Veel online diensten zijn tegenwoordig 'walled gardens'. Dat wil zeggen dat je je aan de regels moet houden, anders mag je niet meespelen. We noemen het ook wel centralisatie, en het brengt risico's met zich mee voor online privacy. Wat is precies het gevaar?

Lees eerst: Hoe het internet telkens verder centraliseert

De kern van de zaak is dit: op het gebied van beveiliging en privacy (die nauw samenhangen) zondig je met centralisatie tegen ‘the principle of least privilege’, een basisprincipe in de beveiligingswereld.

Volgens dit principe mag elke component van een computersysteem alleen toegang krijgen tot die informatie en systeembronnen die nodig zijn voor het uitvoeren van zijn taak. Zo is er minder kans op lekken. Grootse gecentraliseerde systemen zoals Facebook hebben toegang tot zoveel informatie dat de kans op lekken en privacy-inbreuken vrij hoog is. Dat principe geldt overigens ook andersom: als je veilig informatie wilt uitwisselen, dien je dat te doen met het minimale systeem dat daarvoor nodig is.

Als jij privéfoto’s wilt uitwisselen met een vriend, heb je daarvoor een systeem nodig dat alleen aan jou en je vriend toegang tot die foto’s geeft, en niet een of andere server daartussen. De veiligste manier is dus een peer-to-peer-bestandsuitwisseling, of via een server van jou of van je vriend in jouw respectievelijk zijn huis.

Een eigen bestandsuitwisselingsserver op een vps is al iets minder veilig en als je die privéfoto’s via Facebook uitwisselt, gebruik je een gigantisch netwerk dat toegang heeft tot zoveel bestanden en zoveel informatie over jou en andere personen dat je het onmogelijk nog veilig kunt noemen.

©PXimport

Als er bijvoorbeeld iemand op de servers van Facebook inbreekt, heeft die persoon toegang tot een schat aan privéinformatie, zoals die privéfoto’s die je met je vrienden uitwisselt, privéberichten, maar ook je zoekgeschiedenis enzovoort. En dat ook van een paar miljard andere gebruikers... En het hoeft niet bij inbraken te blijven. Overheden vinden dit soort bedrijven maar al te leuk om hun burgers te monitoren: ze hoeven maar één bedrijf te overtuigen om gegevens door te spelen.

Lock-in: Ze laten je niet meer los

Een ander probleem is ‘lock-in’: zodra je een tijdje met een gecentraliseerde dienst werkt, zit je daar in veel gevallen aan vast. Dat is deels door het netwerkeffect: als iedereen van je vrienden Facebook gebruikt en jij ook, en je beslist om je Facebook-profiel te verwijderen, dan voel je je plots buitengesloten. Er is immers geen alternatief dat ook door je vrienden gebruikt wordt. Als je op de hoogte wilt blijven van wat ze doen, ben je dus genoodzaakt om Facebook te blijven gebruiken.

Sociale netwerken en andere gecentraliseerde diensten verdienen hun geld vooral met verkopen van advertenties op maat. Het is voor hen dan ook belangrijk om zoveel mogelijk gebruikers zo lang mogelijk op de website te houden en er zoveel mogelijk informatie van los te peuteren. De meeste diensten maken het dan ook moeilijk om naar een concurrent over te stappen en je informatie in een bruikbare vorm te downloaden.

Koppelingen met andere websites gebeuren vaak alleen als de dienst dit expliciet toelaat of zelf ontwikkelt. Dat is ook een vorm van lock-in: het verhoogt de kostprijs van een overstap. Bij gedecentraliseerde diensten is het uitwisselen van gegevens juist een noodzaak om een werkend systeem te hebben, dus daar ben je vrij om van systeem te veranderen.

Censuur en manipulatie

Centralisatie werkt ook censuur in de hand. Zo censureert Facebook alles wat het niet bevalt: een blote borst op een foto van een moeder die borstvoeding geeft aan haar baby, maar ook een link naar een concurrerend sociaal netwerk. Daartegen protesteren helpt niet, want dan krijg je te horen dat je hebt ingestemd met de algemene voorwaarden. Als je daar niet mee instemt, kun je Facebook niet gebruiken en word je buitengesloten van je vrienden. En zo accepteren we allemaal de censuur.

©PXimport

En er zijn nog veel geniepiger nadelen aan centralisatie. Zo wordt manipulatie wel heel eenvoudig als één partij de macht heeft om miljarden mensen iets te laten zien of niet. Dat is niet uit de lucht gegrepen: midden maart 2018 werd duidelijk dat het bedrijf Cambridge Analytica persoonlijke gegevens van miljoenen Facebook-gebruikers zonder hun medeweten had verzameld en daaruit een gedetailleerd profiel van die gebruikers had ontwikkeld om hun specifieke advertenties te tonen. Zo werden die gebruikers op subtiele wijze gemanipuleerd om voor Trump te stemmen in de aanloop van de Amerikaanse presidentsverkiezingen in 2016.

Cambridge Analytica kwam aan die informatie doordat een professor enquêtes op Facebook had gehouden en de informatie daaruit aan het bedrijf had doorverkocht. Maar die informatie verkreeg de professor van Facebook, niet alleen van degenen die de enquête invulden, maar ook van hun vrienden. Overigens werd Cambridge Analytica ook ingezet voor de Vote Leave-campagne voor de brexit. De gecentraliseerde netwerken zoals Facebook maken het wel heel gemakkelijk voor partijen zoals Cambridge Analytica om de publieke opinie te bespelen en ons zo allemaal te manipuleren.

Is de harde schijf of ssd van jouw computer bijna vol? Dikke kans dat je flink wat nutteloze bestanden kunt weggooien. Denk bijvoorbeeld aan duplicaten, tijdelijke gegevens en bekeken filmpjes. Maak daarom schoon schip en creëer zo weer ademruimte voor jouw pc of laptop. In deze workshop bespreken we verschillende opruimmethoden.

Bij gebruik van een nieuwe computer lijkt een schijf van pakweg 500 GB of 2 TB haast oneindig groot. Toch raakt deze opslagdrager sneller vol dan je misschien op voorhand zou verwachten. Naast het bewaren van eigen foto's, video's en documenten halen jouw browser en besturingssysteem ook (ongemerkt) allerlei andere data binnen. Vermoedelijk kun je heel wat overbodige bestanden weggooien. Digitale rommel slokt niet alleen kostbare opslagruimte op, maar vertraagt ook nog eens je computer. Kortom, genoeg reden voor een grondige digitale schoonmaak. 

Systeembestanden opschonen

Er bestaan voor Windows weliswaar allerlei betaalde en gratis opschoonprogramma's, maar die heb je in feite helemaal niet nodig. In Windows 10 en 11 zit tenslotte al een doeltreffend hulpprogramma. Open via de taakbalk of het startmenu de zoekfunctie en typ Schijfopruiming. Zodra je het programma opstart, kies je desgevraagd eerst het schijfstation dat je wilt opruimen. Bevestig in dat geval met OK.

Na een korte analyse toont Schijfopruiming een lijst van verschillende soorten gegevens die je kunt wissen. Met de standaardinstellingen blijven overbodige systeembestanden nog op de computer staan. Een gemiste kans! Klik daarom linksonder op Systeembestanden opschonen en kies indien nodig OK.

Oude herstelpunten mogen ook weg

Je opent nu eerst het tabblad Meer opties, waarna je onder Systeemherstel en schaduwkopieën klikt op Opruimen / Verwijderen. Op het laatste systeemherstelpunt na verwijder je daarmee alle oude herstelgegevens. Navigeer naar het tabblad Schijfopruiming.

Je kunt onder meer kopieën van Windows Update, tijdelijke internetbestanden, miniaturen, verouderde stuurprogramma's en de inhoud van de Prullenbak wissen. Dat resulteert al gauw in enkele gigabytes vrije schijfruimte. Klik op een onderdeel om een uitleg te lezen. Draait jouw systeem stabiel, dan kun je in principe alle voorgestelde bestanden weggooien. Vink de gewenste onderdelen aan en kies OK / Bestanden verwijderen. Je start de computer na afloop zo nodig opnieuw op.

Grootste apps wissen

Het loont de moeite om eens kritisch naar alle geïnstalleerde apps te kijken. Sommige toepassingen eisen nogal veel opslagcapaciteit op. Bekijk welke tooltjes de meeste ruimte innemen en verwijder ze naar eigen inzicht van het systeem.

Klik in de taakbalk op Start en open de Instellingen (pictogram van een tandwiel). Ga nu naar Apps. In Windows 10 verschijnt er meteen een programmalijst. Gebruikers van Windows 11 klikken eerst nog op Geïnstalleerde apps. Kies via het uitrolmenu achter Sorteren op: voor Grootte (Windows 10) of Grootte (van groot naar klein) (Windows 11).

Zie je een zwaar programma dat je nooit gebruikt? Klik dan in Windows 11 op het pictogram met de drie puntjes en bevestig met Verwijderen / Verwijderen. Windows 10-gebruikers klikken eerst op de programmanaam en kiezen vervolgens Verwijderen / Verwijderen.

Grondig(er) programma's wissen

Zodra je een programma uit Windows verwijdert, blijven er wellicht nog restjes achter. Deze nutteloze gegevens bevinden zich diep in het systeem en spoor je dus niet zomaar even op. Installeer en verwijder je regelmatig verse freeware? Gebruik dan voortaan Revo Uninstaller Free. Hiermee wis je elk tooltje inclusief digitale rommel van jouw pc of laptop.

De werking van Revo Uninstaller Free is vrij simpel. Selecteer in de lijst een ongewenst programma en kies in de werkbalk De-installeren. Deze opruimtool gaat vervolgens op zoek naar resten. Je kiest hierbij tussen drie niveaus, namelijk Veilig, Middelmatig of Grondig. Maak een keuze en klik op Ja / Doorzoeken. Heeft Revo Uninstaller Free programmasnippers gevonden? Doorloop dan de resterende stappen en verwijder op eigen risico gegevens. Behalve bestanden verwijder je optioneel ook overbodige registersleutels.

Revo Uninstaller Free regelt dat er minder of zelfs helemaal geen programmaresten achterblijven.

Automatisch opruimen

Het mooiste is natuurlijk wanneer het besturingssysteem op eigen houtje rotzooi opruimt. Goed nieuws, want in tegenstelling tot eerdere versies hebben Windows 10 en 11 een automatische opschoonfunctie. Dat werkt onder andere voor het wissen van tijdelijke bestanden en de inhoud van de Prullenbak. Navigeer hiervoor in de Instellingen naar Systeem / Opslag.

Gebruik je nog Windows 10, check dan of het schuifje bij Opslag op Aan staat. Open Slim opslaan configureren of nu uitvoeren en bepaal onder Opslaginzicht wanneer je de boel automatisch wilt opschonen. Kies Elke dag, Elke week, Elke maand of Bij onvoldoende vrije schijfruimte. Geef onder Tijdelijke bestanden ook aan na hoeveel dagen je de prullenbak en de Downloads-map automatisch wilt legen. Kies bijvoorbeeld 14 dagen of 60 dagen.

Opslaginzicht in Windows 11

De automatische opruimfunctie werkt in Windows 11 op soortgelijke wijze. Wanneer de functie Opslaginzicht is uitgeschakeld, zet je het schuifje op Aan. Klik nu op Opslaginzicht. Er verschijnen diverse instellingen. Je zet onder Tijdelijke bestanden opschonen indien nodig een vinkje. In de resterende opties stel je naar eigen behoefte opschoningsschema's voor Opslaginzicht, de Prullenbak en de Downloads-map in.

Ruimtevreters vinden

Als je de computer vrijwel dagelijks gebruikt, belanden er door de jaren heen mogelijk heel wat grote bestanden op het systeem. Dat kunnen bijvoorbeeld omvangrijke video's, audiotracks, ziparchieven en images van besturingssystemen zijn. Staan deze gegevens niet in de standaard Downloads-map, dan verwijdert Windows ze niet automatisch. Ga daarom zelf op zoek naar overbodige ruimtevreters.

WizTree legt pijlsnel de grootste bestanden bloot, zodat je ze eenvoudig kunt verwijderen. Voor particulier gebruik is dit programma gratis. Na een vlotte installatie start je dit Nederlandstalige programma op. Wijs linksboven achter Selecteren: het gewenste schijfstation aan. Op veel computers is dat de C-schijf. Enkele seconden nadat je op Scannen hebt geklikt, verschijnen er in het onderste deelvenster een heleboel gekleurde blokken. Kijk hier goed naar! De grootste blokken vertegenwoordigen namelijk de omvangrijkste bestanden.

Zodra je op zo'n blok klikt, wordt in het linkerdeelvenster de bijbehorende locatie geopend. Zie hier om wat voor gegevens het gaat. Wie weet kom je zo bestanden op het spoor die bij nader inzien wel weg kunnen. Dat kan rechtstreeks vanuit WizTree. Klik met de rechtermuisknop op een bestandsnaam en kies Verwijderen.

Ontdubbelen

Het is natuurlijk zinloos om op hetzelfde systeem dubbele bestanden te bewaren. Toch gebeurt dat regelmatig, bijvoorbeeld bij het overzetten van beeldmateriaal of het beheren van een forse muziekcollectie. Ontdek met DupeGuru eenvoudig of jouw computer dubbele gegevens bevat. Dit kleine tooltje is beschikbaar voor Windows, macOS en Linux.

Kies tijdens de installatie de Nederlandse taal en start het programma op. Het is belangrijk dat je de zoekopties zorgvuldig invult. Wil je naar alle bestanden speuren, dan selecteer je achter Toepassingsmodus: de optie Standaard. Je kunt als alternatief ook Muziek of Beeld selecteren. Bedenk goed welke optie je bij Onderzoeks type kiest. Zo zoek je bijvoorbeeld op basis van een identieke bestandsnaam of dezelfde inhoud naar duplicaten. Voor muziek kijkt DupeGuru onder meer naar identieke titels of metadata (tags). Klik eventueel op Meer opties om diverse parameters naar je hand te zetten.

Voeg linksonder via het plusteken een map of schijfpartitie toe. Je kunt ook meerdere bestandslocaties aanwijzen. Bedenk wel dat het zoekproces dan waarschijnlijk iets langer duurt. Klik rechtsonder op Onderzoeken om het scanproces te starten. Na afloop zie je hoeveel doublures de freeware heeft gevonden. Wil je de gevonden dubbele bestanden direct verwijderen? Zet dan voor de juiste items een vinkje en klik vervolgens op Acties / Verplaats de gemarkeerde bestanden naar de prullenbak.

Gewiste data redden

Ben je iets te rigoureus te werk gegaan en kun je een belangrijk bestand nergens meer vinden? Staat het ook niet in de Prullenbak? Geen paniek, want mogelijk kun je die dierbare foto of dat actuele document nog terughalen. Ondanks dat het betreffende bestand niet meer in Windows zichtbaar is, staat het misschien nog wel op de harde schijf. Alleen wanneer de gegevens door andere data zijn overschreven, is het bestand definitief weg.

Recuva is een bekend herstelprogramma voor Windows. Laat je niet verleiden om de betaalde versie te kopen, want de gratis editie voldoet prima. Er verschijnt eerst een soort stappenplan. Klik op Volgende en geef aan wat voor bestandstype je wilt herstellen, zoals Afbeeldingen, Muziek, Documenten, Video's of Alle bestanden. Selecteer in de volgende stap de map of het schijfstation waar het verloren bestand tot voor kort stond. Heb je geen idee? Kies dan Ik weet het niet zeker. Via Volgende vink je optioneel de optie Uitvoerig Scannen inschakelen aan. Je vergroot daarmee de slagingskans, al duurt het scanproces aanmerkelijk langer. Klik op Start.

Na even wachten komt er een nieuw venster met resultaten tevoorschijn. Soms zijn er van afbeeldingen voorvertoningen zichtbaar. Zie je de verloren gegevens? Plaats voor de juiste bestandsnamen één of meer vinkjes en klik op Terughalen. Je selecteert nu een opslaglocatie, waarna je bevestigt met OK.

Recuva is een laatste redmiddel om per ongeluk verwijderde gegevens terug te toveren.

AGON by AOC breidt zijn G4-serie uit met twee snelle instapmonitors voor competitieve games: de AOC GAMING 24G4ZR (23,8 inch) en 27G4ZR (27 inch). Beide modellen combineren een Fast IPS-paneel met een verversingssnelheid tot 260 Hz (240 Hz standaard) en een lage bewegingsonscherpte.

De nieuwe G4ZR-modellen richten zich op gamers die vooral snelheid zoeken, maar tegelijkertijd op hun budget willen (of moeten) letten. AOC zet de monitors standaard op 240 Hz en laat je optioneel naar 260 Hz overklokken via het OSD-menu of de G-Menu-software. De responstijden worden opgegeven als 1 ms GtG en 0,3 ms MPRT, waarbij die laatste waarde vooral iets zegt over bewegingsscherpte met backlight-strobing ingeschakeld.

Voor vloeiend beeld ondersteunen de 24G4ZR en 27G4ZR Adaptive-Sync en zijn ze volgens AOC NVIDIA G-SYNC-compatibel. Ook is er MBR Sync, waarmee variabele verversingssnelheid en backlight-strobing tegelijk gebruikt kunnen worden. Dat moet tearing en haperingen tegengaan, terwijl snelle bewegingen scherper blijven.

©AGON by AOC

Beeldkwaliteit, standaard en aansluitingen

Qua beeldkwaliteit kiest AOC voor Fast IPS, wat doorgaans snellere pixelovergangen combineert met IPS-eigenschappen zoals brede kijkhoeken. De 27-inch variant haalt volgens AOC 121,5% sRGB en 92,3% DCI-P3; de 23,8-inch versie 111,7% sRGB en 87,7% DCI-P3. De helderheid is 300 cd/m² en de kijkhoeken zijn 178 graden, zodat kleuren ook bij een schuine kijkpositie redelijk consistent blijven.

De ZR-modellen krijgen een volledig verstelbare standaard met 130 mm hoogteverstelling, plus kantelen, draaien en pivot. Handig als je je schermhoogte en -hoek precies wilt afstellen voor lange sessies. Daarnaast zijn de monitoren VESA 100x100-compatibel voor een arm- of wandmontage. Aansluiten kan via 2x HDMI 2.0 en 1x DisplayPort 1.4. Verder noemt AOC flicker-free en een hardwarematige low blue light-stand om vermoeide ogen te beperken.

©AGON by AOC

Naast de twee nieuwe modellen komen later ook varianten met een eenvoudiger voet die alleen kan kantelen: de 24G4ZRE en 27G4ZRE. Die gebruiken volgens AOC hetzelfde paneel en dezelfde snelheidsspecificaties, maar zijn bedoeld voor wie geen uitgebreide ergonomie nodig heeft.

Beschikbaarheid en prijzen

De AOC GAMING 24G4ZR, 27G4ZR, 24G4ZRE en 27G4ZRE hebben de volgende adviesprijzen: de 24G4ZR kost 149 euro en de 27G4ZR 169 euro. De tilt-only varianten zijn goedkoper: 129 euro voor de 24G4ZRE en 149 euro voor de 27G4ZRE.