Workshop Tableau

Iedereen die wel eens met een spreadsheet heeft gewerkt kent wel de mogelijkheden om van rijen cijfers een grafiekje te maken waarmee je vaak in één oogopslag trends en verbanden kunt zien die uit de cijfers niet zo 1-2-3 naar voren springen. Toch zijn dat nog maar de eenvoudigste middelen om data te visualiseren.

Pas echt interessant wordt het als je grote hoeveelheden gegevens interactief en via het web op verschillende manieren tegelijk kunt tonen. Dat kan met Tableau. Tableau kent verschillende versies maar de mooiste is Tableau Public, want die is gratis.

Tableau is een echte duizendpoot als het om visualiseren gaat, wat blijkt als we even rondneuzen in de vele door gebruikers gemaakte voorbeelden. Daarvoor surfen we naar www.tableausoftware.com/public/gallery. Daar klikken we op Tale of 100 (www.tableausoftware.com/public/gallery/taleof100). Deze grafiek (Afb.1) toont de financiële ontwikkeling van honderd technologiebedrijven. Ze zijn verdeeld in drie categorieën: Rocket Ship voor de snelle stijgers, Hot Company voor de middenmoot en Slow Burner voor de langzame groeiers. We kunnen elk van deze drie aanklikken om alleen lijnen van die categorie te tonen. We zien dan ook meteen dat de lijst onder de grafiek (Company Details) is opgesplitst in dezelfde categorieën. Klikken we op een individuele lijn in de grafiek dan zien we het bijbehorende bedrijf in de lijst, terwijl het omgekeerde ook mogelijk is. Wanneer we het origineel herstellen door onderaan op Revert All te klikken kunnen we daarna ook nog filteren op soort bedrijf. Dat doen we door het vinkje bij All weg te halen onder ‘Select Segment’ en vervolgens een bedrijfstak te kiezen zoals Operating Systems. Merk op dat onder de tabel nog de nodige standaardknoppen staan voor onder andere het delen van de grafiek op Facebook en Twitter, het mailen of linken ervan of het exporteren als plaatje, werkblad, pdf-bestand, enzovoort. Ook kunt u het Tableau-bestand downloaden om naar uw hand te zetten. Speel rustig met de verschillende mogelijkheden en keer daarna terug naar de Gallery.

Naast allerlei soorten grafieken kan Tableau ook informatie op een landkaart tonen. Een interessant voorbeeld daarvan vindt u op www.tableausoftware.com/public/gallery/best-dutch-restaurants. Hier zien we de gehele Lekker restaurant top 100 (plus een paar extra) weergegeven op de kaart van Nederland. We kunnen ook hier weer restaurants op de kaart of in de lijst aanklikken en we kunnen op plaats selecteren. Door de cursor op een bol te zetten krijgen we een pop-up met informatie en kunnen we meteen naar de site van het restaurant. Het belangrijkste zijn natuurlijk de beoordelingen. Naast de Lekker top 100-tabel zijn dat het aantal Gault Millau-punten (een invloedrijke restaurantgids) en het aantal Michelinsterren. Die laatste zijn gecodeerd in de gebruikte kleuren en kunnen we filteren door op één van de categorieën te klikken (Afb.2). Het aantal Gault Millau-punten kunnen we filteren door middel van een schuifje. Bent u klaar met ontdekken keer dan terug naar de Gallery en bekijk zoveel voorbeelden als u maar wilt. U zult snel onder de indruk raken van de veelzijdigheid van het systeem. Daarna wordt het tijd om zelf aan de slag te gaan.

We klikken (vanuit Gallery of de hoofdpagina) rechtsboven op Download. Vervolgens voeren we een geldig e-mailadres in en klikken op Download. We slaan het bestand (TableauPublicDesktop.msi, 52 MB) op in een map naar keuze en dubbelklikken in Verkenner op dit bestand. We geven zo nodig UAC-toestemming, zetten een vinkje bij ‘I have read…’ en klikken op Install. Voor dat laatste hebt u Administrator-rechten nodig. De software wordt geïnstalleerd en start vervolgens automatisch (Afb.3).

Een visualisatie van cijfers heet bij Tableau een Viz. Deze bestaat minimaal uit een werkblad (sheet) maar vaker uit een combinatie van werkbladen en andere elementen (dashboard) Om er een te kunnen maken hebben we natuurlijk data nodig. We kunnen in Tableau koppelen met allerlei databases op een server of met lokale bestanden waaronder spreadsheets in Excel-formaat. Da’s mooi want dan kun je ook grafieken maken van eigen cijfers of van typisch Nederlandse informatiebronnen. Alhoewel Tableau wel data kan bewerken en formatteren is een goed opgemaakt spreadsheet waarmee Tableau direct aan de slag kan het makkelijkst. We hebben daarom een Excel-bestand voorbereid (leeftijdsopbouw.xls) dat u desgewenst van onze site kunt downloaden. Beter is echter om het zelf te maken (zie kader Gegevens vinden). We klikken op Open Data en Microsoft Excel en openen het genoemde bestand. Belangrijk is hier dat de data kolomnamen (field names) bevat zoals aangeklikt onder ‘Step 3’. We klikken op OK en nu start het eigenlijke programma.

Tableau maakt onderscheid tussen ‘Dimensions’ (datgene waar gegevens aan toegekend zijn) en ‘Measures’ (de gegevens) en besluit zelf dat Jaar (als eerste kolom) in de eerste groep valt en de rest in de tweede. We zien een lege grafiek met driemaal ‘Drop field here’. We slepen Jaar naar de bovenste daarvan. Nu verschijnt een x-as met jaartallen en links het woord ‘Drop’. Daarheen slepen we vervolgens vanuit Measures de groep 0 tot 20. Voilà, daar verschijnt een blauwe lijngrafiek. Als het venster ‘Show Me’ met andere grafiekmogelijkheden in de weg staat klikt u dat gewoon weg. Let op de spectaculaire knik in 1946; de beroemde Babyboom! Met het toevoegen van de groep 0 tot 20 is vanzelf een y-as ontstaan en heeft Tableau automatisch een lijngrafiek gekozen. We kunnen nu één voor één de andere vier leeftijdscategorieën naar de y-as slepen (Afb. 4). U kunt ze ook in het inmiddels gevormde vak ‘Measure Values’ laten vallen. Overigens kunnen we de grafiek ook omtoveren in een ‘text table’ via Show Me, iets wat we in ons eindresultaat als extra sheet hebben gedaan.

Via het menu Worksheet, Show Title laten we de titel verschijnen. Daarop kunnen we vervolgens rechtsklikken om hem via Edit te veranderen in ‘Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd’. Hier kunnen we ook lettertype, -grootte en –kleur aanpassen.  Op dezelfde manier kunnen we een bijschrift (caption) maken of via Actions weblinks toevoegen. Via Edit op andere plekken kunnen we bijvoorbeeld ook namen van assen, indelingen, lijnkleuren en dergelijke aanpassen. Experimenteer er gerust mee; alles kunt u met Ctrl+Z ongedaan maken.

Tijd om ons voorlopige werk op te slaan. Dat kan in de gratis versie alleen op het web en dus kiezen we File, Save to Web As. Tableau vraagt nu om inloggegevens die we nog niet hebben. We klikken daarom op Create one for FREE om een account aan te maken en vullen de gewenste gegevens in (bij problemen kan dit ook via Login op de website). Hierna kunnen we inloggen en ons bestand opslaan. Vervolgens krijgen we een preview te zien.

Wanneer we later verder willen werken aan onze Viz klikken we in het startscherm van Tableau op File, Open from Web, vervolgens loggen we in en kiezen het juiste werkblad.

Net als uw spreadsheet kan Tableau ook met aangeleverde gegevens rekenen alvorens er een grafiek van te maken. Daarvoor kiezen we het menu Analysis, Create Calculated Field. We willen de leeftijdsgroepen tonen als percentage van de totale bevolking in een jaar. We geven de eerste als naam Procent20. Vervolgens klikken we in het vak Formula en voeren de volgende formule in: 100*[0 tot 20]/[Totaal]. De twee zaken tussen rechte haken zijn kolomnamen uit ons spreadsheet die we in de kolom Fields kunnen selecteren door te dubbelklikken. Op de zelfde manier maken we een berekening voor de andere leeftijdsgroepen die we Procent45, Procent65, Procent80 en Procent80plus noemen. Merk op dat ze in de kolom Measures met een sterretje verschijnen om aan te geven dat het om een berekende waarde gaat.

We gaan nu een nieuwe sheet maken via het menu Worksheet, New. We plaatsen Jaar weer als in stap 5 op de x-as en de vijf berekende velden op de x-as. Tableau begint weer met lijnen maar wanneer we onder Marks voor Bar kiezen veranderen deze in staven die allemaal precies 100% hoog zijn en voor elk jaar de leeftijdsverdeling tonen (Afb.5).

Tableau wordt op z’n interessantst wanneer we meerdere visualisaties samenvoegen tot een Dashboard. We kiezen het menu Dashboard, New en zien dan een leeg vel en rechts onze twee tot nu toe gemaakte werkbladen. We kunnen deze naar het lege vel slepen en op allerlei manieren positioneren. Dat kunnen we ook doen met bijvoorbeeld teksten, afbeeldingen en webpagina’s. Als voorbeeld hebben we een verklarende tekst en de CBS-website met brongegevens toegevoegd (Afb.6).

Wanneer we ons werk opslaan en in de preview klikken op Open in browser zien we dat ons project bestaat uit twee sheets en één dashboard. We kunnen een link opgeven naar een site waar we de gehele Viz willen inbedden. We kunnen echter ook een los onderdeel kiezen. Wij klikken op het dashboard. We krijgen dan de zelfde knoppen te zien die we bij stap 1 al zagen en waarmee we ons werk met anderen kunnen delen. In ons geval levert dat de link public.tableausoftware.com/views/Volk/Dashboard1 waar u een iets meer aangeklede versie vindt inclusief link naar de originele CBS-gegevens.

U weet nu hoe Tableau van gegevens grafieken maakt maar hoe zit het met kaarten? Om daar achter te komen downloaden we de restaurantgraphic uit stap 2 en openen deze in Tableau. We kiezen vervolgens het menu Analysis, View Data (Afb.7). Zoals u ziet bevat de onderliggende spreadsheet plaatsnamen (iets waar Tableau soms iets mee kan, zoals bij Engelstalige landnamen) maar ook lengte- en breedtegraden (Lattitude en Longitude). Deze kan Tableau volautomatisch verwerken. Zo kunt u gegevens aan plaatsen op een landkaart koppelen. Door locatie- en tijdgegevens te combineren zijn zelfs animaties mogelijk!

Met de gedownloade spreadsheet zijn heel wat interessante grafieken te maken, bijvoorbeeld over huwelijken, spreiding naar regio, verstedelijking, migratie, gezinssamenstelling en nog veel meer. En dat is nog maar één informatiebron om mee te spelen…

Tableau werkt het best met correct geformatteerde Excel-bestanden die u maakt in Excel of een concurrent die Excel-bestanden kan schrijven zoals Calc van OpenOffice (www.openoffice.org). We gaan er vanuit dat u met zo’n programma uit de voeten kunt.

Voor een leuk gegevensbestand surfen we naar statline.cbs.nl, Thema’s, Bevolking, Cijfers. We kiezen Historie Bevolking en klikken boven de ingewikkelde tabel op ‘pas gegevens aan’. In het tabblad Onderwerpen zetten we een vinkje bij Onderwerpen en we zien dat dan de selectie automatisch naar 197/197 springt. Het zelfde doen we op het tabblad Perioden waarna we op Toon Gegevens klikken. We klikken op Downloaden, Microsoft Excel (draaitabel) en slaan het bestand op in een map naar keuze.

Bij het openen van het bestand in Excel krijgt u waarschijnlijk een waarschuwing. Het bestand toont een aantal tekstkolommen, een kolom met jaren, Waarde Eenheid (meestal x1000) en een kolom Waarde. We maken nu een nieuwe spreadsheet met een kolom genaamd Jaar. Daarin zetten we de jaartallen 1900-2011 en formatteren ze als datum (dus 1-1-1900, enzovoort). Een tweede kolom noemen we Totaal hier kopiëren we de cijfers van de totale bevolking (cel H343 t/m H454). Op dezelfde manier maken we een kolom die we 0 tot 20 noemen en waar we de getallen van H456 t/m H567 heen kopiëren. Dit doen we voor alle leeftijdsklassen en we formatteren al deze cijfercellen als getal zonder decimalen. We slaan het bestand vervolgens op als leeftijdsopbouw.xls in Excel 97/2003-formaat.

Download: leeftijdsopbouw.xls