Haal het maximale uit je pc processor
De processor is de motor van een pc. Hoe sneller dit onderdeel berekeningen uitvoert, des te beter het systeem presteert. Lang niet iedereen beseft dat het mogelijk is om de processor te optimaliseren. Het is het proberen waard, want wie weet boekt jouw computer een behoorlijke snelheidswinst.
Tip 01: Processor
Iedere pc beschikt over een processor (cpu) om berekeningen uit te voeren. Een vlotte processor heeft als voordeel dat de wachttijden op het systeem minimaal zijn. Een zwaar programma openen of een spelletje spelen gaat in dat geval lekker soepel! Heb je helaas wel last van vertraging? Het is dan zaak om eens flink de bezem door je pc te halen.
We hebben daar eerder al uitgebreid aandacht aan besteed. Wanneer de computer na de nodige opruimwerkzaamheden nog steeds langzaam is, ligt dat waarschijnlijk aan de hardware. Mogelijk kan de processor de boel op je pc vanwege veeleisende software niet meer goed bolwerken. Een ingrijpende oplossing is om de processor te vervangen voor een sneller exemplaar. Gemakkelijker gezegd dan gedaan, want lang niet iedereen heeft de kennis in huis om dit onderdeel te vervangen.
Bovendien is een nieuwe processor vrij duur. Voordat je de cpu van de hand doet, probeer je eerst met behulp van de resterende tips uit dit artikel het rekenwonder van je pc een snelheidsboost te geven.
©PXimport
Tip 01 Een Intel Core i7-processor kan razendsnel rekenen.
Tip 02: Type achterhalen
Het is belangrijk om te weten welke processor er in je systeem gehuisvest is en welke kloksnelheid daarbij hoort. Open Configuratiescherm en ga naar Systeem en beveiliging / Systeem. Achter Processor zie je het type staan. Verder staat de kloksnelheid in gigahertz (GHz) vermeld.
Als je systeem last heeft van vertraging, kun je aan de hand van het type processor wellicht de oorzaak achterhalen. Misschien is er bijvoorbeeld sprake van ouderdom of is er een relatief goedkoop rekencentrum (bijvoorbeeld Intel Celeron of Pentium) ingebouwd. De reden voor de vertraging is dan goed te verklaren. Het kan ook gebeuren dat je al een zeer rappe processor gebruikt, bijvoorbeeld Intel Core i7 of AMD FX.
Is er naar jouw idee evengoed sprake van vertraging? Hiervoor zijn allerlei oorzaken denkbaar waar we in de komende tips uitgebreid bij stilstaan.
©PXimport
Tip 02 Bekijk in het Configuratiescherm welke processor er in je pc zit.
Tip 03: Temperatuur meten
Het is zinvol om regelmatig de temperatuur van de processor te controleren. Wanneer het rekenorgaan van je pc namelijk te warm wordt, heeft dat gevolgen voor de systeemprestaties. Afhankelijk van het type schakelt de processor bij oververhitting een tandje terug of zet het onderdeel zichzelf helemaal uit. Je krijgt dan bijvoorbeeld een blauw scherm (blue screen of death).
Download het programma SpeedFan. Installeer het tooltje vervolgens op je systeem. Via sensors in de systeemkast leest SpeedFan de temperatuur van verschillende onderdelen uit. Achter CPU staat de huidige temperatuur van de processor vermeld. Als de processor meerdere kernen bevat, verschijnt ook hiervan de temperatuur in beeld.
©PXimport
Tip 03 Met SpeedFan achterhaal je eenvoudig de temperatuur van je pc.
Tip 04: Oververhitting
In de specificaties van je processor staat vermeld welke temperatuur het onderdeel maximaal kan verdragen. Deze gegevens vind je terug op de website van de fabrikant (Intel of AMD). Vaak ligt de grens rond de honderd graden. Het is dus belangrijk dat de temperatuur van de cpu daar ver onder blijft, bij voorkeur zo rond de veertig à vijftig graden.
Wanneer de processor een te hoge temperatuur aangeeft, is het zinvol om de ruimte waarin de computer staat zo koel mogelijk te houden. Is er sprake van structurele oververhitting? Schroef de systeemkast dan open en verwijder zoveel mogelijk stof uit de computer. Maak hierbij ook de ventilatoren goed schoon. Gebruik hiervoor bij voorkeur perslucht en een zachte borstel.
Vergeet niet om ook de ventilatiegaten stofvrij te maken, zodat de pc voortaan warme lucht gemakkelijker afvoert. Verder kun je overwegen om een extra ventilator in de systeemkast te monteren, zodat warme lucht sneller uit de systeemkast verdwijnt.
©PXimport
Tip 04 Via perslucht uit een flesje blaas je stof in en rondom de processor gemakkelijk weg.
Tip 05: Koelpasta vervangen
Als je niet weet waar de oververhitting vandaan komt, dan is de koelpasta tussen de processor en cpu-koeler wellicht uitgewerkt. De vloeistof droogt na verloop van tijd namelijk vaak uit. Een laagje koelpasta tussen beide componenten is noodzakelijk om de warmte goed af te voeren. Je maakt eerst de cpu-koeler los van de processor. Dat lukt meestal door vier boutjes los te maken.
Probeer oude resten van de oorspronkelijke vloeistof zo voorzichtig mogelijk te verwijderen. Op de achterkant van de chip breng je een dun laagje koelpasta aan waarbij je de vloeistof zo goed mogelijk verdeelt, bijvoorbeeld met een oud (bank)pasje. Vervolgens maak je de cpu-koeler weer vast aan het moederbord. Iedere computerzaak verkoopt voor enkele euro's koelpasta in een doseerspuit.
©PXimport
Tip 05 Koelpasta is in een handige doseerspuit verkrijgbaar.
Tip 06: Kloksnelheid meten
De fabrikant belooft voor iedere processor een bepaalde kloksnelheid. Het is nuttig om te weten of deze kloksnelheid daadwerkelijk gehaald wordt. Je gebruikt hiervoor het programma CPU Speed Professional. Als je pc traag is, achterhaal je gemakkelijk of een te lage kloksnelheid hiervan de oorzaak is.
Voordat je met de freeware aan de slag gaat, is het belangrijk om alle openstaande applicaties op de pc af te sluiten. Download het programma. Zodra je de installatie hebt afgerond, klik je linksboven op Test CPU Speed. Vervolgens gaat er een meter lopen die de na enkele ogenblikken de maximale kloksnelheid meet. Na afloop verschijnt de gemeten kloksnelheid in een pop-upscherm. Ga na of de gemeten waarde met de specificaties van je processor correspondeert.
©PXimport
Tip 06 Met CPU Speed Professional achterhaal je wat de maximale kloksnelheid van de processor is.
Tip 07: Externe rekenkracht
Als je merkt dat een bepaald programma erg traag functioneert, krijgt de processor waarschijnlijk te veel rekentaken voor zijn kiezen. Tegenwoordig zijn er veel videokaarten die bepaalde berekeningen van de processor kunnen overnemen, mits de gebruikte software dat ondersteunt. Hardwareversnelling door de videokaart zorgt ervoor dat de cpu capaciteit overhoudt om andere processen te verwerken. Het resultaat is een snellere pc! Overigens is het meestal wel een vereiste dat je in compatibele programma's een specifieke functie activeert (CUDA, OpenCL of DXVA) waarmee je hardwareversnelling door de videokaart inschakelt.
Vooral veel video(bewerkings)programma's en games doen een beroep op de rekenkracht van de grafische kaart. Voorbeelden hiervan zijn Corel Video Studio, Roxio Creator, VLC media player en Battlefield 4.
©PXimport
Tip 07 Steeds meer programma's laten specifieke rekentaken door de videokaart uitvoeren.
Tip 08: Overklokken
Bij bepaalde processors is de kloksnelheid zelf aan te passen, waardoor het systeem in staat is om binnen een bepaalde tijd meer berekeningen te verwerken. Zeker voor veeleisende software kan dat zeer welkom zijn, bijvoorbeeld geavanceerde games en videobewerkers. Intel en AMD stellen hun processors in de fabriek altijd op een veilige kloksnelheid in, waardoor de temperatuur niet te hoog oploopt. Hierin zit altijd wel wat marge.
Zonder al te grote risico's valt er pakweg 15 tot 25 procent snelheidswinst te behalen. Het overklokken van je pc is geen klusje waar je zonder goede voorbereiding aan begint. Als je de kloksnelheid namelijk te hoog opvoert, zijn er behoorlijk wat risico's. Bij een verkeerde instelling kan het zomaar gebeuren dat het systeem plotseling uitvalt of zelfs stukgaat door oververhitting. Een mogelijke oplossing hiervoor is om extra ventilatoren in de systeemkast aan te brengen. Verder kost het opvoeren van de processor meer stroom. De voeding dient om die reden krachtig genoeg te zijn. Opvoering van de processor kan daarnaast de levensduur van het onderdeel verkorten.
Afhankelijk van de gebruikte processor en het moederbord in jouw systeem, verschilt de exacte werkwijze van overklokken. Over het algemeen geldt dat je in het BIOS van de computer de front-side bus en/of multiplier verhoogt. Vermenigvuldiging van beide waarden vormt samen de kloksnelheid. Verder is het vaak ook noodzakelijk om het voltage aan te passen, zodat de processor bij een hogere kloksnelheid voldoende energie ontvangt. Houd er rekening mee dat de garantie van processors meestal vervalt zodra je een hogere kloksnelheid instelt.
©PXimport
Tip 08 Houd je wel van een uitdaging? In het BIOS wijzig je op eigen risico de kloksnelheid.
Back-up maken
Zodra je merkt dat de processor niet meer goed functioneert of je van plan bent om de pc te overklokken, is het belangrijk dat je spoedig een back-up maakt. Je wilt tenslotte geen waardevolle bestanden kwijtraken! Bij een defecte processor start het systeem niet meer op. Verder brengt overklokken bepaalde risico's met zich mee. Je kopieert belangrijke bestanden het beste naar een externe opslagdrager, zoals een usb-stick, harde schijf of NAS.
Je kunt er ook voor kiezen om een systeemkopie (image) te maken. Hiermee creëer je een back-up van de volledige computer inclusief alle programma's en bestanden. Gaat de pc kapot, dan heb je in ieder geval nog een kopie van het besturingssysteem en alle persoonlijke data achter de hand.
©PXimport
Vanuit Windows 7 en 8 maak je eenvoudig een systeemkopie.
Tip 09: Moederbord-software
Steeds meer fabrikanten van moederborden stellen specifieke software beschikbaar om de kloksnelheid vanuit Windows te wijzigen. Een voordeel hiervan is dat overklokken niet langer alleen is voorbestemd voor behendige pc-gebruikers die blindelings de weg weten in het BIOS.
In een gebruiksvriendelijke interface verander je eenvoudig de snelheid als je wel wat extra rekenkracht kunt gebruiken. Je opent het overklokprogramma in Windows. Hoe dit programma heet is afhankelijk van welk moederbord je systeem bevat. Heb je bijvoorbeeld een moederbord van ASUS, dan doe je een beroep op de software AI Suite. Vind je geen geschikt programma op je systeem? Als je een vrij recent moederbord gebruikt, is er meestal wel een overklokprogramma beschikbaar. Kijk hiervoor op de website van de fabrikant.
In het voorbeeld van AI Suite schroeven bezitters van een modern ASUS-moederbord via het tooltje TurboV EVO de prestaties van de processor op. Je kunt de waarden handmatig wijzigen, maar er is onder het tabblad Auto Tuning ook een automatische instelfunctie te vinden. De pc start een paar keer opnieuw op, waarna het overklokprogramma de instellingen van de processor volledig op eigen houtje aanpast.
©PXimport
Tip 09 De meeste moederbord-fabrikanten leveren software mee waarmee je de processor kunt overklokken.
Tip 10: Stresstest
Na het overklokken is het belangrijk om grondig te controleren of de boel stabiel is. Belangrijk is bijvoorbeeld dat de temperatuur niet te hoog oploopt. Na iedere wijziging van de processor-instellingen voer je daarom een zogeheten stresstest uit. Het programma Prime95 is in staat om het systeem maximaal te belasten, waarbij je bekijkt of de computer het volhoudt.
Ondervindt de computer geen problemen, dan kun je ervan uitgaan dat het systeem stabiel is. De overklok-actie is in dat geval geslaagd. Haal het juiste downloadbestand voor jouw systeem binnen. Je pakt het zip-bestand vervolgens uit, waarna je dubbelklikt op prime95.exe. Een installatie is niet nodig, want de freeware start meteen op. Kies achtereenvolgens voor Just Stress Testing / In-place large FFTs. Dit is de zwaarste test die Prime95 in huis heeft. Start vervolgens SpeedFan (zie tip 03) op om de actuele temperatuur van de processor te meten.
Laat de test een paar uur draaien en houd scherp in de gaten of de processor niet te heet wordt. Loopt de temperatuur wel erg hoog op of valt het systeem na verloop van tijd uit? Schroef dan de kloksnelheid een tandje terug. Klik in Prime95 op Test / Stop / OK om de stresstest te beëindigen.
©PXimport
Tip 10 Met Prime95 controleer je of de opgevoerde processor het onder maximale belasting volhoudt.
©PXimport
Tip 10 Houd tijdens de stresstest de temperatuur van de processor goed in de gaten.
Tip 11: Turbo Boost
Recente processors van Intel overklokken zichzelf automatisch wanneer de pc daar behoefte aan heeft. Bij veeleisende werkzaamheden verhoogt de cpu op eigen houtje tijdelijk de kloksnelheid waardoor er geen sprake is van vertraging. Intel noemt deze technologie Turbo Boost. Recente Core-processors zijn uitgerust met deze functie. Welke kloksnelheid de cpu onder leiding van Turbo Boost bereikt, is onder meer afhankelijk van de temperatuur en het energieverbruik.
Als een laptop bijvoorbeeld draait op de accu, grijpt de processor doorgaans minder snel naar een hogere kloksnelheid om niet te veel van de batterij te vragen. Intel laat het gebruik van Turbo Boost zien via een gadget op het bureaublad. Hieraan zie je precies wanneer Intel de turbomotor aanzet. In dat geval verschijnt er namelijk een blauwe balk. Merk je niets aan de gadget?
Wellicht is Turbo Boost uitgeschakeld. Open in dat geval het BIOS van de pc en activeer alsnog deze functie. Ook fabrikant AMD versnelt bij bepaalde processors automatisch de kloksnelheid wanneer dat mogelijk is. Deze techniek heet AMD Turbo CORE.
©PXimport
Tip 11 Via een gadget op het bureaublad (rechts in beeld) houd je de status van Intel Turbo Boost in de gaten.
Tip 12: Hyperthreading
Een andere nuttige instelling van bepaalde processors van Intel is hyperthreading. Bij deze technologie herkent het besturingssysteem een processorkern als twee afzonderlijke processors. Bij een quadcore-processor denkt Windows dus dat er maar liefst acht processors aanwezig zijn, terwijl het in werkelijkheid om slechts vier kernen gaat. Dit is mogelijk dankzij virtualisatie. Je pc houdt Windows hiermee eigenlijk voor de gek.
Hyperthreading heeft als voordeel dat het rekencentrum van je pc meer werk kan verzetten. In het BIOS van je pc controleer je of deze functie staat ingeschakeld. Wil je weten hoeveel processorkernen jouw pc detecteert? Open Configuratiescherm en ga naar Hardware en geluiden / Apparaatbeheer. Klik op het pijltje voor Processors en tel hoeveel kernen Windows herkent.
©PXimport
Tip 12 Bij een Intel Core i7-processor herkent Windows met hyperthreading acht kernen in plaats van vier.
