Beheer je browserextensies: minder is (vaak) meer

De meeste browsers kun je handig uitbreiden met zogeheten browserextensies, door Firefox meestal add-ons genoemd. Je downloadt en installeert ze vanuit de officiële webstores, zoals die van Google en die van Mozilla, respectievelijk voor Chrome (en de meeste andere Chromium-browsers, zoals Edge en Brave) en voor Firefox. Dat is niet moeilijker dan een extensie selecteren, op Toevoegen klikken en bevestigen.

Een extensie kan bijvoorbeeld advertenties blokkeren, wachtwoorden invullen, screenshots maken, tekst vertalen, webpagina’s overzichtelijk bewaren, prijzen vergelijken of je tabbladen beheren.

Omdat extensies nauw met je surfgedrag verweven zijn, krijgen ze soms verregaande rechten. Denk aan het lezen van websites, aanpassen van formulieren, gebruiken van het klembord, volgen van downloads of uitwisselen van gegevens met externe servers.

Veel gebruikers installeren extensies nogal impulsief en vergeten ze daarna. Na verloop van tijd staat de browser dan vol met oude hulpmiddelen die niet langer nodig zijn of zelfs niet meer worden onderhouden. Soms wordt een extensie verkocht aan een andere eigenaar, wijzigen de voorwaarden of vraagt een update plotseling extra rechten. Ook kan je browser trager of instabieler worden, of werken websites minder goed.

Een regelmatige extensie-audit is daarom geen overdreven veiligheidsmaatregel, maar eigenlijk standaardonderhoud.

Voordat je extensies verwijdert, maak je bij voorkeur eerst een overzicht van alle geïnstalleerde exemplaren. Typ hiervoor in de adresbalk chrome://extensions of edge://extensions (of klik rechtsboven op Extensies / Extensies beheren), of in het geval van Firefox about:addons (of via het menu rechtsboven, bij Extensies en thema’s). Noteer per extensie de naam, functie, hoe vaak je ze nog gebruikt en welke rechten of machtigingen zo'n extensie vraagt.

In een Chromium-browser klik je hiervoor op Details bij een extensie, in Firefox kijk je op de tabbladen Details en Toestemmingen en gegevens. Vooral bij wachtwoordmanagers, advertentieblockers, downloadtools, screenshotextensies en vertaalhulpmiddelen is het belangrijk te weten wát je precies gebruikt.

Gebruik je meerdere browsers, controleer die dan allemaal – ook eventuele versies uit bèta- of dev-browserkanalen. Controleer binnen elke browser ook de verschillende profielen, aangezien extensies doorgaans alleen binnen het actieve profiel worden geïnstalleerd. In Chromium-browsers klik je hiervoor rechtsboven op je profielicoon en selecteer je een profiel bij Andere <browser>-profielen. In Firefox klik je eveneens op je profielicoon en vervolgens op het pijlknopje bij het actieve profiel.

Je kunt deze informatie in een eenvoudige tabel noteren. Maak eventueel schermafbeeldingen van de extensiepagina’s, zodat je later kunt nagaan wat je hebt uitgeschakeld of verwijderd. Dat is vooral nuttig wanneer je browserinstellingen synchroniseert tussen meerdere toestellen.

De veiligste extensie is de extensie die niet geïnstalleerd is. Alles wat je niet gebruikt, kan dus beter weg – wees streng genoeg. Een extensie die je ‘misschien ooit nog’ nodig hebt, hoort niet permanent in je browser thuis. Desnoods installeer je ze later opnieuw.

Verwijder ook extensies die vrijwel dezelfde functie hebben als een andere extensie, evenals extensies waarvan de functionaliteit inmiddels in de browser zelf is ingebouwd, bijvoorbeeld voor het openen van pdf’s, bewaren van wachtwoorden, vertalen van webpagina’s, maken van schermafbeeldingen of aanbieden van een leesmodus. Bij twijfel kun je een extensie in het extensiebeheer van je browser eerst enkele dagen uitschakelen in plaats van deze meteen te verwijderen.

Na de eerste opruimronde kijk je grondiger naar de rechten, want dit is het belangrijkste veiligheidsonderdeel. Een extensie kan bijvoorbeeld zomaar toestemming vragen om alle gegevens op alle websites te lezen en te wijzigen. Voor sommige extensies is dat logisch, bijvoorbeeld voor een advertentieblokker die pagina’s moet inspecteren of een wachtwoordbeheerder die inlogvelden moet herkennen. Voor een eenvoudige kleurenkiezer of klok is dergelijke ruime toegang verdacht of minstens overdreven.

Bij sommige extensies kun je bij Toegang tot site instellen wanneer ze sitegegevens mogen lezen. Meestal kun je kiezen tussen Op alle sites, Bij klik of Op specifieke sites. Kies alleen Op alle sites als je de extensie volledig vertrouwt. Helaas bestaat er geen mogelijkheid tot ‘blacklisting’ – alles behalve de vermelde sites toelaten – tenzij het instellingenvenster van de extensie zelf deze optie aanbiedt. Bij sommige extensies kun je ook op het bijbehorende pictogram klikken terwijl je op een site bent, en die site van daaruit uitsluiten. De veiligste aanpak is wellicht een apart browserprofiel gebruiken waarin geen enkele extensie is geïnstalleerd – eventueel op je vertrouwde wachtwoordmanager na. Dit profiel kun je dan gebruiken voor onder meer online bankieren en shoppen.

Voor tijdelijke bezoeken kun je ook de incognitomodus overwegen, aangezien extensies standaard niet actief zijn in deze modus, tenzij je dit zelf zo instelt in de extensie.

Houd daarnaast rekening met de ontwikkelaar, het privacybeleid, de updategeschiedenis, het aantal gebruikers en de beoordelingen. Kijk niet alleen naar de gemiddelde score, maar ook naar recente reviews. Het gebeurt namelijk dat een extensie plots advertenties injecteert, extra rechten vraagt of na een update problemen geeft.

Minder belangrijk dan het veiligheidsaspect is wellicht hoe extensies omspringen met systeembronnen, zoals geheugen en processorkracht. Toch kan het geen kwaad dit even te controleren, zeker wanneer je browser af en toe loom reageert. In de meeste browsers kun je dit via het ingebouwde taakbeheer controleren.

Druk in de browser op Shift+Esc, of klik rechtsboven op Meer hulpprogramma’s / Taakbeheer (in Firefox: Meer hulpmiddelen / Taakbeheerder). Daarna verschijnt een informatievenster. In Firefox valt dit helaas onder de algemene noemer extensions, terwijl Chromium-browsers fijnmaziger werken. Daar kun je namelijk het bronverbruik van elke afzonderlijke extensie bekijken. Voor gedetailleerd geheugengebruik kun je in Firefox wel terecht bij about:memory, maar dat is behoorlijk technisch. Daarom houden we het hier bij Chromium.

Wanneer je Tabbladen en extensies opent, krijg je een lijst met actieve taken, onder meer met het actuele geheugen- en cpu-verbruik. Via het contextmenu kun je trouwens nog heel wat andere informatie tonen, waaronder (browser)profiel en gpu-geheugen. Vooral extensies die constant veel cpu gebruiken terwijl je niets doet in de browser, verdienen extra aandacht.

Naast Extensie: <extensie-naam> kun je onder meer ook Subframe: <extensie-naam> zien verschijnen. Dit is een door de extensie geladen uitvoeringsonderdeel – een frame of scriptcontext – binnen een webpagina of tabblad. Applicatie-items dan weer zijn doorgaans web-apps of PWA’s (Progressive Web Apps) die als aparte toepassing draaien, bijvoorbeeld wanneer je een site hebt geïnstalleerd als app via Installeren, Snelkoppeling maken en dergelijke.

Het kan ook gebeuren dat je browser instabiel wordt of op een andere manier niet meer normaal reageert. Het is zeker niet onmogelijk dat een extensie hiervoor verantwoordelijk is. Test daarom eerst in een omgeving waarin extensies normaal gesproken niet actief zijn, zoals de incognito- of InPrivate-modus (Ctrl+Shift+N in Chromium-browsers; Ctrl+Shift+P in Firefox).

Let wel: extensies kunnen daar alsnog actief zijn als je dat eerder hebt toegestaan. Nog betrouwbaarder is een nieuw, extensievrij browserprofiel. Werkt alles daar goed, dan ligt het probleem waarschijnlijk aan je gewone profiel, waarbij extensies een logische hoofdverdachte blijven.

Schakel daarna in het extensiebeheer tijdelijk alle extensies uit, herstart eventueel de browser en test opnieuw. Is het probleem verdwenen, dan wijst dat sterk in de richting van een of meer extensies. Blijft het probleem bestaan, dan zit de oorzaak mogelijk in de cache, cookies, een browserinstelling, een beschadigd profiel of de website zelf.

Blijkt het inderdaad aan extensies te liggen, gebruik dan de halveringsmethode. Schakel de helft van je extensies weer in en test opnieuw. Keert het probleem terug, dan zit de boosdoener vermoedelijk in die helft. Zo niet, dan zit hij waarschijnlijk in de andere helft. Herhaal dit proces tot je één verdachte extensie overhoudt.

Schakel die hoofdverdachte daarna nog eens uit en in, en vergelijk. Controleer ook het taakbeheer voor die extensie en ga na of er een update beschikbaar is.

Houd er ook rekening mee dat (oude) extensies zich ongemerkt kunnen verspreiden via browsersynchronisatie. Installeer je op één pc een extensie, dan kan die zomaar op je laptop of tweede pc opduiken. Verwijder je ongewenste extensies (of andere rommel) op één toestel, controleer dan of die wijziging zich ook elders doorzet.

In Chrome klik je hiervoor op het knopje rechtsboven en kies je Instellingen / Jij en Google. Klik op je Google-account (indien je hiermee bij de browser bent aangemeld) en schakel de items uit die je niet zomaar wilt synchroniseren naar andere Chrome-installaties met hetzelfde account. Het gaat om een tiental items, waaronder Geschiedenis en tabbladen, Wachtwoorden en toegangssleutels en Extensies.

In Edge gaat dit via Instellingen / Profielen. Bij Firefox vind je dit bij Instellingen / Account en synchronisatie, waar je Gesynchroniseerde gegevens beheren selecteert. Hier vind je een zevental items, waaronder ook Add-ons.