Browseroorlog 3.0: de slag om de AI-browsers

AI-chatbots gaan hun vierde levensjaar in. Tenminste, zoals het brede publiek ze kent, want pas eind 2022 kwam alles in een stroomversnelling met de lancering van OpenAI’s ChatGPT. Sindsdien zijn nieuwe spelers opgedoken als Copilot, Gemini, Grok, Claude en DeepSeek. Ze beantwoorden zonder moeite talloze vragen, maar toegang tot onze mails, agenda’s of betaalinfo krijgen ze alleen wanneer we dat expliciet toestaan. En gebruikers blijken hier behoorlijk terughoudend in: weinigen geven zomaar volledige datatoegang aan willekeurige chatbots op het internet.

Voor technologiebedrijven was dat een signaal om hun strategie te hertekenen. In plaats van een aparte chatbot schuiven ze het systeem nu steeds dieper de browser in. Daar kan de AI meelezen met de context van de pagina’s die je bezoekt en helpt deze bij handelingen die je toch al in de browser uitvoert, zonder dat het bedrijf rechtstreeks bij je accounts kan. En daarmee zijn we aanbeland bij de derde browseroorlog.

Bekende technologiebedrijven hebben de afgelopen decennia al meerdere browseroorlogen uitgevochten. In de jaren 90 ontstond browseroorlog 1.0 rond markttoegang, met in de hoofdrol Netscape Navigator tegenover Microsoft Internet Explorer. In het eerste decennium van deze eeuw volgde browseroorlog 2.0, met een strijd om prestaties, veiligheid en flexibiliteit (aanpasbaarheid), met Google Chrome en Mozilla Firefox op kop.

Sinds 2023 woedt browseroorlog 3.0, volledig gericht op intelligentie en automatisering. De lancering van generatieve AI-modellen zette, zoals gezegd, deze fase in gang en dwingt gevestigde spelers als Google en Microsoft, maar ook AI-start-ups als OpenAI en Perplexity, om de browser ‘opnieuw uit te vinden’.

De eerste groep integreert AI zoals Gemini en Copilot in bestaande browsers, terwijl de tweede groep browsers grotendeels van de grond af rond AI opbouwt om traditionele surf- en zoekpatronen te doorbreken. De bekendste voorbeelden zijn Perplexity Comet, OpenAI Atlas (momenteel beschikbaar voor macOS), The Browser Company Dia en Opera Neon (beide momenteel via wachtlijst).

We bekijken eerst een voorbeeld van de eerste groep met Copilot in Edge en richten ons daarna op AI-browser Comet, die nu al voor iedereen beschikbaar is. Daarna gaan we explicieter in op mogelijke nadelen en risico’s die aan AI (in de) browsers verbonden zijn.

Copilot is de naam van een AI-assistent die bovenop AI-modellen van vooral OpenAI, met diverse GPT-varianten, maar ook van Microsoft zelf draait en inmiddels in vrijwel alle Microsoft-producten is geïntegreerd, waaronder Bing, Office, Windows en recent ook als Copilot-modus in browser Edge.

Deze modus richt zich vooral op passieve assistentie en heeft in principe alleen toegang tot de webpagina die je zelf doorgeeft. Deze AI neemt dus niet actief de controle van je over, maar fungeert als een slimme assistent of copiloot die bestaande taken optimaliseert. In het kader AI-extensies vermelden we nog enkele andere assistenten in de vorm van extra browserextensies. Zulke assistenten kunnen bijvoorbeeld de tekst van webpagina’s samenvatten en interactief maken, doordat je er in natuurlijke taal vragen over stelt. Ze kunnen soms ook zelf tekstinhoud herschrijven en creëren, bijvoorbeeld op basis van een bestaande webpagina, en bieden vaak handige zoekhulpmiddelen.

We gaan ervan uit dat je Edge al op je systeem hebt. Als dat niet zo is, kun je de browser downloaden (voor Windows, macOS en mobiel). Zorg dat je de recentste versie hebt. In Edge open je hiervoor Instellingen / Over Microsoft Edge en controleer je of de laatste officiële build is gedownload en geïnstalleerd.

Bij Instellingen / AI-innovaties, of via edge://settings/ai, schakel je de Copilot-modus in of uit. Na inschakeling kun je ook de Copilot-tabbladpagina activeren: bij een nieuw tabblad verschijnt dan een instelbare chatbotomgeving met invoerbalk.

Verder vind je hier Voorkeuren voor Copilot-modus, al beperkt dit zich voorlopig tot je eigen voorkeur voor het kleurenthema van de browser en de toetsenbordfocus in een nieuw tabblad.

Laten we nu kort tonen wat mogelijk is met de huidige Copilot-modus. Een nieuw tabblad vormt een goed startpunt. Je kunt hier een url invoeren, maar ook directe vragen stellen over uiteenlopende onderwerpen. In het uitklapmenu bij de invoerbalk kies je uit Slim (standaard), Snelle reactie, Think Deeper en Studeren en leren. Deze laatste helpt je wanneer je jezelf wilt testen over de inhoud op een ander tabblad. Klik dan eerst op het plusknopje, selecteer het juiste tabblad en vraag daarna iets als ‘Stel 10 multiplechoicevragen op over dit tabblad en geef de juiste antwoorden onderaan’ of ‘Vat de tekst van de webpagina samen’. Je kunt ook op een pagina met rechts op gemarkeerde tekst klikken en vervolgens Vraag het aan Copilot kiezen. Het antwoord verschijnt dan in een apart deelvenster dat je via de Copilot-knop rechtsboven in- en uitschakelt.

Met het microfoonpictogram op de invoerbalk spreek je prompts in. Activeer je in het venster het brilpictogram van Copilot Vision, dan kijkt de AI mee op de geopende webpagina en herkent die ook afbeeldingen, waarna je er opnieuw vragen over kunt stellen. De AI spreekt het antwoord uit, ook in het Nederlands als je dat vraagt. Via het tandwielpictogram kies je een passende stem. Soms hapert deze functie helaas en kan Copilot een webpagina niet meer inlezen of antwoordt die plots in een andere taal. De indicatie ‘experimenteel’ blijft dus vooralsnog terecht.

In het configuratievenster van de Copilot-modus vind je ook de optie Acties in Edge Preview, al is deze op het moment van dit schrijven alleen beschikbaar in de Verenigde Staten. Met deze functie evolueert Copilot van een passieve digitale metgezel naar een actieve agent die, met jouw toestemming, zelf websites opent of naar pagina’s navigeert, open tabbladen analyseert en vergelijkt, acties uitvoert op een website en dit zelfs na aanmelding met je inloggegevens.

Wanneer je hier klikt op Acties ontdekken, blijft alleen de knop Aanmelden voor wachtlijst zichtbaar. Ben je via een VPN-aanbieder met een Amerikaanse VPN-server verbonden, dan selecteer je hier als je bent aangemeld met je Microsoft-account Zet Actions aan in Edge (Preview) en activeer je deze na bevestiging. Wij testten dit succesvol met Mullvad VPN (www.mullvad.net/nl/vpn; 5 euro per maand), al zijn er uiteraard meerdere diensten. Houd er rekening mee dat Microsoft dit als een zeer experimentele functie met risico’s omschrijft, wat verder in dit artikel nog aan bod komt. Het toont in elk geval dat Microsoft zijn AI-functionaliteit in de browser verder wil uitbreiden.

In het configuratievenster kies je bij Acties in Edge Preview uit drie modi: Licht, Gebalanceerd (aanbevolen) of Strikt, naargelang Copilot je geen, geregeld of altijd toestemming moet vragen voordat hij met een site communiceert. Je kunt hier ook een witte en zwarte lijst met url’s opstellen. We raden je in elk geval af om de optie Licht te kiezen.

Wij probeerden het vervolgens uit met de prompt ‘Boek een hotel op Booking.com voor 2 personen gedurende 3 nachten, tussen 20 en 31 december 2025, op een van de Waddeneilanden. Toon mij de beste opties voordat je gaat boeken.’

Copilot ging meteen aan de slag en toonde na een tweetal minuten verschillende concrete boekingsopties, overzichtelijk samengevat met Locatie, Prijs vanaf, Beoordeling, Faciliteiten en meer. Daarna hoefden we alleen nog ‘Boek mij hotel x’ te typen om de boeking verder te laten uitvoeren. Tijdens dit proces volg je via de knop Voortgang bekijken netjes welke pagina’s Copilot bezoekt en op welke links hij klikt. Je kunt ook altijd op zo’n pagina klikken en Actie stoppen kiezen om zelf opnieuw de controle te nemen. Wij lieten Copilot doorgaan tot het punt waarop we ons bij de boekingssite moesten aanmelden en betalen.

Binnen de Copilot-modus blijkt naast Acties nog een andere functie beschikbaar: Journeys. Hiermee kan Copilot je browsegeschiedenis onthouden, zodat je eerder onderzoek terugvindt en taken hervat. Deze functie werkte vooralsnog niet op ons systeem.

Met de functie Copilot Acties komen wij uit bij ‘agentic AI’: artificiële intelligentie die niet alleen op opdrachten reageert, maar zelf stappen plant en uitvoert om een doel te bereiken, waarbij tussentijdse resultaten worden beoordeeld en de aanpak kan worden aangepast. Deze functie is in onze contreien voorlopig alleen beschikbaar via een Amerikaanse VPN-server, maar er is een gratis alternatief dat overal werkt, voor Windows en macOS (mobiele platformen volgen binnenkort): Comet van het Amerikaanse AI-bedrijf Perplexity.

De browser biedt meerdere AI-functies. Je kunt niet alleen vragen stellen over webpagina’s, maar ook winkelwagentjes op kortingen controleren, onbeantwoorde mails opsporen of aankopen uitvoeren.

Comet is weliswaar nieuw, maar voelt vertrouwd aan omdat hij is gebaseerd op de opensource Chromium-engine, die je onder meer ook aantreft bij Chrome.

Download de recentste versie en start de installatie. Bij de eerste opstart klik je op Aan de slag en kun je je volledige profiel uit je standaardbrowser (zoals Chrome, Edge, Firefox, Opera of Brave) meteen importeren als je dat wilt. Dit kan ook later via Instellingen / Jij en Comet.

Kies daarna een profielnaam, een pictogram en een weergavekleur. Meld je vervolgens aan met een Perplexity-account om alle mogelijkheden van Comet te gebruiken; dit kan ook via je Google- of Apple-account. Je kunt bovendien aangeven of je standaard met een adblocker wilt browsen.

Open bij het opstarten eerst Instellingen / Privacy en beveiliging en klik op Comet Assistent en zorg dat deze functie is ingeschakeld. Hier geef je ook websites op die je buiten AI-zoekopdrachten wilt houden en waarvan de geschiedenis niet wordt gebruikt om zoekresultaten te verbeteren. Je leest hier bovendien hoe Comet Assistant je gegevens verwerkt.

Je kunt je prompt, dus je vraag of opdracht, gewoon in de adresbalk typen. Er verschijnt dan een uitklapmenu met standaard de keuze tussen de zoekmachine van Perplexity zelf of van Google. Je merkt al snel dat de eerste een ‘AI-first’ antwoordmachine is, terwijl de tweede vooral een klassieke zoekmachine blijft met een AI-laag erbovenop. Onderaan de resultaten van Perplexity staan knoppen om de AI-tekst te herschrijven en om de gebruikte bronnen te bekijken.

Je kunt ook een invoerbalk met extra opties openen door een nieuw tabblad te starten of op de bovenste knop in het linkerdeelvenster te klikken. De knoppen voor geavanceerd zoeken, diepgaand onderzoek en labs (bedoeld voor uitgewerkte projecten) zijn helaas alleen beschikbaar voor Pro-abonnees (vanaf 20 USD per maand). Dit geldt ook voor de knop Kies een model aan de rechterzijde, waarmee je uit meerdere geavanceerde AI-taalmodellen kiest.

Via de paperclip-knop upload je documenten, maximaal drie per dag met een gratis account, om er bijvoorbeeld vragen over te stellen. De microfoon-knop laat je toe opdrachten in te spreken. Je kunt bijvoorbeeld vragen om een of meer specifieke webpagina’s te openen, bijvoorbeeld ‘Open een Nederlandstalige Wikipedia-pagina rond natuurparken in Frankrijk’. Comet zal dan zelf de meest passende pagina(‘s) openen.

Het is ook mogelijk om rechtsboven de knop Assistent in te drukken. Er verschijnt dan een afzonderlijk deelvenster met onderin een invoerbalk, waarin je ook weer vragen over (bijvoorbeeld) de geopende webpagina(‘s) kunt stellen, bijvoorbeeld ‘Vergelijk de twee artikelen inhoudelijk op de twee geopende tabbladen van NOS en VRT’.

Met deze laatste twee opdrachten kom je al dicht bij agentic AI, maar je kunt nog verder gaan. Wanneer je in de invoerbalk op het wereldbolknopje Stel bronnen in voor zoekopdracht klikt, zie je naast opties als Web (standaard), Academisch en Sociaal ook Meer connectors. Je kunt enkele standaardconnectoren activeren, als Wiley, CB Insights, Pitchbook en Statista, maar deze vind je misschien minder relevant. Klik daarom op Blader door alle connectors (of ga naar deze link) voor twee apps die je mogelijk wel nuttig vindt: Gmail with Calendar en WhatsApp. Het ligt voor de hand dat Perplexity later nog meer connectors toevoegt.

We nemen Gmail als voorbeeld; de koppeling met WhatsApp werkt ook, maar verloopt wat moeizamer. Klik op Enable en op Voeg connector toe. Selecteer je Google-account en bevestig de koppeling. Zorg dat Gmail with Calendar actief is, zodat je deze in de invoerbalk kunt bevragen. Je kunt ook @ in de invoerbalk typen en daarna Gmail with Calendar kiezen. Nu geef je opdrachten als ‘Vat de laatste drie mails van <persoon x> samen’ of ‘Plan in mijn agenda op 22 december van 14 tot 16 uur een redactievergadering in’, waarna je met de knop Schema bevestigt. Even later is je afspraak ingepland.

Houd er wel rekening mee dat het aantal (wekelijkse) agenttaken beperkt is voor gratis accounts.

AI in de browser biedt zeker nuttige mogelijkheden, maar brengt ook nadelen en risico’s mee. Als je Comet bijvoorbeeld vraagt om je bestelstatus bij webwinkel X te controleren, dan vraagt de AI expliciet om je inloggegevens en het is maar de vraag of je die informatie aan een externe partij, in dit geval Perplexity, wilt doorgeven. Houd er bovendien rekening mee dat traditionele browsers vooral je url-geschiedenis opslaan, terwijl AI-browsers, om een pagina te kunnen samenvatten of er vragen over te beantwoorden, de volledige inhoud van die pagina naar de servers van de AI-provider sturen voor verwerking.

Daarnaast bestaat er een ‘agentic’ risico. Wanneer een AI in jouw naam kan handelen, zoals klikken en formulieren invullen, kan die ook worden misleid tot schadelijke acties. Een malafide prompt, verborgen in de code van een webpagina, kan door de AI-browser worden gezien als een legitiem commando van de gebruiker (‘promptinjectie’). Zulke kwetsbaarheden zijn al eerder vastgesteld en AI-browsers herkennen phishingtactieken blijkbaar ook nog altijd niet even goed. Verder blijft ook AI in browsers gevoelig voor hallucinaties, waardoor je foutieve of gekleurde (des)informatie kunt ontvangen.

Webshops kijken bovendien met gemengde gevoelens naar agentic AI: omdat agents bestellingen volautomatisch kunnen uitvoeren, komt online reclame, en daarmee een belangrijk deel van de huidige interneteconomie, onder druk te staan.