Programma's heten in Windows 10 bijna geen programma's meer. Sowieso is de term 'apps' sinds de opkomst van de smartphone de gangbare benaming geworden voor programma's, en ook in Windows 10 komt die semantische verandering duidelijk naar voren. In het startmenu staat bijvoorbeeld 'Alle apps' te lezen, en ook in de menu's en de instellingen is dit hoe we onze programma's tegenwoordig noemen. De belangrijkste indicatie voor de verschuiving naar 'apps' is echter de 'Store', de app-winkel in Windows 10 waar alle programma's bij elkaar te vinden zijn.

1. Inleiding

2. Het uiterlijk

3. Dagelijks gebruik

4. Het vernieuwde startmenu

5. Virtuele bureaubladen

6. Standaard-apps

7. Edge

8. Cortana

9. Store10. Conclusie

De 'Store' heeft nog geen Nederlandse vertaling in Windows 10, wat al een klein beetje moet aangeven hoe 'af' de 'Winkel' is. De Store is bedoeld als centrale hub voor alle Windows 10-applicaties, waar je straks met één druk op de knop alles kunt downloaden wat je maar wilt. Daarmee hoef je niet meer naar een specifieke website of zelfs downloadsites als SourceForge, maar kun je je programma's in één keer hier vinden.

In theorie.

Alleen mobiele apps

In de praktijk is de Store op dit moment nog niet erg handig. Hoewel het programma prominent op de taakbalk staat weergegeven, is de Winkel in het begin alleen nog geschikt voor het downloaden van mobiele applicaties. Zoek je op 'Word', dan krijg je geen Office-pakket te zien. Je kunt dan alleen Word Mobile downloaden, de mobiele variant die weer wel werkt op grotere schermen. Microsoft maakt in Windows 10 (nog) geen onderscheid tussen mobiele apparaten of desktops, en dat kan verwarrende resultaten opleveren.

Iedere app die je downloadt uit de Store is op dit moment dan ook nog een mobiele app - wil je de desktop-variant hebben, dan ga je gewoon ouderwets naar een website.

De 'Store' is deel van Microsofts verdienmodel, en één van de redenen waarom het bedrijf Windows 10 gratis aanbiedt. Om meer te lezen over het verdienmodel van Windows kun je terecht bij onze collega's van PCM, die je precies uitleggen waar Microsoft zijn geld aan verdient.

Zooitje

De Store is op dit moment een zooitje. Vooral de zoekfunctie is een ramp. Het is zeker niet de eerste keer (of de laatste) dat er iemand klaagt over de indeling van de apps in de winkels, maar we hadden stiekem gehoopt dat de zoekfunctie bij een grote release van Windows 10 wel wat beter was.

Weinig toezicht

In tegenstelling tot Google (met de Play Store) of Apple (met de App Store) houdt Microsoft weinig toezicht op wat er in de Store komt te staan. Op mobiele apparaten betekende dat in de praktijk een wildgroei aan malafide apps, bijvoorbeeld die zich voordeden als andere apps maar er dan geld voor vroegen. In het ergste geval werd er zelfs malware verspreid.

Je kunt hier een perfect voorbeeld van zien als je zoekt naar VLC, de populaire media-speler. Je hebt VLC ook nodig als je dvd's wilt afspelen in Windows 10, want Microsoft heeft de video-codec voor dvd's uit het besturingssysteem gelaten.

Je kunt hier meer lezen over welke programma's en functies allemaal ontbreken in Windows 10.

Nep-apps

Als je zoekt naar 'VLC' in de Store, dan krijg je tientallen 'apps' die pronken met het bekende logo van de videoplayer, de oranje pylon. Sommige van die apps zijn betaald, terwijl VLC sinds het begin der dagen een gratis (en open source) programma is. Ook staan hier tientallen 'guides' te vinden waarvan je je heel sterk kunt afvragen of je ze nodig hebt. Je hebt er een flinke kluif aan om de 'echte' VLC te vinden, want die staat überhaupt niet in de Store.

Waar je VLC dan wel moet downloaden? Gewoon, van de website.

VLC heeft geen app in de Store, omdat de Store alleen maar mobiele apps weergeeft en VLC heeft geen mobiele app.

Als je dat weet, dan kun je de Store verbergen en nooit meer openen, want heb je nou aan al die mobiele apps op een desktop?

Ook goede apps

Toch zijn weer niet álle apps in de Store slecht. Zo kun je makkelijk de Facebook- of de Twitter-app gebruiken, en die werken dan weer heel goed. Ideaal daaraan is bijvoorbeeld dat ze je notificaties sturen, en dat die met een melding binnenkomen in het notificatiecentrum. Dat is enorm handig en reden genoeg om de apps alsnog te installeren.

Kleine titels

Nu zul je 'Facebook' heus wel vinden in de zoekresultaten van de Store, maar met kleinere en minder bekende apps heb je net zoveel problemen als wanneer je VLC zoekt. Nep-apps, gidsen, betaalde versies die pretenderen 'echt' te zijn, apps die inbreuk maken op elkaars logo...

Niets staat bovendien geordend. Gidsen staan gewoon tussen de apps, betaalde apps staan tussen de gratis apps, het is een wildwest-scenario was geen chocolade van te maken is.

Popcorn Time

Een ander goed voorbeeld is Popcorn Time, de notoire app waarmee je films en series kunt streamen. Popcorn Time is illegaal en maakt inbreuk op alle auteursrechten van films, maar Microsoft staat het doodleuk toe in de Store. De grootste grap? Het is niet eens echt Popcorn Time. Het is een app die meelift op het succes van Popcorn Time, maar die in werkelijkheid streams aanbiedt naar dubieuze websites als GorillaVid en Vodlocker (die vol met adware staan). Wat doet dat in de Store? Zolang Microsoft dergelijke apps nog steeds toelaat, vertrouwen we niks van wat er te downloaden is.

Simpel

We klinken wel erg negatief, maar van de andere kant is er ook een hoop goed aan de Store. Zo maakt het het downloaden en installeren van apps en films wel kinderlijk eenvoudig. Je hoeft alleen maar op één knop te drukken je app wordt op je systeem gezet. Je hoeft er geen wizard voor te doorlopen, en door dit downloadproces kunnen er ook geen sneaky toolbars van Ask worden geïnstalleerd op je systeem - ook wel eens prettig.

Conclusie: Handig in theorie, ramp in praktijk

Hoewel het downloaden en installeren van apps via de Store makkelijk is en een hoop gedoe scheelt, is Microsofts toezicht op de app-winkel zwaar ondermaats. Daardoor ontstaat een anarchistisch allegaartje van applicaties waarbij iedere klik funest kan zijn. Dat mijnenveld is niet alleen vervelend, maar kan in gevallen als die van Popcorn Time ook nog eens gevaarlijk zijn (in verband met adware). Ons advies is dus om ver van de Store vandaan te blijven, applicaties gewoon via een website te installeren, en daarbij tools als Unchecky of Ninite te blijven gebruiken. Of je gezonde verstand.

<- Vorige: CortanaVolgende: Conclusie ->

Windows is een veelzijdig besturingssysteem, maar compact en gestroomlijnd kun je het niet noemen. Bovendien lijkt elke nieuwe versie er weer extra functies en onderdelen bij te krijgen. Kan het niet wat compacter? Met de juiste hulpmiddelen draai je hier je hand niet voor om: alles voor een lichtgewicht Windows 11.

Aan de slag met Tiny 11

Tiny11 bestaat uit een set hulpmiddelen waarmee je Windows 11 op dieet zet en zorgt voor een lichtgewicht versie van het besturingssysteem. Het werkt grotendeels met scripts die specifieke onderdelen uit de software verwijderen. Resultaat is een compacte versie van Windows die je op de computer kunt installeren. Tiny11 is beschikbaar in twee varianten. De eerste – Tiny11 Maker – is de standaardversie die Windows flink afslankt, maar waarbij je de mogelijkheid houdt om gangbare functies alsnog toe te voegen. Denk aan talen, updates en Windows-onderdelen die je wél graag gebruikt. De tweede variant – Tiny11 Core Maker – pakt het rigoureuzer aan: deze versie stript Windows tot een minimum. Je kunt de eerdergenoemde functies niet meer toevoegen. Volgens de makers leent zo'n ultraslanke Windows-versie zich voor testdoeleinden en is de versie bijvoorbeeld ideaal om in een virtuele machine te gebruiken. Voor dagelijks gebruik is zo'n Windows-versie niet bruikbaar.

Het voorwerk

Om te beginnen, zorg je voor de meest recente versie van Windows 11. Op het moment van schrijven is dat Windows 11 25H2. Je haalt deze versie binnen via https://www.microsoft.com/nl-nl/software-download/windows11. Kies voor het iso-bestand. Die vind je onder Download Windows 11-schijfkopiebestand (ISO) voor x64-apparaten. In het menu selecteer je Windows 11 (multi-versie ISO-bestand voor x64-apparaten) en klik je op Download nu. Wanneer hierom wordt gevraagd, kies je de gewenste taal. Sla het iso-bestand op in een aparte map, die je bijvoorbeeld Windows 11 Compact noemt. Vervolgens haal je de nieuwste versie van Tiny11 op via de eerdergenoemde website. Je vindt het installatiebestand boven aan de pagina. Klik op de knop Code en kies Download ZIP. Pak het zip-bestand uit en plaats het bestand Tiny11maker.ps1 op een eenvoudige locatie, bijvoorbeeld in de root op de C:\-schijf. Je beschikt nu over alles om van start te gaan.

Koppelen

Keer terug naar de map waarin je het iso-bestand hebt opgeslagen. Klik met de rechtermuisknop op het bestand en kies voor Koppelen. Hiermee koppel je de Windows-installatiebestanden aan een virtuele schijf, zodat Tiny11 ermee kan werken. Links in het venster van Verkenner verschijnt de schijf, bijvoorbeeld F:. Als je erop klikt, toont de Verkenner de Windows-installatiebestanden. Onthoud welke schijfletter wordt gebruikt: dit heb je later nodig.

Tiny11 bestaat uit een script dat je aanroept via PowerShell. PowerShell is het scripting-onderdeel van Windows. Open het Startmenu en typ PowerShell. Klik met de rechtermuisknop op Windows PowerShell en kies Als administrator uitvoeren. Een nieuw venster opent. Typ op de opdrachtregel: Set-ExecutionPolicy Bypass -Scope Process. Druk op Enter. Vervolgens typ je de opdracht om Tiny11 Maker te starten: C:\LOCATIE\tiny11maker.ps1 -ISO <LETTER> -SCRATCH <LETTER>. Neem de opdracht letterlijk over, maar vervang LOCATIE door de locatie waar je het Tiny11-script hebt bewaard. Vervang achter -ISO de <LETTER> door de schijfletter van het iso-bestand van Windows, bijvoorbeeld F. Vervang achter -SCRATCH de <LETTER> door de schijfletter waarmee Tiny11 met de bestanden mag werken en opslaan, bijvoorbeeld C. De opdracht kan er dus zo uitzien: C:\tiny11maker.ps1 -ISO F -SCRATCH C.

Welke versie

Het iso-bestand van Windows bevat de bestanden voor verschillende Windows-edities, zoals Windows 11 Home en Windows 11 Pro. Tiny11 vraagt welke Windows-versie je wilt afslanken. Elke editie heeft een eigen nummer: typ het nummer van de gewenste editie en druk op Enter. Het grootste deel van het werk zit erop. Kies wel een Windows-versie waarvoor je over een geldige licentie beschikt.

Installeren maar

Tiny11 heeft een nieuwe iso met Windows-installatiebestanden gemaakt. Het bestand heet Tiny11.iso. Met behulp van deze iso en een usb-stick kun je vervolgens een schone installatie van het afgeslankte Windows uitvoeren. Je kunt een opstartbare usb-stick op verschillende manieren maken, waaronder met Rufus. Ga naar https://rufus.ie/nl/ en haal de nieuwste versie binnen. Start de app en wijs bij Apparaat de usb-stick aan. Je hebt een stick met een minimale capaciteit van 8 GB nodig. Bij Opstartselectie kies je Schijf of ISO-image en klik je op Selecteren. Wijs het zojuist gemaakte iso-bestand van Tiny11 aan. Klik tot slot op Starten. Om de afgeslankte versie van Windows op een computer te installeren, start je deze op met de usb-stick. Doorloop de stappen van de installatiewizard, zoals je ook zou doen bij een gangbare installatie. Het resultaat: een afgeslankte Windows-versie.

Weer opbouwen

Prettig aan de compacte versie van Windows is de mogelijkheid om naderhand de onderdelen toe te voegen die je wel degelijk gebruikt. Heb je gekozen voor Tiny11 Maker (en niet voor Tiny11 Core), dan is dit mogelijk. Open het Startmenu, typ Onderdelen en kies Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Plaats vinkjes naast de componenten die je wilt gebruiken. Daarnaast vind je een deel van de standaard-apps via de Microsoft Store: open het Startmenu, typ Store en kies Microsoft Store. Kies Apps en ga op zoek naar de apps die je alsnog wilt gebruiken, bijvoorbeeld Outlook.

Tiny11 Core

Heb je de smaak te pakken en wil je een nog compactere Windows-versie? Dan kun je Tiny11 Core overwegen. Deze vind je op dezelfde pagina als het andere Tiny11-script. De resulterende Windows-versie ontbeert alle onderdelen die ook door Tiny11 Maker worden verwijderd, maar haalt ook weg: Windows Component Store, Windows Defender, Windows Update en WinRE. Vooral Windows Update is een onderdeel dat je niet graag kwijt wilt, tenzij je de Windows-versie tijdelijk wilt gebruiken om bijvoorbeeld iets te proberen, en daarbij Windows in een virtuele machine installeert. Met Tiny11 Core een Windows-installatie maken voor dagelijks gebruik, is niet aan te raden. 

Bestaande Windows afslanken

Heb je al een bestaande Windows-versie draaien en geen behoefte om een nieuwe installatie van een afgeslankte versie uit te voeren? Met een ander programma – CrapFixer – kun je een bestaande Windows-computer uitkleden en hoef je geen schone installatie uit te voeren. Je mag het programma gratis gebruiken. De nieuwste versie vind je op https://github.com/builtbybel/CrapFixer/releases. Pak het zip-bestand uit en dubbelklik op CrapFixer.exe om het programma te starten. Je hoeft het niet te installeren.

CrapFixer is opgebouwd uit drie hoofdonderdelen: Fixer, Restore en Tools. Kies Fixer. Dit onderdeel bestaat uit twee tabbladen: Windows en Applications. Op de tab Windows vind je aan de linkerzijde de collectie met 'opties' die je via CrapFixer kunt uitschakelen als je er geen behoefte aan hebt. De opties zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals Gaming, Privacy en System. Klik eerst op Analyze. CrapFixer scant het systeem en geeft aan wat het aan overbodige troep (zoals bloatware) aantreft. In het venster rechts lees je de aanbevelingen. CrapFixer geeft aan of het onderdeel momenteel wordt uitgevoerd, wat de geadviseerde instelling is en of die al is toegepast. Roodgemarkeerde items vragen extra aandacht, bijvoorbeeld als het gaat om de eerdergenoemde bloatware.

Selecteren maar

Nu komt het leuke werk: bepalen van welke onderdelen je afscheid neemt. Gebruik de lijst aan de linkerkant van het venster om de onderdelen te selecteren. Ben je het eens met de standaardselectie van CrapFixer voor een volledig onderdeel, dan vink je de hoofdcategorie aan. Om bijvoorbeeld alle advertenties uit te zetten, plaats je een vinkje bij Ads. Wil je niet alle wijzigingen toepassen, dan vink je ze individueel aan. Weet je niet zeker wat een onderdeel inhoudt? Klik erop met de rechtermuisknop en kies Help (of druk op de F1-toets): een compacte toelichting verschijnt. Ben je tevreden over de selectie? Uitvoeren maar. Klik op de knop Run Fixer, die je rechtsonder in het venster vindt. 

Neem apps mee

Werp ook een blik op de tab Applications, eveneens beschikbaar via het onderdeel Fixer. Hier lees je voornamelijk welke apps je kunt uitschakelen. Denk aan apps zoals Bing Nieuws en Weer, Copilot en andere ingebakken programma's zoals Telefoonkoppeling. Wil je deze allemaal verwijderen? Klik op Select all (linksonder in het venster). In plaats daarvan kun je ze ook selectief aanvinken.

Kom je later terug op een bepaalde selectie, dan kun je de situatie ook terugdraaien en de instellingen herstellen. Klik links op Restore. In het rechtervenster lees je wat er is teruggedraaid.

Handmatig te werk

Ondanks alle welkome hulp van buitenaf, kun je zelf ook een aantal stappen nemen om Windows meer lichtgewicht te maken. Voorkom allereerst dat er onnodige programma's tijdens de systeemstart worden geladen. Open de Windows-instellingen (Windows-toets+I) en kies Apps / Opstarten. Een overzicht van opstart-apps verschijnt. Zet de schuif op Uit bij de apps die je niet wilt laden. Verwijder ook de apps die nog aanwezig zijn, maar je niet meer gebruikt. Kies Apps / Geïnstalleerde apps. Zoek de app die je wilt verwijderen, klik op Meer opties (herkenbaar aan de drie puntjes) en kies Verwijderen.

Je kunt ook zelf een groot deel van de Windows-onderdelen in- en uitschakelen vanuit de standaardgebruikersomgeving. Open het Startmenu en typ Onderdelen. Klik op Windows-onderdelen in- of uitschakelen. Wil je een volledige categorie uitschakelen, verwijder dan het vinkje bij de hoofdcategorie. Wil je losse onderdelen uitschakelen, dan klap je de hoofdcategorie open en verwijder je de vinkjes bij de ongewenste onderdelen. Plaats de muis op een onderdeel om een compacte beschrijving van het onderdeel te zien. Bij twijfel: schakel het onderdeel niet uit.

Groepsbeleid

Ben je een gevorderde gebruiker en beschik je over Windows 11 Pro? Dan kun je ook het onderdeel Groepsbeleid slim gebruiken om Windows compact te maken. Open het venster Uitvoeren (Windows-toets+R) en typ Gpedit.msc. Vooral onder Computerconfiguratie / Beheersjablonen / Alle instellingen kun je flink wat opties aanpassen. Een interessante instelling is Standaardpakketten Microsoft Store uit het systeem verwijderen. Kies Ingeschakeld en zet aan de linkerzijde van het venster vinkjes bij de apps die je niet wilt gebruiken. Neem ook de rest van de categorie Windows-onderdelen door en zoek naar de standaardprogramma's (bijvoorbeeld Windows Agenda). Vaak kun je die individueel uitschakelen (bijvoorbeeld via Windows Agenda uitschakelen).

Voor Pro's: het ingebouwde groepsbeleid gebruiken.

💻 Nieuwe laptop nodig? Kijk en vergelijk op Kieskeurig.nl

Cody en Jacco lopen door de Partner Direct heen en stellen de vraag: is de Switch 2 nu multiplatform-waardig? Ook zit Jacco drie dagen in Zwitserland voor een gamingmuis en is één persoon jarig.

Kom bij onze Discord. Via ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠deze link kan je met ons en andere luisteraars kletsen over games, deals, nieuws en meer.

Wil je zelf ook een vraag insturen of heb je iets leuks om te melden? Dat kan! Stuur een mailtje naar bonuslevelcast@gmail.com (of bonuslevelkast@gmail.com of bonuslevelqast@gmail.com) en wellicht hoor je jezelf terug in de volgende aflevering!