Gamen onder Linux: zo speel je Steam-, Epic- en GOG-games zonder Windows

Linux boekt terreinwinst, deels omdat Microsoft zijn gebruikers steeds meer weg lijkt te jagen. Dat komt onder meer door het beëindigen van de ondersteuning van Windows 10 en de strengere hardware-eisen voor Windows 11. Daarnaast krijgt Windows een steeds verdere doorgevoerde integratie van AI-mogelijkheden die niet optioneel zijn – dit terwijl er een groeiende weerstand tegen is. Een hedendaagse pc voelt vaak log onder Windows, maar is een racemonster in Linux. Zelfs fanatieke gamers gaan overstag. De wereld van Linux-gamen is de afgelopen jaren dan ook sterk veranderd, vooral dankzij Valve. Het bedrijf heeft met de Steam Deck een succesvolle handheld console met SteamOS op basis van Arch Linux, en zet binnenkort de Steam Machine op de planken. Ontwikkelaars kunnen het platform niet langer negeren. Tevens investeert Valve zwaar in Proton, een compatibiliteitslaag (gebaseerd op Wine) die zorgt dat je Windows-games onder Linux kunt installeren en spelen. Het is geoptimaliseerd voor snelheid en gebruiksgemak en zorgt dat het gros van de Windows-games onder Linux net zo goed draait als onder Windows, en soms zelfs beter. Maar wat moet je zelf nog doen? Wat heb je nodig bij de verschillende distributies? Hoe kun je behalve je Steam-bibliotheek ook games bij bijvoorbeeld Epic of GOG.com meenemen? We zetten alle stappen voor je uiteen.

In dit artikel richten we ons voornamelijk op de desktop-pc. Je kunt je pc ook prima voor normale werkzaamheden gebruiken. Er zijn ook distributies die zich specifiek richten op gamers en met name geschikt zijn voor draagbare spelcomputers of een pc die aan een televisie hangt als een soort spelcomputer. Goede voorbeelden zijn Bazzite en Nobara. Op een Steam Deck zijn er meestal goede redenen om bij SteamOS te blijven. Maar op alternatieve handhelds zoals de Lenovo Legion Go en ASUS Rog Ally, beide standaard met Windows, wordt een besturingssysteem als Bazzite vaak als een enorme upgrade gezien. De Windows-ervaring is meestal verre van geoptimaliseerd voor dit soort apparaten.

We richten ons in dit artikel op het gamen met een moderne pc, waarbij we uiteraard Windows vervangen door Linux. De hardware-eisen blijven hetzelfde: de pc moet krachtig genoeg zijn voor de games en resoluties die je gebruikt. We zetten een mid-range pc in met een Intel i7-10700 en een GeForce RTX 3070 van Nvidia. Maar Linux is net zo interessant voor oudere systemen als voor high-end hardware. De stappen die je moet volgen om je favoriete games te starten, zijn deels afhankelijk van de distributie die je kiest. We geven je wat goede, hedendaagse suggesties. Verder laten we zien hoe je toegang krijgt tot belangrijke platformen als Steam, Epic en GOG.com, proberen we verschillende games en geven tips voor handige extra tools.

Linux is beschikbaar in heel veel 'smaken' ofwel distributies. Het is een beetje een drempel voor beginners, maar als je een keuze hebt gemaakt, zul je daar vaak bij blijven. Gamen is gelukkig met vrijwel elke moderne Linux-distributie mogelijk. We werken in dit artikel vooral met het beginnersvriendelijke Linux Mint dat Ubuntu LTS als basis heeft. Hier kiezen veel overstappers voor. Het is een uitstekende keuze als je nieuw bent met Linux en stabiliteit verkiest boven de allerlaatste versie van alles. Dat is slim als je de pc ook gewoon voor hobby of werk gebruikt. Wil je plug-and-play gamen, dan zijn Bazzite (zie kader) en Nobara interessante alternatieven. Het zijn Fedora-gebaseerde distributies met een sterke focus op gamen. Wil je een distributie die aan de voorhoede staat van wat technisch mogelijk is? Dan is het populaire CachyOS op basis van Arch een optie. Het staat zelfs regelmatig bovenaan op www.distrowatch.com. Het is niet per se gericht op gamers, maar spreekt de doelgroep wel aan omdat het erg op prestaties is gericht. De installatie en desktopervaring zijn gebruiksvriendelijk, behalve wanneer je ergens tegenaan loopt.

Je hebt uiteraard de juiste drivers nodig, afhankelijk van je gpu (AMD, Intel of Nvidia). AMD en Intel werken meestal zonder problemen onder Linux. Nvidia werkt tegenwoordig goed, maar vereist doorgaans wel extra drivers. Bij sommige distributies is de Nvidia-driver al ingebakken als je de juiste iso kiest. Linux Mint heeft een wat conservatievere aanpak. Het bundelt de zogeheten nouveau-driver als alternatief, maar die is niet bedoeld voor gamen of zware 3D-taken. Als je Stuurprogrammabeheer opent, kun je direct de Nvidia-drivers installeren.

Veel gebruikers hebben bij Steam hun primaire gamebibliotheek opgebouwd. Steam werkt uitstekend binnen Linux en zorgt dat je de meeste games gewoon direct kunt starten. Je kunt Steam los installeren of als pakket (zie de volgende stap). In Linux Mint kan dat eenvoudig via Programmabeheer. Enkele games hebben een native Linux-versie, maar in de meeste gevallen wordt de Windows-versie gestart via Proton. Dat is een compatibiliteitslaag, op basis van Wine, die ervoor zorgt dat je Windows-games onder Linux kunt starten. Steam gebruikt de officiële Proton van Valve. Je hoeft zelf meestal niets te doen, maar er zijn wel tweaks mogelijk als je dat wenst.

Bij sommige distributies, zoals Bazzite en Nobara, is Steam direct klaar voor gebruik en hoef je alleen nog in te loggen. Dat geldt ook voor handige tools als Heroic Games Launcher, Lutris, MangoHud en Goverlay, die we verderop behandelen. In CachyOS kun je alles als zogeheten metapakket installeren. Het bevat Steam en veel handige extra's.

Proton kan bijna alle games laten werken, vooral dankzij VKD3D en DXVK. VKD3D zorgt dat games met DirectX 12 werken, de standaard voor moderne AAA-games. Veel wat oudere games gebruiken DirectX 9, 10 of 11. Dankzij DXVK kun je ook deze spellen soepel spelen, vaak zelfs beter dan onder Windows. In Steam werken de meeste games zoals gezegd out-of-the-box. Als een game toch niet start, crasht of bijvoorbeeld geen video toont, kun je eventueel Proton-GE proberen (zie kader). Als dat ook niet werkt, is het verstandig om wat dieper te graven. Op ProtonDB vind je vaak goede aanwijzingen, zoals een score (bijvoorbeeld Platinum of Gold) en rapporten van gebruikers, die in detail laten zien wat iemand gebruikt. Het keurmerk Steam Deck Verified is ook een aanwijzing dat het (meestal) goed draait op een normale Linux-pc.

Er zijn naast Steam veel alternatieve gamestores. De Epic Games Store is een van de bekendste met een flinke gebruikersbasis. Grote titels als Fortnite en Rocket League zijn aan het bedrijf verbonden. Ook geeft het wekelijks enkele games gratis weg, zodat je kosteloos een mooie catalogus kunt opbouwen. Wil je games bij Epic, maar ook GOG.com of Amazon Prime spelen? Dan is de opensource Heroic Games Launcher erg handig. Je kunt na het starten direct inloggen met je account bij de betreffende gamestores. Hierna zie je je games in de geïntegreerde bibliotheek. Je kunt ze direct downloaden via een wachtrij en spelen. Het maakt overigens niet uit of je Steam hebt geïnstalleerd. Heroic haalt zelf de benodigde bestanden op, ook wel runners genoemd, om een game te kunnen spelen. Dat is meestal Proton-GE. Dit bevat ook game-specifieke patches, waardoor het zeker bij niet-Steam-games vaak minder gedoe geeft.

Lutris is net als Heroic een soort alles-in-één beheerder voor je gamebibliotheek. Het is een goede aanvulling op Heroic, vooral voor games die wat problemen geven en aanpassingen nodig hebben om te werken. De Lutris-community heeft scripts geschreven waarmee je games eenvoudig via Lutris kunt installeren. Je hoeft dan niet alles zelf uit te zoeken. Bovendien ondersteunt het heel veel andere platformen, waaronder EA, Ubisoft Connect en Battle.net. Je kunt nog meer bronnen toevoegen en zelfs emulators ermee beheren.

Gamescope is een handige tool die meer controle geeft over de weergave van een game. Zo kun je voor betere prestaties een spel op lage resolutie starten en opschalen naar een hogere resolutie, zoals 4K. Dat is minder nuttig voor moderne games die dat zelf doen met dlss (deep learning Super Sampling) of fsr (FidelityFX Super Resolution), de upscaling-technieken van Nvidia en AMD zelf. Maar Gamescope kan ook andere, specifieke problemen oplossen. Zo kun je bijvoorbeeld HDR activeren, oude games spelen op een ultrawide scherm, de fps limiteren voor soepeler beeld of afdwingen dat een game het volledige scherm gebruikt. Gamescope activeer je via de opstartopties. Daarvoor blader je naar de game in Steam. Klik dan op het instellingenicoontje en kies Properties. Vul dan op het tabblad General bij Launch Options de gewenste opties in. Wil je een game bijvoorbeeld op 1280x720 pixels draaien en het beeld opschalen naar 1920x1080 pixels, dan kan dat met:

gamescope -w 1280 -h 720 -W 1920 -H 1080 --fsr -- %command%

Wil je de prestaties van je systeem volgen tijdens het gamen, dan is MangoHud een optioneel maar praktisch hulpmiddel. Het is een zogeheten overlay voor Linux, speciaal gericht op Vulkan en OpenGL, en kan ook informatie tonen voor games die via Steam, Proton of Wine draaien. De tool laat statistieken zoals fps, cpu- en gpu-belasting zien en de gemeten temperaturen. Ook kan het geheugen en vram-gebruik laten zien. Vaak zul je MangoHud maar voor één of enkele games inzetten. Bij Launch Options (zie vorige paragraaf) in Steam voeg je dan bijvoorbeeld mangohud %command% toe aan de opstartopties. Probeer de game wel eerst op de normale manier te starten, want incidenteel kan MangoHud voor een crash zorgen. De tool is volledig aanpasbaar. Dat gaat het makkelijkst met GOverlay, een grafische configuratietool. Je hoeft dan niet zelf in de configuratiebestanden te duiken.

Het grootste struikelblok bij het spelen van games in Linux is nog altijd de zogeheten anti-cheatsoftware. Dit merk je vooral bij online multiplayergames. Veel games gebruiken zulke software om vals spelen tegen te gaan. Bekende voorbeelden zijn Easy Anti-Cheat en (het meest hardnekkig) BattlEye. Die software draait vaak diep in Windows, soms zelfs op kernel-niveau. Linux werkt technisch anders dan Windows, waardoor deze anti-cheatsoftware niet altijd compatibel is met Linux of met Proton. De techniek is niet het probleem. Er is al lang een oplossing voor Proton. De game-ontwikkelaar moet dit wel zelf expliciet aanzetten en dat doen ze niet altijd. Soms zitten licentie- en contractvoorwaarden dit in de weg. Of ze zijn bang dat het sterk aanpasbare Linux een makkelijker doelwit wordt voor valsspelers.