Hoewel bedrijven en particulieren steeds meer digitaal werken, blijft de printer veelal onmisbaar. Soms heb je nu eenmaal een factuur, rekeningoverzicht, jaarrekening of foto op papier nodig. Wat zijn goede opties? We zetten zeven printers voor bedrijven op een rijtje.

Wie maandelijks meer dan pakweg vijfhonderd afdrukken maakt, heeft een krachtige en stabiele printer nodig met voldoende capaciteit. Kortom, een exemplaar waarin flinke inktcartridges passen en een forse papierlade is geïntegreerd. Kantoormodellen hebben vaak meerdere papierlades met een duplexmodule voor dubbelzijdig afdrukken. Voeg daar een dubbelzijdige automatische documentinvoer aan toe en je kunt zowel de voor- als achterzijde van een stapeltje documenten automatisch kopiëren of scannen.

Hiervan bestaan er onder de noemers Reverse Automatic Document Feeder (RADF) en Duplex Automatic Document Feeder (DADF) twee soorten, waarvan laatstgenoemde de snelste optie is. Met deze techniek scant of kopieert de machine het document in één keer dubbelzijdig. Vanwege het toenemende smartphone- en tabletgebruik is (draadloze) netwerkondersteuning een must.

Gelukkig hebben alle gerespecteerde printerfabrikanten een mobiele app, al werkt die niet voor alle zakelijke printers. Netwerkprinters bieden daarnaast vaak ondersteuning voor Apple AirPrint en/of Google Cloud Print. Er valt in ieder geval genoeg te kiezen!

Canon MF732Cdw (398 euro)

Met de MF732Cdw (zie bovenstaande afbeelding) richt Canon zich met name op kleine bedrijven die een all-in-one-kleurenlaser inclusief fax wensen. Het apparaat is gegoten in een compact frame, zodat er relatief weinig ruimte vereist is. De overwegend witte behuizing heeft voor het deksel van de glasplaat een aanraakscherm van 12,7 centimeter om het apparaat te bedienen. Linksboven bevindt zich nog een usb-host-poort, waarmee de machine rechtstreeks jpg-, tif- en pdf-bestanden vanaf usb-opslagdragers kan verwerken.

Naast een gigabit-ethernetpoort is er een 802.11b/g/n-adapter ingebouwd. Een processor met een kloksnelheid van tweemaal 800 MHz en 1 GB ram zijn verantwoordelijk voor de rekenkracht. De papierinvoer biedt ruimte voor 250 vellen. Optioneel is er ook een cassette voor 550 vellen verkrijgbaar. Deze laserprinter heeft een print- en kopieerresolutie van 600 × 600 dpi. De maximale scanresolutie bedraagt 9600 × 9600 dpi. Fijn is dat de MF732Cdw een dubbelzijdige documentinvoer heeft. Volgens de fabrikant print deze laserprinter na een opwarmtijd van dertien seconden 27 pagina’s per minuut.

Bij dubbelzijdig afdrukken is er naar verluidt een snelheid van bijna 22 pagina’s per minuut mogelijk. Met behulp van de Canon PRINT Business-app organiseer je printopdrachten vanaf een mobiel apparaat. Daarnaast kan deze printer overweg met de draadloze protocollen AirPrint, Google Cloud Print en Mopria. Deze machine biedt plek aan vier omvangrijke inktcartridges.

Brother HL-L6400DWTSP (889 euro)

©PXimport

De HL-L6400DWT is weliswaar al een tijdje verkrijgbaar, maar onlangs voorzag Brother deze zwart-witlaserprinter van een interessante upgrade. Het apparaat ondersteunt nu namelijk SecurePrint+. Met deze standaard kunnen gebruikers afdruktaken beveiligen via een nfc-id-kaart of pincode. Op die manier kan alleen de rechtmatige eigenaar privacygevoelige documenten afdrukken. Dit werkt overigens uitsluitend in een Windows-omgeving.

Aan de bovenzijde bevindt zich een klein aanraakscherm van 4,5 centimeter. Verder vallen de twee papierlades met een capaciteit van ruim vijfhonderd vellen op. De HL-L6400DWT is vanwege de hoge afdruksnelheid van maximaal vijftig pagina’s per minuut geschikt voor drukbezette kantooromgevingen. De opwarmtijd zou slechts acht seconden bedragen. De meegeleverde cartridge heeft volgens de Japanse fabrikant een capaciteit van 12.000 afdrukken. Binnenin is een duplexmodule ingebouwd, dus dubbelzijdig afdrukken is geen probleem.

Met een afdrukresolutie van 1200 × 1200 zijn er scherpe afdrukken haalbaar. Een Cortex-A9-processor met een kloksnelheid van 800 MHz stuurt het apparaat aan. Verder is er 500 MB ram aanwezig. Handig is dat de HL-L6400DWT statusinformatie per e-mail verzendt naar de beheerder. Zo weet je bijvoorbeeld wanneer de cartridge bijna leeg is of als er een papierlade openstaat.

Dit apparaat laat zich zowel bedraad als draadloos in het netwerk aansluiten. Met Google Cloud print, AirPrint en Mopria heb je keuze uit meerdere methoden om vanaf een smartphone of tablet te printen. De HL-L6400DWT ondersteunt bovendien een rechtstreekse wifi-verbinding met apparaten en er is een nfc-chip aanwezig. Ten slotte kun je ook vanuit de Brother iPrint&Scan-app afdruktaken doorgeven.

HP OfficeJet Pro 8720 (199,95 euro)

©PXimport

Wie vaak print, hoeft niet per se voor een prijzige laserprinter te kiezen. Inkjetprinters zijn doorgaans betaalbaarder en ook hiervan bestaan er genoeg (semi-)zakelijke modellen. De breed verkrijgbare OfficeJet Pro 8720 is daar een goed voorbeeld van. Het betreft een all-in-one-exemplaar inclusief fax-functie. Hoewel deze printer voor een zakelijk model niet overdreven groot is, bevat de voorzijde evengoed een aanraakscherm van 10,92 centimeter.

Linksonder vlakbij de aan/uit-schakelaar is er nog een usb-host-poort, waarmee gebruikers desgewenst rechtstreeks printjes maken vanaf een usb-opslagdrager. In de behuizing is verder een 802.11b/g/n-adapter verwerkt. Een processor met een kloksnelheid van 600 MHz en 256 ram zorgen voor de nodige power. De standaardpapierlade heeft een capaciteit van 250 vellen. Dit aantal verdubbel je eventueel door een extra papierlade aan te sluiten.

De automatische documentinvoer DADF) herbergt vijftig vellen en werkt in combinatie met dubbelzijdig scannen. De printkwaliteit in kleur bedraagt 4800 × 1200 dpi. De scanresolutie is maximaal 1200 dpi, terwijl de kopieerresolutie blijft steken op 600 dpi. Voor mobiele afdruktaken heb je keuze tussen Apple AirPrint, Morpria, wifi direct of de HP ePrint-app. Voor deze printer zijn er vier cartridges vereist.

Epson WF-3725DWF (159 euro)

©PXimport

Voor thuisgebruik heb je natuurlijk niet zo’n dure kantoormachine nodig. Tegelijkertijd gebruik je het apparaat misschien te vaak om voor een doorsnee printer van enkele tientjes te kiezen. De Epson WF-3725DWF zit er mooi tussenin. Het betreft een zwarte all-in-one-printer met een strakke vormgeving. Op een schuin voorpaneel zijn alle bedieningstoetsen en het aanraakscherm van 6,8 centimeter gehuisvest. De usb-host-poort zit aan de zijkant netjes weggewerkt achter een klepje.

Onderop bevindt zich de papierlade met ruimte voor 250 vellen. De automatische documentinvoer vind je bovenop het deksel en biedt plek aan 35 vellen. Verder ondersteunt de WF-3725DWF ook nog automatisch dubbelzijdig afdrukken. Houd er rekening mee dat de uitvoerlade ‘slechts’ tachtig vellen kan bevatten, dus dat is vergeleken met andere printers niet zoveel. Per kleur zijn er 256 spuitkoppen beschikbaar, waarbij er een printresolutie haalbaar is van 4800 × 2400 dpi. De afdruksnelheid in kleur is volgens Epson zo’n tien pagina’s per minuut.

Ga je in zwart-wit afdrukken, dan print je binnen dezelfde tijd twintig pagina’s. Overigens gelden deze specificaties voor enkelvoudig afdrukken, want dubbelzijdige printjes vergen meer tijd. Qua connectiviteit kunnen gebruikers uit de voeten met ethernet, wifi, usb en nfc. Epson heeft eigen mobiele apps om mobiele printopdrachten te reguleren, al is de WF-3725DWF ook bereikbaar via AirPrint en Google Cloud Print. In deze printer is er plek voor vier compacte cartridges.

Lexmark CS410dn (130,95 euro)

©PXimport

Het Amerikaanse Lexmark ontwikkelt betaalbare kleurenlasers en de CS410dn is daarvan een mooi voorbeeld. Wie goed speurt op internet, betaalt iets meer dan 130 euro voor dit exemplaar. Het model is voorzien van een dualcore-processor met een kloksnelheid van 800 MHz. Daarnaast is er 256 MB geheugen aanwezig. Lexmark claimt dat de CS410dn capabel genoeg is om dertig pagina’s per minuut in zowel zwart als kleur te verwerken.

Hoewel de behuizing behoorlijk compact is, heeft de fabrikant een interne duplexmodule toegevoegd. Bij dubbelzijdig afdrukken haalt deze printer een snelheid van vijftien printjes per minuut. De afdrukkwaliteit in kleur is met 2400 × 600 dpi voor een budgetprinter erg netjes. Onderop bevindt zich een papierlade met een capaciteit voor 250 vellen. Eventueel is er uitbreiding van de papiercassette mogelijk. Connectiviteit is aanwezig in de vorm van een 802.11b/g/n-adapter, ethernet, usb en ondersteuning voor AirPrint. Voor Google Cloud Print is er helaas geen ondersteuning.

Met de Lexmark Mobile print-app kun je overigens wel vanuit Android (en ook iOS) afdruktaken verzenden. De behuizing oogt vrij simpel met aan de bovenzijde alle bedieningselementen. In tegenstelling tot veel andere hedendaagse printers bevat de CS410dn nogal wat fysieke knoppen. Zo zijn er onder meer numerieke toetsen en navigatiepijlen aanwezig. De reden hiervoor is dat het display niet aanraakgevoelig is. Deze Lexmark-telg biedt plek aan vier cartridges.

Xerox C400V_DN

©PXimport

Xerox is een begrip op het gebied van kantoorprinters en de C400V_DN bevestigt deze reputatie. Deze kleurenlaser kan weliswaar alleen printen, maar de makers hebben allerlei aanvullende slimmigheden toegevoegd. Is de cartridge bijvoorbeeld bijna leeg, dan bestelt deze printer automatisch een nieuw exemplaar. Dit model werkt nauw samen met het cloudplatform van Xerox, namelijk ConnectKey. Hiermee voer je bijvoorbeeld rechtstreeks afdrukken uit vanuit de cloud, waarbij je voorbeeldweergaven van scans op het aanraakscherm bekijkt.

Een prettige gedachte is dat verzonden afdruktaken zijn beschermd met een krachtige encryptie, zodat hackers de documenten niet kunnen onderscheppen. Dit soort slimmigheden vereisen natuurlijk wel wat rekenkracht. De processor heeft dan ook een kloksnelheid van 1,05 GHz en er is maar liefst 2 GB werkgeheugen aanwezig. Xerox belooft een printsnelheid van 35 pagina’s per minuut op een maximale printresolutie van 600 × 600 dpi. Automatisch dubbelzijdig afdrukken is mogelijk en de twee papierladen bieden in totaal plek aan zo’n zevenhonderd vellen.

De C400v_DN laat zich via usb rechtstreeks op een computer aansluiten, al is er ook een gigabit-ethernetpoort beschikbaar. Met mobiele apparaten communiceert deze machine via een nfc-chip. Een wifi-module is helaas optioneel, want dit onderdeel is niet standaard inbegrepen. Een gemiste kans, aangezien de C400v_DN wel protocollen als AirPrint, Mopria en Google Cloud Print ondersteunt. Net zoals bij de meeste printers gaan ook in dit exemplaar vier cartridges.

OKI MC573DN (429 euro)

©PXimport

Voor bedrijven die een betaalbare en veelzijdige kleurenledprinter overwegen, is de OKI MC573DN een interessante optie. Het is een all-in-one-model met een indrukwekkend bedieningspaneel aan de voorzijde. Hierop pronkt een kleurenaanraakscherm van 17,78 centimeter en allerlei fysieke knoppen. Er is overigens een fax ingebouwd, dus vandaar de numerieke toetsen. Bovenop bevindt zich een automatische documentinvoer (RADF) die dubbelzijdige scans en kopieertaken kan verwerken. Er is hierin ruimte voor vijftig vellen.

De onderste papierlade en multifunctionele lade herbergen respectievelijk maximaal 250 vellen en 100 vellen. Is dat onvoldoende, dan is er uitbreiding van een extra lade met 530 vellen mogelijk. De afdrukkwaliteit bedraagt 1200 × 1200 dpi. Ga je scannen, dan is er een resolutie van 600 × 600 dpi haalbaar. De opwarmtijd is relatief lang, namelijk ruim een halve minuut. Deze wachttijd maakt OKI ruimschoots goed, want deze machine drukt iedere twee seconden een document af. Aansluiten kan via usb of een gigabit-ethernetpoort.

Een draadloze netwerkadapter is verkrijgbaar als optionele accessoire. Gebruikers krijgen verder toegang tot het smart Extendable Platform (sXP) van OKI. Met dit platform voeg je de printer toe aan een omvangrijk documentmanagementsysteem met meerdere gekoppelde apparaten. Verder is afdrukken vanaf mobiele apparaten mogelijk, dankzij ondersteuning voor AirPrint en Google Cloud Print. In deze ledprinter gaan vier inktcartridges. Mocht je oprecht geïnteresseerd zijn in de MC573DN, let dan even goed op. De prijzen in de verschillende (web)winkels lopen namelijk sterk uiteen.

Waarom start een computer met een SSD binnen enkele seconden op, terwijl een oude harde schijf blijft ratelen? Het vervangen van een HDD door een SSD is de beste upgrade voor een trage laptop of pc. We leggen in dit artikel uit waar die enorme snelheidswinst vandaan komt en wat het fundamentele verschil is tussen deze twee opslagtechnieken.

Iedereen die zijn computer of laptop een tweede leven wil geven, krijgt vaak hetzelfde advies: vervang de oude harde schijf door een SSD. De snelheidswinst is direct merkbaar bij het opstarten en het openen van programma's. Maar waar komt dat enorme verschil in prestaties vandaan? Het antwoord ligt in de fundamentele technologie die schuilgaat onder de behuizing van deze opslagmedia.

De vertraging van mechanische onderdelen

Om te begrijpen waarom een Solid State Drive (SSD) zo snel is, moeten we eerst kijken naar de beperkingen van de traditionele harde schijf (HDD). Een HDD werkt met magnetische roterende platen. Dat kun je vergelijken met een geavanceerde platenspeler. Wanneer je een bestand opent, moet een fysieke lees- en schrijfkop zich naar de juiste plek op de draaiende schijf verplaatsen om de data op te halen. Dat fysieke proces kost tijd, wat we latentie noemen. Hoe meer de data op de schijf verspreid staat, hoe vaker de kop heen en weer moet bewegen en wachten tot de juiste sector onder de naald doordraait. Dit mechanische aspect is de grootste vertragende factor in traditionele opslag.

©Claudio Divizia

Flashgeheugen en directe gegevensoverdracht

Een SSD rekent definitief af met deze wachttijden omdat er geen bewegende onderdelen in de behuizing zitten. De naam 'Solid State' verwijst hier ook naar; het is een vast medium zonder rammelende componenten. In plaats van magnetische platen gebruikt een SSD zogenoemd NAND-flashgeheugen. Dat is vergelijkbaar met de technologie in een usb-stick, maar dan veel sneller en betrouwbaarder. Omdat de data op microchips wordt opgeslagen, is de toegang tot bestanden volledig elektronisch. Er hoeft geen schijf op toeren te komen en er hoeft geen arm te bewegen. De controller van de SSD stuurt simpelweg een elektrisch signaal naar het juiste adres op de chip en de data is direct beschikbaar.

Toegangstijd en willekeurige leesacties

Hoewel de maximale doorvoersnelheid van grote bestanden bij een SSD indrukwekkend is, zit de echte winst voor de consument in de toegangstijd. Een besturingssysteem zoals Windows of macOS is constant bezig met het lezen en schrijven van duizenden kleine systeembestandjes. Een harde schijf heeft daar enorm veel moeite mee, omdat de leeskop als een bezetene heen en weer moet schieten. Een SSD kan deze willekeurige lees- en schrijfopdrachten (random read/write) nagenoeg gelijktijdig verwerken met een verwaarloosbare vertraging. Dat is de reden waarom een pc met een SSD binnen enkele seconden opstart, terwijl een computer met een HDD daar soms minuten over doet.

©KanyaphatStudio

Van SATA naar NVMe-snelheden

Tot slot speelt de aansluiting een rol in de snelheidsontwikkeling. De eerste generaties SSD's gebruikten nog de SATA-aansluiting, die oorspronkelijk was ontworpen voor harde schijven. Hoewel dat al een flinke verbetering was, liepen snelle SSD's tegen de grens van deze aansluiting aan. Moderne computers maken daarom gebruik van het NVMe-protocol via een M.2-aansluiting. Deze technologie communiceert rechtstreeks via de snelle PCIe-banen van het moederbord, waardoor de vertragende tussenstappen van de oude SATA-standaard worden overgeslagen. Hierdoor zijn snelheden mogelijk die vele malen hoger liggen dan bij de traditionele harde schijf.

Misschien heb je wel eens een vraag gesteld aan een AI-chatbot als ChatGPT, Microsoft Copilot of Perplexity. Maar hoe ontwerp je zelf nu zo'n chatbot? Met de juiste tools is daar zelfs weinig tot geen programmeerwerk voor vereist. We bekijken twee uiteenlopende oplossingen.

Een AI-chatbot is een digitale gesprekspartner die wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie. Meestal is de intelligentie gebaseerd op een taalmodel dat is getraind om mensachtige gesprekken te voeren. In tegenstelling tot traditionele op regels gebaseerde chatbots, die alleen vooraf ingestelde antwoorden geven, kan een AI-chatbot vrije tekst begrijpen en ‘natuurlijke’ reacties geven.

In dit artikel kijken we naar het bouwen van een eigen chatbot die je op je desktop of mobiel kunt gebruiken en zelfs op een eigen website kunt plaatsen. We bespreken twee manieren. De eenvoudigste is een no-code chatbotplatform dat het AI-gedeelte achter de schermen afhandelt en je via een gebruiksvriendelijke interface laat bepalen hoe de gespreksflow verloopt. Typische voorbeelden zijn Chatfuel en Chatbot voor zakelijke toepassingen. Daarnaast zijn er de meer toegankelijke Poe en Coze, die we hier behandelen. Onze tweede oplossing is technischer, maar flexibeler. Daarbij gebruik je de Application Programming Interface (API) van een AI-taalmodel om de AI-functionaliteit in je eigen omgeving te integreren. Hiervoor werken we graag met de online omgeving Google Colab.

Poe

Laten we starten met een gebruiksvriendelijke optie: het no-code chatbotplatform Poe (www.poe.com). Je kunt hier ook de app voor desktop of mobiel downloaden en installeren, met vrijwel dezelfde interface en functies als in de browser. De eerste keer maak je een account aan of meld je je aan met je Google- of Apple-account. Via Bots and apps kun je met allerlei AI-chatbots praten, maar in dit geval willen we vooral een eigen chatbot maken. Concreet gaat het om het creëren van een eigen ‘persona’ binnen een gekozen AI-model. Zo’n persona kun je zien als het perspectief, de rol of identiteit die je een AI-bot meegeeft.

Klik hiervoor op Create +. Je krijgt nu verschillende opties, zoals Image generation bot, Video generation bot en Prompt bot. Wij kiezen dit laatste.

Creatie

Je hoeft nu eigenlijk alleen maar een onlineformulier in te vullen. We doorlopen kort de belangrijkste onderdelen. Naast het gekozen bottype moet je een naam verzinnen. Omdat deze deel uitmaakt van de url, kies je bij voorkeur een originele, korte naam in kleine letters. Voeg ook een beschrijving toe, die zichtbaar is voor gebruikers van je bot.

Bij Base bot selecteer je een geschikt AI-model, bijvoorbeeld Claude-Haiku-3, GPT-4o-mini, GPT-5 of Grok-4. Afhankelijk van het model gelden er soms beperkingen. Poe-abonnees krijgen doorgaans uitgebreidere toegang tot de duurdere modellen.

Bij Prompt beschrijf je nauwkeurig en uitgebreid hoe de bot moet reageren. De optie Optimize prompt for Previews kun je uitgeschakeld laten. Vul bij Greeting message een welkomstwoord in dat de bot bij elke start toont. Het onderdeel Advanced kun je eigenlijk ongemoeid laten, maar interessant is wel dat je bij Custom temperature het ‘creativiteitsgehalte’ van de bot kunt instellen: hoe hoger de waarde, hoe creatiever en onvoorspelbaarder.

Bij Access kies je de zichtbaarheid van je bot. Wellicht is Only people with the access link de handigste optie, waarna de url zichtbaar wordt en je deze kunt verspreiden. Klik bovenin op Edit picture en kies of ontwerp een passend pictogram. Is alles ingevuld, klik dan onderin op Publish. Je bot is nu klaar voor gebruik. Om je bot te bewerken, hoef je deze maar bij Bots and apps te selecteren en via het knopje met de drie puntjes op Edit te klikken. Ook de optie Delete is beschikbaar.

GPT's van OpenAI

Binnen de omgeving van OpenAI (https://chat.openai.com) kun je ook je eigen AI-chatbots maken, de zogeheten GPT’s. Hiervoor heb je wel een plusabonnement nodig (23 euro per maand). Je bent daarbij ook beperkt tot de GPT-modellen van OpenAI, maar je kunt je creaties wel delen via een link of in de GPT-store.

In het kort werkt dit als volgt. Meld je aan en klik links op GPT’s. Klik rechtsboven op + Maken. Via Configureren stel je alles handmatig in, maar via Maken kan het ook ‘al converserend’. Beschrijf kort wat je GPT moet doen en voor wie. Laat de tool een naam en profielfoto voorstellen en beantwoord de vragen om toon en werking af te stemmen. Test je GPT in de preview en ga daarna naar Configureren, waar je naam, beschrijving, instructies en gespreksopeningen ziet. Bij Kennis kun je bestanden uploaden zodat je GPT ook informatie uit je eigen documenten haalt. Via Nieuwe handeling maken koppel je eventueel acties aan externe API’s, gebruik alleen API’s die je vertrouwt. Bevestig met Maken en bepaal hoe je je GPT deelt: Alleen ik, Iedereen met de link of GPT-winkel (in een zelfgekozen categorie). Rond af met Opslaan. Je kunt de link (https://chatgpt.com/g/<code><naam>) daarna kopiëren en verspreiden. Via GPT’s / Mijn GPT’s kun je eerder gemaakte GPT’s bewerken of verwijderen.

Je kunt ook je ook eigen ‘chatbots’ (GPT’s) ontwerpen, gebruiken en met anderen delen.

Poe biedt ook geavanceerdere mogelijkheden als een Server bot-type (waarmee je ook andere API’s kunt aanroepen). Via Knowledge base kun je verder eigen informatiebronnen toevoegen waaruit de bot kan putten. Voor complexere bots gebruiken we toch liever het no-code platform Coze (www.coze.com) dat veel extra opties kent. Meld je aan met je Google-account, klik op + Create in de linkerkolom en daarna op + Create bij Create agent.

Coze

Coze gebruikt de term agent in plaats van bot om duidelijk te maken dat je er een digitale assistent mee kunt maken die niet alleen met een AI-model antwoorden geeft, maar ook geheugen of context kan gebruiken en meerdere kanalen kan bedienen, zoals een website of een Discord-server, maar zover gaan we hier niet.

Vul een passende naam voor je bot of agent in en schrijf een korte maar duidelijke omschrijving, bijvoorbeeld “Deze bot haalt allerlei informatie uit onze eigen documenten rond computerbeveiliging.” Laat Personal geselecteerd bij Workspace en klik linksonder op het knopje om een geschikt pictogram te uploaden of klik op het sterretje om er een te laten genereren. Klik daarna op Confirm.

Uitwerking

Je komt nu in je dashboard waar je de bot verder vorm kunt geven. Ontwerp de persona door in het linkerdeelvenster een uitvoerige omschrijving van de bot in te vullen. Optimaliseer deze omschrijving snel met het blauwe knopje Auto Optimize prompt rechtsboven. Na bevestiging met Auto-optimize werkt Coze meteen een geoptimaliseerde prompt uit voor de persona. Klik op Replace om deze te gebruiken. In het rechterdeelvenster kun je je bot direct testen. De antwoorden komen uit de kennisdatabank van het geselecteerde model (zoals GPT-4o).

Wil je dat de bot ook uit eigen bronnen put, dan moet je deze eerst uploaden. Dit doe je in het middelste deelvenster, bij

Knowledge, waar je uit Text, Table en Images kunt kiezen. Klik op het plusknopje bij bijvoorbeeld Text en daarna op Create knowledge. Selecteer Text format en geef een naam aan je informatiebundel. Je kunt data ophalen uit bronnen als Notion of Google Doc, maar wij kiezen voor Local documents om eigen bestanden te uploaden. Klik op Create and import en versleep de gewenste documenten naar het venster. Klik daarna op Next (3x) en wat later zijn je documenten verwerkt. Rond af met Confirm en met Add to Agent rechtsboven. Je vindt je informatiebundel nu terug bij Knowledge en de bot put voortaan (ook) uit deze gegevens.

Om je bot beschikbaar te maken, klik je rechtsboven op Publish en daarna op Confirm. Je kunt hem op diverse platformen publiceren, onder meer in de Coze Agent Store. Selecteer een passende categorie en bevestig met Publish.

Extra's

Daarnaast biedt Coze nog diverse andere nuttige opties, zoals talrijke plug-ins. Klik hiervoor op het plusknopje bij Plugins of gebruik het A-knopje om automatisch geschikte plug-ins te laden op basis van je persona-beschrijving. Deze kun je meteen inzetten, eventueel na optimale afstelling via het tandwielpictogram.

API-sleutels

No code-platformen als Poe en Coze zijn handig, maar wil je meer flexibiliteit en schrik je niet terug voor enige basiscodering, dan werk je beter met de API van een AI-model. Deze fungeert als tussenpersoon die je script en de AI-dienst laat communiceren via een set regels en commando’s. We gaan uit van de API van OpenAI (GPT) en maken eerst een sleutel aan om de API-interface te gebruiken. Ga naar https://platform.openai.com/api-keys, meld je aan met je account (zoals Google) en klik op +Create new secret key. Geef de sleutel een naam, bijvoorbeeld aibot, en klik op Create secret key. Klik daarna op Copy en bewaar de sleutel op een veilige plek. Rond af met Done: de sleutel is nu toegevoegd. Je kunt deze hier op elk moment ook weer intrekken.

Interactie

Een snelle manier om een script te maken dat deze API aanroept, is via het gratis Google Colab (https://colab.research.google.com), een online notitieboek voor Python. Meld je aan met je Google-account, klik op + Nieuw notebook of ga naar Bestand en kies Nieuw notebook in Drive, en geef het ipynb-bestand (Interactive PYthon NoteBook) een zinvolle naam. Het notebook wordt automatisch in je Google Drive bewaard en is bereikbaar via het pictogram met de oranje cirkels.

Klik nu op + Code voor je eerste codecel, waarmee je de OpenAI-bibliotheek installeert:

!pip install openai

Voer dit uit met het pijlknopje en klik vervolgens op + Code voor de tweede cel met de volgende code:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

response = client.chat.completions.create(

    model="gpt-3.5-turbo",

    messages=[{"role": "user", "content": "Wat weet je over Haarlem( Nederlands)?"}]

)

print(response.choices[0].message.content)

Je laadt hierbij eerst de geïnstalleerde Python-bibliotheek en zet je geheime sleutel in de clientconfiguratie. Vervolgens stuur je een chataanvraag naar OpenAI en bewaar je het antwoord in de variabele ‘response’. Vervolgens haal je de tekst van het (eerste) antwoord op en druk je dit af in de uitvoer van de code-cel.

Eigen chatbot

 We gaan nu een stap verder en maken er een heuse chatbot van die via een while-lus een doorlopend gesprek kan voeren:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

messages=[

    {"role":"system","content":"Je beantwoordt elke prompt leuk, maar correct, met een rijmschema zoals ABAB of ABBA"}]

while True:

  user_input=input("Jij:")

  if user_input.lower() in ["stop","exit","quit"]:

    break

  messages.append({"role":"user","content":user_input})

  response=client.chat.completions.create(

      model="gpt-4o",messages=messages)

  bot_reply=response.choices[0].message.content

  print("Bot:",bot_reply)

  messages.append({"role":"assistant","content":bot_reply})

Zolang de gebruiker geen stopwoord invoert, blijft de lus actief. De bot antwoordt in de stijl en taal die je zelf hebt vastgelegd in de systeemrol (zie coderegel 3). Met de methode-aanroep messages.append voeg je telkens een nieuw bericht van zowel de gebruiker (user) als de bot (assistant) toe aan de gespreksgeschiedenis.

Mocht je ergens een fout hebben gemaakt in je script, dan is de kans groot dat je via de knop Fout uitleggen nuttige feedback krijgt en met de knop Accepteren (en uitvoeren) de fout zelfs automatisch kunt laten verbeteren.

In het kader ‘Mooi gepresenteerd’ lichten we kort toe hoe je dit script bijvoorbeeld ook op een eigen webpagina kunt laten draaien.

Mooi gepresenteerd

Je Colab-script werkt, maar het oogt niet fraai en je wilt het natuurlijk mooi gepresenteerd met anderen delen. Dit doe je het makkelijkst met Gradio, een opensource-Python-bibliotheek waarmee je snel een webinterface rond je script bouwt. Installeer en importeer daarvoor eerst Gradio in je Colab-omgeving:

!pip install -q gradio

import gradio

Via www.kwikr.nl/colabcode vind je de code (als py-bestand) waarmee je rond het Colab-script met Gradio een eenvoudige webinterface genereert. Deze verschijnt in je Colab-omgeving, maar je krijgt ook een publieke url te zien waar je de interface rechtstreeks kunt openen (https://<code>.gradio.live).

Dankzij de volgende aanroep in de laatste coderegel kunnen bezoekers van deze webpagina je chatbot-script ook als PWA-app op hun pc bewaren en starten:

demo.launch(share=True,pwa=True)

Een alternatief is deze webpagina via een <iframe>-instructie in de html-code van je eigen site op te nemen:

<iframe src=https://<code>.gradio.live></iframe>

Gradio heeft een eenvoudige webinterface gecreëerd voor ons chatbotscript.