Privacyparadox

Dat heeft ook een nadeel: Startpage kan niet zeggen hoeveel gebruikers het heeft. Solcer: “We kunnen wel zien uit welk land de meeste zoekopdrachten komen. We zijn bijvoorbeeld goed vertegenwoordigd in Duitsland.”

Startpage mag over het gebruik absoluut niet klagen: in veel tests komt het goed uit de bus. Niet zo heel gek: onder de motorkap maakt Startpage gebruik van … Google!

Solcer geeft toe dat het soms lastig is om aan mensen uit te leggen hoe dat zit. Je vol op privacy storten, maar toch Google gebruiken: kan dat wel? Voor veel gebruikers is het lastig te begrijpen dat Google weliswaar de algoritmes levert, maar dat dat alleen de technologie is en dat het daardoor niets over gebruikers leert. “Vroeger zetten we het er heel duidelijk bij. Inmiddels zijn we er minder prominent mee, al zijn we er wel gewoon open over als mensen erom vragen.”

Beste resultaten

Solcer denkt dat de Google-integratie Startpage juist een voordeel geeft. “Je kunt nu eenmaal niet anders. Mensen willen niet zoeken, ze willen vinden”, zegt Solcer. Wereldwijd zijn er maar een paar zoekmachines die écht goed zijn. Twee daarvan, Baidu en Yandex, komen bovendien uit China en Rusland. Als je een goede zoekmachine wilt hebben, dan ben je min of meer verplicht naar Google te gaan.”

Startpage is niet de enige alternatieve zoekmachine naast Google en Bing. Er zijn ook zoekmachines zoals DuckDuckGo, die ook privacy hoog in het vaandel hebben staan. DuckDuckGo is wereldwijd wat groter dat Startpage, maar gebruikt de technologie van Yahoo, en daar klagen gebruikers soms over. De zoekresultaten zouden minder goed zijn dat die van alternatieven. Baidu en Yandex zijn niet gericht op westerlingen, maar ook onder de grote Amerikaanse zoekmachines is Google verreweg de beste. Solcer: “Google is het beste in het verwerken van Europese talen en kan daardoor relevantere resultaten tonen dan andere zoekmachines.”

Verdubbelingen

Zoekmachines die zich voornamelijk richten op privacy zijn populair. Ze gaan met trends mee, stijgen in populariteit als er grote privacyschandalen zijn. Startpage kabbelde lange tijd rustig door, tot Google in 2012 ineens een belangrijke mededeling deed: voortaan zouden alle zoekopdrachten en andere data van alle Google-diensten bij elkaar worden gegooid. Tot die tijd was je YouTube-zoekgedrag gescheiden van je Gmail-inbox, waren je routes uit Maps niet gekoppeld aan je zoekgedrag. Toen Google in 2012 besloot al die bergen informatie alsnog te koppelen aan individuele gebruikersprofielen, waren de reacties niet van de lucht. Gebruikers spraken schande, en dat merkte Startpage. “Plotseling verdubbelden we in zoekopdrachten”, zegt Solcer.

De tweede grote sprong volgde een jaar later. Toen lekte klokkenluider Edward Snowden miljoenen geheime documenten van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA. “Mensen zagen ineens dat al die data die Google verzamelde ook bij overheden terechtkwam. Veel gebruikers gingen dus op zoek naar een veiliger alternatief en kwamen bij Startpage terecht.” Het aantal zoekopdrachten verdubbelde opnieuw.

©PXimport

Gevoelige bedrijfsinformatie

De Snowden-onthullingen zijn inmiddels alweer een aantal jaren oud en de interesse in privacy is weer wat weggeëbd. Toch zag Startpage dit jaar opnieuw een opvallende opleving. “De grote Europese privacywet heeft zeker onder bedrijven voor extra interesse in privacyvriendelijke tools gezorgd”, zegt Solcer. De Algemene Verordening Gegevensbescherming werd in mei van kracht en zette veel bedrijven aan het denken over hun privacybeleid. Terecht, denkt Solcer. “Moet je eens nagaan hoeveel er in grote bedrijven wordt gegoogeld. Informatie over juridische en financiële zaken, over patenten … Als duizenden medewerkers dagelijks zoeken naar zulke informatie zegt dat héél veel over een bedrijf.” Volgens Solcer is een alternatieve zoekmachine geen hoge prioriteit voor de meeste bedrijven, maar de maatregel is wel makkelijk en goedkoop door te voeren. “We zien dat veel bedrijven dat dan ook doen.” Ook overheden zijn zich daar in toenemende mate bewust van. Solcer: “We horen in de wandelgangen dat het Ministerie van Justitie en Veiligheid ons gebruikt, en leden van het Europees Parlement ook.”

©PXimport

Vernieuwingen

Startpage wil laten zien dat het niet ‘anti-Google’ of ‘anti-Facebook’ is. “We zijn niet tegen die bedrijven. Als die diensten voor jou goed werken, prima. Wat we willen is dat mensen bewust worden wat er met hun gegevens wordt gedaan. Ze moeten de keus hebben daar iets tegen te doen, een alternatief waarbij ze niet gevolgd worden.” Sinds kort heeft Startpage de website dan ook compleet vernieuwd, om de zoekmachine toegankelijker te maken voor iedereen.

Guy Ritchie werkt aan een nieuwe serie voor Amazon Prime Video: Young Sherlock. Daar is nu de eerste trailer van uitgebracht.

De serie speelt zich af rond 1870 in Oxford en is gebaseerd op het boek Young Sherlock Holmes van Andy Lane. Zoals de naam al weggeeft draait het om een nog jonge Sherlock Holmes - de speurneus is in deze serie nog maar 19 jaar oud.

De regie is zoals gezegd in handen van Guy Ritchie, de Britse filmmaker die eerder al de Sherlock Holmes-films met Robert Downey Jr. in de titulaire rol maakte. Verder is hij vooral bekend van gangsterfilms als Lock, Stock & Two Smoking Barrels en Snatch.

De rol van Sherlock wordt gespeeld door Hero Fiennes Tiffin, die eerder al in After speelde. Ook Natasha McElhone (Californication, The Truman Show) en Joseph Fiennes - de broer van Ralph Fiennes - hebben rollen.

Young Sherlock staat vanaf 4 maart op Amazon Prime Video. Bekijk hieronder de eerste trailer.

Wil je échte privacy? Zorg dan voor een computer die privacy op één zet. Bijvoorbeeld met aangepaste instellingen, een alternatief besturingssysteem en de juiste onlinediensten. Slimme tips en adviezen voor iedereen die een privacyvriendelijke computer serieus neemt.

Een van de stappen die je kunt nemen voor een privacybestendige computer is het installeren van een besturingssysteem dat privacy hoog in het vaandel heeft staan. Dat kan in eerste instantie prima naast je bestaande besturingssysteem. Ken je Tails al? De makers zelf beschrijven Tails als een portable besturingssysteem dat je beschermt tegen nieuwsgierige blikken van buitenaf en eventuele censuur. Je start de computer met Tails op in plaats van een regulier besturingssysteem, zoals Windows of macOS. Vervolgens kun je Tails gebruiken voor het uitvoeren van taken op de computer.

Ben je klaar, dan sluit je de computer af. De gebruikerssessie wordt afgesloten, vergeten en de gemaakte stappen zijn niet meer herleidbaar. Dankzij deze opzet kun je Tails ook tijdelijk gebruiken op een computer die je niet volledig vertrouwt of niet van jezelf is: de gegevens worden immers na elke gebruikerssessie verwijderd. Prettig is dat je Tails kunt gebruiken ‘naast’ je bestaande besturingssysteem zoals Windows. Je hebt dus geen aparte computer nodig wanneer je extra waarde hecht aan privacy.

Aan de slag

Prettig aan Tails is dat je het relatief eenvoudig kunt proberen op een computer waarop je al een besturingssysteem hebt geïnstalleerd: het gaat immers om een portable besturingssysteem dat je niet blijvend installeert. Het installatiebestand is een kleine 2 GB groot en de installatie neemt ongeveer een halfuur in beslag. Je vindt de nieuwste versie via deze link. Selecteer jouw besturingssysteem – bijvoorbeeld Windows – en klik op de downloadknop. Sla het bestand op een eenvoudige locatie op, bijvoorbeeld het bureaublad of in de map Downloads.

Het bestand plaats je vervolgens op de usb-stick (zie ook het kader Systeemvereisten hierboven). Je maakt daarvoor gebruik van het gratis programma Rufus. Dit kun je downloaden via https://rufus.ie/nl/, waarbij je kiest voor de Portable-variant. Open Rufus en koppel de lege usb-stick aan de computer. In Rufus selecteer je de usb-stick in het menu Device. Klik op Select en wijs het zojuist gedownloade bestand van Tails aan. Klik op Start: de opstartbare usb-stick wordt gemaakt.

Opstarten maar

Open het menu Start en kies Uitschakelen, Opnieuw opstarten. Een opstartmenu van Windows verschijnt: kies Een apparaat gebruiken, Opstartmenu. Zodra de computer opnieuw is gestart, kies je voor de usb-stick als opstartapparaat. Het menu dat je ziet, verschilt per computermerk. Tails start vervolgens automatisch op. Een wizard verschijnt, waarin je snelle instellingen van Tails configureert, zoals taal, toetsenbordinstelling en datumnotatie.

Persistent storage

Na elke Tails-sessie worden alle gegevens verwijderd: een van de aspecten die Tails relatief privacyvriendelijk maken. Uiteraard is dit minder handig voor documenten en bestanden die je gewoon wilt bewaren en telkens wilt gebruiken. In Tails stel je hiervoor Persistent storage in. Dit is een gedeelte op de usb-stick dat wordt gereserveerd voor de opslag van je persoonlijke bestanden. Je kunt Persistent storage direct inschakelen in het opstartmenu van Tails. Zet de schuif op Aan bij Create Persistent Storage. Volg de stappen van de wizard. De eerstvolgende keer dat je Tails opstart, wordt Persistent storage herkend en kun je de ruimte direct ontgrendelen na het opgeven van het wachtwoord. Klik tot slot op Start Tails om het besturingssysteem te laden.

Verkennen

Tails wordt geleverd met allerhande apps die kunnen helpen bij het verhogen van je privacyniveau. Linksboven vind je de opties in de navigatiebalk. Klik op Apps voor een overzicht. Hier vind je bijvoorbeeld diverse verwijzingen naar Tor, maar ook naar e-mailclient Thunderbird en wachtwoordmanager KeePassXC. Neem meteen een kijkje in de map Favorites. Deze bevat een selectie van programma’s die vaak door Tails-gebruikers worden ingezet. Bijvoorbeeld de Tor-browser (waarover je verder meer leest), de Persistent storage en de eerdergenoemde e-mailclient en wachtwoordmanager. Ook vind je hier de bestandenverkenner, waarmee Persistent storage gebruikt wordt (verderop lees je hierover meer).

Tails leunt hevig op het gebruik van het Tor-netwerk voor online activiteiten. Het Tor-netwerk staat bekend om de bescherming van persoonsgegevens, doordat de communicatie op verschillende lagen wordt geanonimiseerd. In Tails verschijnt de wizard Tor Connection zodra je online wilt. Je kunt ervoor kiezen om automatisch met Tor verbinding te maken (kies Connect to Tor automatically). In het notificatiegedeelte van Tails zie je op elk moment of je bent verbonden met Tor. Zie je het pictogram van een ui, dan is de verbinding met Tor actief. Zie je hetzelfde pictogram in combinatie met een kruis, dan is de Tor-verbinding niet actief.

Systeemmenu

Tails is relatief gebruiksvriendelijk en de gebruikersomgeving spreekt na enige tijd voor zich. Rechtsboven in het venster vind je in de navigatiebalk de toegang tot het systeemmenu (herkenbaar aan het netwerk-, volume- en batterijpictogram). Klik erop om via het menu zaken zoals netwerk en andere verbindingen, zoals bluetooth, in te stellen. Via hetzelfde menu kun je de computer uitschakelen of opnieuw opstarten. Wil je andere systeeminstellingen aanpassen? Open het menu Apps (linksboven) en kies System Tools, Settings voor een overzicht van alle instellingen.

Als je Persistent storage hebt geactiveerd, kun je je persoonlijke bestanden veilig opslaan. Kies Apps, Accessories, Files. Open de map Persistent en plaats hier je persoonlijke bestanden.

Qubes OS als alternatief

Heb je de smaak te pakken, dan is ook het besturingssysteem Qubes OS het bekijken waard. Qubes OS is een gratis en opensource besturingssysteem. Het gebruikt van elkaar gescheiden silo’s waarin je verschillende activiteiten kunt verrichten. Je kunt hiermee de computer in verschillende compartimenten onderverdelen (vergelijk het met een fysiek gebouw met verschillende kamers). De ene silo gebruik je bijvoorbeeld voor het browsen op internet (relatief onveilig), terwijl je een andere ruimte gebruikt voor werkzaken (over het algemeen iets veiliger) of voor lokaal werk. Je kunt bovendien wegwerp-silo’s maken, die je na verloop van tijd verwijdert en alleen voor tijdelijke taken gebruikt. Voor het gebruik van Qubes OS is enige ervaring met Linux wel welkom. Ben je een relatief onervaren gebruiker, maar wil je toch met Qubes aan de slag, dan is de uitgebreide documentatie op de website van de makers een prima startpunt.

E-mail

Natuurlijk kun je kiezen voor een gratis e-maildienst, zoals Outlook.com of Gmail, maar ook zo’n account heeft uiteindelijk z’n prijs. Je betaalt immers met (al dan niet geanonimiseerde) data, waardoor de makers dergelijke diensten ‘gratis’ kunnen maken. In plaats hiervan kun je ook kiezen om te betalen voor de e-maildienst. Goed voorbeeld hiervan is Soverin (https://soverin.nl). Deze partij biedt een e-mailbox aan waarbij privacy op één staat. De dienst kent bijvoorbeeld geen advertenties en tracking. Je kunt je bestaande domein koppelen aan de dienst, zodat je zelf de volledige controle houdt. Soverin gebruikt meerdere technieken die je digitale correspondentie veiliger moeten maken, waaronder DMARC, SPF, DANE en DKIM. Bovendien staan de servers in Europa, zodat je te maken hebt met Europese wetgeving. Je betaalt 3,25 euro per maand voor de dienst.

Windows, maar dan anders

Geen zin om een ander besturingssysteem dan Windows te gebruiken? Gelukkig kun je Windows ook een handje op weg helpen en privacyvriendelijker maken. De makers van de website Privacy is sexy hebben een flinke hoeveelheid scripts geschreven waarmee je in één keer privacy-instellingen aanpast. Bezoek de website en klik op een categorie, bijvoorbeeld Privacy Cleanup. Een overzicht van beschikbare optimalisaties binnen die categorie verschijnt. Plaats vinkjes bij de opties die je wilt toepassen.

Herhaal deze stappen voor elke categorie. Zo zijn er categorieën waarmee je Windows verbiedt om gegevens van je te verzamelen (Disable OS Data Collection), waarmee je de gebruikersomgeving meer respect voor je privacy laat geven (UI for privacy) en waarmee je veelgebruikte apps aan banden legt (Configure Programs). Die laatste categorie stelt je in staat om ‘telemetrie’-data – informatie over je gebruik – voor die programma’s te blokkeren.

In één keer afdwingen

In plaats van elke optie individueel te markeren, kun je je het leven eenvoudiger maken door een profiel met vooraf ingestelde opties te kiezen. Linksboven in het venster van de website kies je voor Standard, Strict of All. Weet je nog niet zeker welke mate van privacy je wilt afdwingen, dan plaats je de muis op een van de opties. Een pop-up verschijnt met meer informatie over de aanpassingen die de scripts doorvoeren. Klik op een categorie om te controleren welke opties zijn geactiveerd.

Ben je tevreden? Klik op de knop Download. Die optie is interessant voor gebruikers die weten hoe je met een script omgaat. Houd er rekening mee dat Windows waarschuwingen geeft: het gaat immers om een script dat van alles kan bevatten. In plaats van een script kun je de instellingen ook via een app binnen Windows toepassen. Klik op Download en kies voor Download desktop version om de bijbehorende app te gebruiken.

Privacy in Edge verbeteren

Maak je gebruik van het in Windows ingebouwde Edge? Je kunt de privacy-instellingen van deze browser ook verbeteren. In de adresbalk van Edge typ je edge://settings/privacy en druk je op Enter. Eerst stellen we de tracking-preventie van Edge goed in. Dit mechanisme wordt door website-trackers gebruikt om informatie over de browser te verzamelen. Kies Privacy, zoeken en services. Klik op Traceringspreventie. In Edge kies je tussen drie modi: Basis, Gebalanceerd en Strikt. Wil je voor de meest privacyvriendelijke variant gaan, dan kies je Strikt. Onder elke modus lees je wat de gevolgen zijn.

Open hierna de sectie Privacy. Zet de schuif op Aan bij Niet volgen-verzoeken verzenden. Hiermee geef je bij websites aan dat je tracering niet op prijs stelt. Houd er rekening mee dat die methode niet waterdicht is en er mogelijk alsnog tracering plaatsvindt. Verder willen we niet dat er diagnostische gegevens worden verstuurd. In de sectie Privacy hebben de laatste drie opties hierop betrekking. Lees de beschrijving door en zet de schuif op Uit als je hierop geen prijs stelt.

Browser testen

Ben je benieuwd hoe je browser presteert op het gebied van privacy? Via de test op https://coveryourtracks.eff.org kun je de browser aan een test onderwerpen. Klik op de knop Test your browser. Na afloop lees je in een rapport in hoeverre de gebruikte browser informatie van je prijsgeeft. Zo zie je of er advertentietrackers worden geblokkeerd en of de browser beschermt tegen fingerprinting. Daarbij worden losse kenmerken van de computer verzameld die als geheel een uniek profiel vormen en je daarmee herkenbaar maken (bijvoorbeeld een combinatie van schermresolutie en geïnstalleerde systeemlettertypen). Op de website vind je instructies om de browserprivacy verder te verbeteren.