Soms raakt een pc door een virus of een stuk malware dusdanig ontregeld dat het volledig ‘leegmaken’ van de harde schijf de enige remedie is.

Soms raakt een pc door een virus of een stuk malware dusdanig ontregeld dat het volledig ‘leegmaken’ van de harde schijf de enige remedie is. Hoe dat gaat en hoe u aansluitend uw pc weer helemaal netjes – en veilig! – inricht, dat laten we u in deze workshop zien. Met om te beginnen een alinea die aangeeft hoe u uw persoonlijke bestanden (documenten, e-mail, favorieten) veiligstelt voor u aan de gang gaat. Deze workshop is gericht op Windows XP, maar is in hoofdlijnen hetzelfde voor Windows Vista en 7.

Stel uw bestanden veilig

In deze workshop behandelen we het volledig opnieuw inrichten van uw pc. Daarbij gaat alle informatie op de harde schijf - dus ook uw persoonlijke bestanden zoals documenten en e-mail - verloren. Het is dus zaak die bestanden vooraf veilig te stellen. Het eenvoudigst gaat dat met de in Windows XP ingebouwde backup-functie.

1. Ga naar Start, Alle programma's, Bureau-accessoires, Systeemwerkset en klik op Back-up.

2. Volg de Wizard Back-up en klik aan dat u een back-up wilt maken van Documenten en instellingen van iedereen. Daarmee worden de persoonlijke bestanden van alle gebruikers van de pc veiliggesteld.

3. De back-up functie van Windows XP kan niet zelf de gegevens op een cd of dvd branden. Dus is er een tussenstap nodig. Zorg dat er géén diskette in het diskettestation zit. In het venster waarin de Wizard Back-up vraagt waar de back-up moet worden opgeslagen, klikt u op Bladeren. De Wizard meldt nu dat er een schijf moet worden geplaatst in Station A. Klik op Annuleren.

4, Kies een plek op de harde schijf waar u de back-up wilt opslaan. Onthou de map die u kiest en wacht tot de back-up is voltooid.

5. Open het programma waarmee u cd's en dvd's kunt branden (veelal Nero). Kies Nieuwe compilatie, Gegevens cd (of dvd, als het back-up-bestand heel groot is). Kies vervolgens branden. Uw back-up wordt nu keurig op schijf gebrand.

Als deze hele operatie is gelukt, vervolgt u met de onderstaande stappen.

Zodra uw pc weer helemaal netjes is (aan het eind van Stap 19!), kunt u de bestanden waarvan u zojuist een backup hebt gemaakt, terugzetten. Plaats de cd/dvd met het bestand in het schijfstation van uw pc. Klik de cd/dvd aan met de rechtermuisknop en laat het bestand scannen door uw virusscanner. Als het bestand schoon is, opent u opnieuw de Wizard Back-up en kiest u Bestanden en instellingen terugzetten. Verwijs de Wizard vervolgens naar de schijf met uw back-up.

©CIDimport

Stap 1: Alles installeren van cd-rom

Voordat we met de pc aan de slag gaan, moeten we zorgen voor een aantal cd-rom's die alles bevatten wat we nodig hebben om beschermd te zijn voordat (!) we contact maken met internet! Het gaat om de volgende software:

1. De Windows XP installatie-cd-rom. Deze hebt u als het goed is bij de pc gekregen.

2. Service Pack 3 voor Windows XP. SP3 kan als complete pakket worden gedownload vanaf de website van Microsoft (www.microsoft.com/downloads/en/details.aspx?FamilyID=5b33b5a8-5e76-401f-be08-1e1555d4f3d4&displaylang=en). Op de downloadsite van Microsoft vindt u een speciale SP3-versie voor IT-specialisten in de vorm van één compleet installatiebestand.

Werkt u met Vista, download dan eerst Windows Vista SP1 (http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?displaylang=nl&FamilyID=f559842a-9c9b-4579-b64a-09146a0ba746). En aansluitend SP 2: http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?displaylang=nl&FamilyID=891ab806-2431-4d00-afa3-99ff6f22448d

3. De drivers voor de hardware. Deze hebt u als het goed is bij de pc gekregen.

4. Een recente virusscanner; bijvoorbeeld AVG AntiVirus (www.grisoft.com).

5. Een recente firewall; bijvoorbeeld ZoneAlarm (www.zonelabs.com).

7. Nero Burning Rom (www.nero.com). Is voorzien van Nero BackItUp. Nero Burning Rom wordt vaak meegeleverd met uw cd-/dvd-rewriter! Toch even de update downloaden in verband met SP3.

U kunt overigens gewoon uw vervuilde pc gebruiken om het gewenste te downloaden en te branden. Natuurlijk wel controleren op virussen!

Stap 2: Bestanden veiligstellen

 We zullen straks de pc helemaal schoon installeren en alles wat nu op de harddisk staat, zal daarom worden verwijderd. Het is nu dan ook precies het goede moment om uw bestanden veilig te stellen. We denken aan uw documenten, uw digitale foto's, uw videofragmenten, enzovoort. U kunt hiervoor een aantal cd-rw's (later opnieuw te formatteren) gebruiken, maar ook een externe harddisk of een netwerkcomputer.

Stap 3: De netwerkkabel lostrekken

Hebt u de gewenste software op cd-rom staan en zijn uw gegevens veiliggesteld? Dan kunt u de netwerkkabel lostrekken, want die hebben we een poosje niet meer nodig. Pas als de pc - veel later - compleet is geïnstalleerd, dan komt de netwerkkabel (lees: de internetverbinding) weer in beeld. Het is logisch dat we dit doen, want alle infecties waar uw pc tegenaan loopt komen binnen van internet en dus via de netwerkkabel. Pas als we zeker weten dat Windows XP afdoende is beveiligd, dan mag de netwerkkabel weer worden aangesloten.

©CIDimport

Stap 4: Windows XP opnieuw installeren

Cd-rom's bij de hand, bestanden veiliggesteld, netwerkkabel losgetrokken? Dan gaat u naar de BIOS Setup waar u instelt dat er van cd-rom moet worden geboot om de installatieprocedure van Windows XP te kunnen starten (zie afbeelding). Vervolgens kunt u de Windows XP installatie-cd-rom in de cd-romspeler plaatsen en de pc opnieuw starten. Is de installatieprocedure van Windows XP eenmaal gestart? Dan graag uw aandacht voor de volgende zaken:

1. U gebruikt niet de hele harde schijf voor de installatie van Windows XP. Afhankelijk van de grootte van de harddisk gebruikt u tussen de 8 en 12 GB voor de ‘C:'-partitie.

2. Het bestandssysteem dat u gebruikt is ntfs (‘New Technology File System') omdat dit robuuster is dan FAT (‘File Allocation Table'). U kiest voor een grondige in plaats van voor een snelle formattering.

3. Verder doorloopt u de normale installatie-procedure waarbij u van de netwerkinstellingen afblijft. Alle andere zaken kunt u correct invullen.

Het uiteindelijke resultaat is dus een Windows XP-computer waarop alle hardware-drivers nog moeten worden geïnstalleerd. Met intussen nog volop harddiskruimte omdat een gedeelte (de toekomstige ‘D:'-drive) nog niet in gebruik is genomen.

Stap 5: Service Pack 3 installeren

Als Windows XP voor de eerste keer doorstart, kan Service Pack 3 worden geïnstalleerd. Dit klusje mag geen naam hebben, want u hoeft slechts het eerder opgehaalde (en op cd-rw gebrande) programmabestand te laten runnen. Daarna even afwachten en Windows XP is serieus veiliger geworden.

©CIDimport

Stap 6: Cd-romspeler en harddisk netjes maken

Als Windows XP, na de installatie van Service Pack 3, nu voor de tweede keer doorstart, gaat u naar de utility ‘Computerbeheer'; onderdeel van ‘Systeembeheer' van het Configuratiescherm. Als eerste gaat u de cd-romspeler een andere driveletter geven: ‘E:' in plaats van ‘D:' (zie afbeelding). Driveletter ‘D:' willen we namelijk gebruiken voor het gedeelte van de harddisk dat nog niet is geformatteerd (afbeelding 7). Voor de beide klusjes klikt u eerst de cd-romspeler en daarna de nog niet gebruikte partitie aan met de rechter muisknop. De cd-romspeler hebt u driveletter ‘E:' en van de niet gebruikte partitie maakt u een ‘primaire partitie' met driveletter ‘D:' die u vervolgens als ntfs-bestandssysteem laat formatteren (zie afbeelding).

©CIDimport

Stap 7: Mijn documenten naar ‘D:’

Het is de bedoeling dat de ‘C:'-partitie alleen maar wordt gebruikt voor het besturingssysteem en de te installeren programma's. Op de ‘D:'-partitie moeten alle gebruikersbestanden terechtkomen. Als we dit doen, dan kunnen we ‘C:' in de toekomst opnieuw formatteren zonder dat de gebruikersbestanden - die zijn intussen op ‘D:' neergezet - verloren gaan. U klikt op het Bureaublad het pictogram ‘Mijn documenten' aan met de rechter muisknop en u kiest voor de contextmenu-optie ‘Eigenschappen'. Vervolgens gebruikt u het tabblad ‘Doel' om met behulp van de knop ‘Verplaatsen' aan te geven waar ‘Mijn documenten' nu moet komen te staan: in dezelfde map, maar dan op ‘D:' (zie afbeelding). U zult vervolgens zien hoe de inhoud van ‘Mijn documenten' van ‘C:' naar ‘D:' wordt verplaatst.

©CIDimport

Stap 8: Drivers en software installeren

Nu kunt u Windows XP helemaal netjes maken. De benodigde drivers worden geïnstalleerd, evenals de genoemde antivirus- en firewall-software. Hoewel? U hoeft niet per se de door ons genoemde security-tools te installeren, u kunt ook uw eigen veiligheidssoftware gebruiken. Verder ook het aangegeven cd-/dvd-brandpakket nog even op de pc zetten. Op dit moment willen we in principe niet dat u nog meer programma's installeert: alleen dat wat nodig is om deze workshop tot een goed einde te brengen (zie afbeelding)!

©CIDimport

Stap 9: Beveiligingscentrum inregelen

De minimaal benodigde software is inmiddels geïnstalleerd. Om problemen te voorkomen gaat u naar het Configuratiescherm om aldaar de tool ‘Beveiligingscentrum' te openen. Als dat is gebeurd, dan komt u te weten hoe het op dit moment met de beveiliging van Windows XP gesteld staat. Hebt u uw eigen firewall geïnstalleerd? Dan kan de Windows XP-firewall worden uitgeschakeld. Is uw virusscanner nog niet helemaal up-to-date? Dat is dan - nog - even jammer (zie afbeelding)...

©CIDimport

Stap 10: Internetverbinding actief maken

In principe zit de pc op dit moment helemaal potdicht, want Service Pack 3 is geïnstalleerd en de firewall alsmede de virusscanner draaien op volle toeren. Dit is dan ook het moment waarop we de netwerkkabel kunnen aansluiten om de internetverbinding te activeren. De manier waarop dit moet gebeuren kan verschillen per pc. U weet hoe het moet, want u hebt het tenslotte al eerder gedaan (zie afbeelding)!

©CIDimport

Stap 11: Alle software updaten

Met de internetverbinding actief, kunt u alle geïnstalleerde software opwaarderen. Te beginnen met de ‘Windows Update'-functie om daarna te kijken of de firewall, de virusscanner en de brandsoftware een opkikker kunnen gebruiken. Waar nodig, haalt u de update op van internet (zie afbeelding).

©CIDimport

Stap 12: Beveiligingscentrum controleren

En nadat de software is opgewaardeerd, spreekt u het ‘Beveiligingscentrum' van Windows XP nogmaals aan. Gewoon om er zeker van de te zijn dan de update van de virusscanner correct is binnengekomen (zie afbeelding).

©CIDimport

Stap 13: pc helemaal laten doorscannen

Op dit moment is uw pc al goed beveiligd. Maar voordat we verdergaan, controleren we de héle computer op de aanwezigheid van malware. Is er malware actief? Dan kan deze meteen worden verwijderd. Maar zoals aangegeven, verwachten we geen problemen... En die zijn er ook niet (zie afbeelding)! Waarmee we in ieder geval hebben aangeven, dat het mogelijk is om met een ècht schone pc te kunnen beginnen!

©CIDimport

Stap 14: Rescue-diskettes maken

Windows XP en alle programma's zijn opgewaardeerd en de computer is helemaal schoon. Dit is dan ook het ideale moment om rescue-diskettes te maken. Over het algemeen zal de virusscanner dit voor u regelen en de rescue-diskettes die u creëert zijn bedoeld om de pc te kunnen starten èn herstellen als een virus het systeem serieus heeft beschadigd. Rescue-diskettes moeten iedere keer opnieuw worden aangemaakt als u (1) het systeem heeft opgewaardeerd en (2) als de virusscanner een update heeft gekregen (zie afbeelding). 

©CIDimport

Stap 15: Harde schijf opruimen

We gaan verder met het backuppen van de ‘C:'-partitie waarop Windows XP en alle - inmiddels opgewaardeerde - programma's zijn geïnstalleerd. Maar voordat het zover is, houden we nog even een grote schoonmaak, want we willen natuurlijk geen onnodige rommel backuppen. We doen het volgende:

1. Met behulp van de bekende tool ‘Schijfopruiming' gooien we alle overbodige bestanden weg (zie afbeelding).

2. Via het ‘Systeembeheer' schakelen we het Systeemherstel even uit en meteen daarna weer in. Nu worden de oude herstelbestanden - die hebben we toch niet nodig - weggegooid.

©CIDimport

Stap 16: Herstelpunt maken

De pc staat er helemaal netjes bij, dus gaan we een herstelpunt creëren dat we duidelijk kunnen herkennen. Hiervoor wordt de tool ‘Systeemherstel' gebruikt; een onderdeel van de ‘Systeemwerkset'. U maakt een nieuw herstelpunt welke u voorziet van een niet te missen omschrijving (zie afbeelding). Dit herstelpunt is dus helemaal virusvrij!

©CIDimport

Stap 17: Systeem backuppen naar cd/dvd

Met behulp van Nero BackItUp kunt u een harddisk-image bewaren op cd/dvd. Het is de bedoeling dat we de complete inhoud van de huidige ‘C:'-partitie bewaren op het moment dat deze helemaal netjes en up-to-date is (zie afbeelding). Immers, op de nú actieve ‘C:'-partitie kunnen we dan terugvallen als we in de toekomst serieus geïnfecteerd raken. Waarbij reeds opgemerkt dat de cd's of de dvd die u laat inbranden meteen worden voorzien van software waarmee u de backup ook weer supersnel kunt terugzetten.

©CIDimport

Stap 18: Windows-map kopiëren naar ‘D:’

En over geïnfecteerd raken gesproken: de virussen zullen vaak proberen om systeembestanden te beschadigen. Immers, systeembestanden bevinden zich altijd op dezelfde plek (in de map ‘C:\WINDOWS\'') en ze worden altijd gestart. Dus? Als een virus kan meeliften met een systeembestand (een programma of een proces), dan is een goede (...) werking gegarandeerd. En nu doet zich een probleem voor: een geïnfecteerd systeembestand kan mogelijk niet worden gecleand door de virusscanner. Enerzijds omdat een systeembestand op dat moment exclusief kan zijn geopend door Windows XP. Anderzijds omdat een gecleand systeembestand wel eens niet meer zou kunnen werken.

Geeft de virusscanner aan dat een systeembestand is beschadigd? Dan is het handig als u een schone kopie van dat systeembestand direct achter de hand heeft. En wat is dan eenvoudiger dan het maken van een kopie van ‘C:\WINDOWS\' naar ‘D:\WINDOWS\'? Hiervoor gaan we slim gebruik maken van de ‘Veilige Modus' van Windows XP die we kunnen bereiken als we tijdens het starten van de pc op drukken (afbeelding 25). Eenmaal in de ‘Veilige Modus' aangekomen, geeft u de volgende Dos-opdrachten:

1. D: Enter.

2. MD WINDOWS Enter.

3. XCOPY C:\WINDOWS\*.* D:\WINDOWS /C /H /S Enter. Mappen, verborgen bestanden en systeembestanden worden gekopieerd. En ‘XCOPY' houdt niet op als er iets fout gaat.

Voor zover als dat mogelijk is, worden alle bestanden uit de map ‘C:\WINDOWS\' overgezet naar de map ‘D:\WINDOWS\'. Op ‘D:' is ruimte genoeg, dus waarom ook niet? Merk op: het is ook mogelijk om systeembestanden uit CAB-files op de Windows XP installatie-cd-rom te halen. Alleen... Die kunnen inmiddels verouderd zijn.

©CIDimport

Stap 19: Automatisch Systeemherstel

Windows XP is trouwens voorzien van een backup-programma dat u bij de ‘Systeemwerkset' van de Bureau-accessoires kunt vinden. Met behulp van dit backup-programma kunt u een kopie van uw systeem bewaren. Maar dat is nog niet alles, want er wordt ook een speciale diskette aangemaakt die u kunt gebruiken in combinatie met de - bijvoorbeeld naar ‘D:' - weggeschreven veiligheidskopie van het systeem (zie afbeelding). Mocht het helemaal verkeerd aflopen, dan hebt u namelijk de mogelijkheid om de Windows XP installatie-cd-rom te gebruiken om de systeembackup terug te halen. Tijdens het starten van de installatie-procedure van Windows XP moet u (even goed kijken!) op drukken om het Automatisch Systeemherstel te activeren.

Stap 20: Datadragers veilig bewaren

En op precies dit moment is uw systeem virusvrij en meervoudig veiliggesteld. U hebt de rescue-diskettes van de virusscanner, de image-backup van Nero BackItUp, de kopie van ‘C:\WINDOWS\' op de ‘D:'-partitie en ook een backup waarmee u een Automatisch Systeemherstel kunt laten uitvoeren. Dit lijkt vierdubbel op, maar dat is niet zo... Zo dadelijk meer hierover. De diskettes, de cd's en/of de dvd dient u op een veilige plek te bewaren.

Stap 21: Bovenstaande stappen herhalen

We komen we misschien wat laat mee, maar u hebt toch wel RW-plaatjes gebruikt? Een cd-rw en een dvd-rw kunnen namelijk steeds weer opnieuw worden gebruikt en dat is ook de bedoeling. Als u niet aan de veiligheidsinstellingen van de firewall, de virusscanner, de Automatische Update-functie van Windows XP, Internet Explorer en Outlook Express gaat sleutelen, dan is de veiligheid van uw pc ook in de toekomst gewaardeerd. Vanaf dit moment kunt u uw andere programma's installeren en steeds weer zal er een moment zijn waarop uw pc ‘helemaal af' is. Is dat het geval? Dan kunt u teruggaan naar ‘Stap 11', die u tot en met ‘Stap 20' nogmaals uitvoert. Waarbij u er zeker van moet zijn dat de pc niet (!) is geïnfecteerd. U constateert toch de aanwezigheid van een virus, adware of spyware? Dan de boosdoeners verwijderen en de stappen nogmaals herhalen. Het cleanen lukt niet? Dan graag hieronder verder lezen!

Stap 22: Van ‘D:\WINDOWS\’ naar ‘C:\WINDOWS\’

Nu even over het cleanen van virussen. In 99 van de 100 gevallen is de virusscanner in staat om een virus te verwijderen. Soms echter, lukt dat niet. Meestal bevindt het virus zich dan in een Windows-systeembestand dat niet kan worden aangepast. Zoals u inmiddels weet, zijn de Windows-systeembestanden in de map ‘C:\WINDOWS\' te vinden. Om een Windows-systeembestand te herstellen, start u de pc op in ‘Veilige Modus'. En vervolgens kunt u het kapotte bestand met behulp van een kopieeropdracht (bijvoorbeeld ‘COPY' van Dos) overhevelen van ‘D:' naar ‘C:'. Lukt dat niet in één keer? Dan het oude bestand herbenoemen en het nogmaals proberen. Lukt dat ook niet? Dan hieronder verder lezen!

©CIDimport

Stap 23: Systeemherstel proberen

Werkt het bovenstaande niet? Dan moet u het ‘Systeemherstel' van Windows XP aanspreken. En daarbij is het natuurlijk de bedoeling dat u het herstelpunt terughaalt dat u eerder persoonlijk heeft aangemaakt. Met wat geluk bevat het herstelpunt een virusvrije kopie van het geïnfecteerde bestand (zie afbeelding). Mocht de virusscanner intussen reageren met meldingen die iets te maken hebben met het ‘Volume Restore', dan moet u zich daar niets van aantrekken. Het totale systeemherstelbestand kan geïnfecteerd zijn, maar uw unieke herstelpunt is dat nog niet. Ook dit lukt niet? Dan hieronder verder lezen!

©CIDimport

Stap 24: Antivirus rescue-diskettes

No steeds last van het virus dat zich hardnekkiger toont dan verwacht? Dan neemt u de antivirus rescue-diskettes erbij. U moet namelijk weten dat de virusscanner dusdanig slim is dat de meest virusgevoelige systeembestanden worden bewaard op de antivirus rescue-diskettes. U zorgt ervoor - in de BIOS Setup - dat uw pc van floppy kan booten en u plaatst de eerste antivirus rescue-diskette. Daarna de instructies netjes opvolgen (zie afbeelding). Mocht de rescue-diskette niet automatisch opstarten, dan moet u zelf voor een boot-diskette zorgen waarmee u in Dos terechtkomt. Ook dit werkt niet? Dan hieronder verder lezen!

©CIDimport

Stap 25: Backup terughalen

U bent er nog steeds niet in geslaagd om uw pc virusvrij te maken? Dan zult u een backup moeten terughalen. We hebben er twee: (1) eentje gemaakt door Nero BackItUp en (2) eentje gemaakt met de backup-software van Windows XP zelf. In principe kunt u beide veiligheidskopieën gebruiken, maar begint u met het ‘Automatisch Systeemherstel' van Windows XP. U plaatst de Windows XP installatie-cd-rom in de cd-romspeler en als de installatie-procedure wordt gestart, dan drukt u op het juiste moment op . En daarna wederom de instructies netjes opvolgen (zie afbeelding)... Laat het ‘Automatisch Systeemherstel' het toch nog afweten? Dan is er de backup op cd/dvd en deze dient als paardenmiddel!

De opensource kantoorsuite LibreOffice blaast 40 kaarsjes uit en viert dat met een sprong voorwaarts. Welke vernieuwingen vallen ons op in de recente versie en hoe maken ze de onderlinge samenwerking tussen gebruikers makkelijker?

LibreOffice kent een lange geschiedenis in verschillende vormen die teruggaat tot 1985. Toen verscheen het eerste programma onder de naam StarWriter. Vijftien jaar later belandde de suite bij de open-sourcegemeenschap en werd ondergebracht bij The Document Foundation, die het pakket de naam gaf waaronder we het nu kennen. Het is sindsdien uitgegroeid tot een volwaardig, gratis alternatief voor Microsoft Office. Ook de nieuwste versie blijft trouw aan de klassieke reeks toepassingen, al zijn die verder verfijnd en nauwer met elkaar geïntegreerd. LibreOffice 25.8 is beschikbaar op www.libreoffice.org/download.

De suite bestaat uit zes kernprogramma’s. Writer voor tekstverwerking, Calc als spreadsheet-programma, Impress is presentatiesoftware vergelijkbaar met PowerPoint, Draw is een vectorgebaseerde tekenapplicatie, Base gebruik je voor databases en ten slotte is er de formule-editor Math. Naast deze zes is er nog de component Chart om grafieken te maken binnen Calc, Writer en Impress. Bovendien heeft LibreOffice een bibliotheek met extra functies, sjablonen en steeds vaker ook AI-tools. Op de mogelijkheden van die kernprogramma’s zijn we al dieper ingegaan in een eerder artikel Aan de slag met LibreOffice. Hier bespreken we wat nieuw is en onderzoeken we de mogelijkheden van onderling samenwerken.

Aanpasbare interface

Wanneer je voor het eerst een applicatie opent, toont LibreOffice hoe je de interface kunt aanpassen. Wil je de standaardwerkbalk of wil je tabbladen? Daarnaast kun je kiezen voor een enkelvoudige werkbalk, voor compacte tabbladen, voor de zijbalk en meer. Telkens beslis je of je de gekozen interface alleen op het huidige programma wilt toepassen of op alle programma’s van LibreOffice.

Uiterlijk aanpassen

Met Extra / Opties / LibreOffice zet je de weergave van LibreOffice op licht, donker of de systeeminstelling. In hetzelfde venster bepaal je de kleuren waarmee spelfouten, tabelgrenzen, niet-afdrukbare tekens in Writer, de documentachtergrond en alle speciale markeeritems worden weergegeven. Door op het pictogram van het puzzelstukje te klikken bij Uiterlijk / LibreOffice-thema kom je bij de thema’s voor deze suite. Als je op de knop Internetpagina klikt, zie je telkens hoe ieder thema in de verschillende basisprogramma’s van LibreOffice eruitziet. Daarbij lees je welke versie van LibreOffice vereist is om het gekozen thema toe te passen. Gebruik de knop Installeren om het gekozen thema binnen te halen. Na een klik op OK past LibreOffice het thema onmiddellijk toe.

Daarnaast ondersteunen Writer, Calc en Impress ook kleurenschema’s voor specifieke documenten. Nadat je een van de drie applicaties hebt geopend, ga je naar Opmaak / Thema. Kies een van de bestaande thema’s uit Rainbow, Beach, Sunset … Je kunt via de knop Toevoegen ook zelf een thema samenstellen. Bevestig met de knop Toepassen. Alle elementen die met stijlen en thema-kleuren werken (koppen, tabellen, grafieken et cetera) worden meteen aangepast.

Met een thema pas je in één keer het volledige uiterlijk van de LibreOffice-applicatie aan.

Wijzigingen tonen

Een eerste opvallende vernieuwing is de manier waarop je tijdens het samenwerken veel duidelijker zicht krijgt op de voorgestelde wijzigingen. Activeer dit via Bewerken / Wijzigingen / Wijzigingen bijhouden of met de sneltoets Ctrl+Shift+C. Vanaf dat moment markeert Writer automatisch alles wat je typt, verplaatst of aanpast.

Met Bewerken / Wijzigingen / Tonen maak je de aanpassingen zichtbaar. Toevoegingen verschijnen onderstreept of in kleur, verwijderingen worden doorgestreept en opmaakwijzigingen krijgen een ballon of markering in de kantlijn.

Wijzigingen beheren

In het venster Wijzigingen beheren (Alt+7) zie je in één oogopslag alle voorgestelde aanpassingen. Klik je in de lijst op een item, dan wordt de bijbehorende wijziging meteen in de tekst gemarkeerd. En omgekeerd: selecteer je een wijziging in de tekst, dan springt Writer automatisch naar de juiste entry in de lijst. Dat was vroeger veel minder overzichtelijk, waardoor correcties in lange documenten lastig te volgen waren.

Nu kun je niet alleen sneller door honderden wijzigingen bladeren, maar ook instellen hoe elk type wijziging wordt weergegeven, van kleur tot markering. Met de knoppen Accepteren en Verwerpen beslis je per wijziging of je alles in één keer verwerkt. Bovendien kun je de lijst filteren op auteur en/of tijdstip, wat vooral bij samenwerking met meerdere gebruikers tijd bespaart.

Commentaren geïntegreerd in Navigator

Commentaren zijn in de nieuwe versie beter geïntegreerd in de Navigator, waardoor je ze als overzichtslijst kunt gebruiken. Open het zijpaneel Navigator met F5 of via het kompas-pictogram in de zijbalk. Vanuit dit venster navigeer je met één klik naar koppen, afbeeldingen, secties en tabellen. Voeg je in de tekst een commentaar toe via rechtermuisknop en de optie Notitie toevoegen of de sneltoets Ctrl+Alt+C, dan verschijnt deze niet alleen in de tekst, maar ook in de Navigator. Klik je daar op een commentaar, dan springt Writer meteen naar de juiste plaats in het document.

Extern opslaan

Onder het menu Bestand vind je ook de optie Extern opslaan. Hiermee sla je een bestand op een andere locatie op dan je eigen computer. Dit kan bijvoorbeeld een netwerkschijf of gedeelde map zijn, via WebDAV, FTP, SSH of een andere netwerkverbinding, of in een cloudomgeving zoals Nextcloud, Google Drive of OneDrive.

Het voordeel is dat het document direct op een plek staat waar anderen toegang toe hebben, of waar je er zelf vanaf meerdere apparaten bij kunt. Om een externe opslaglocatie in te stellen, klik je bij Extern opslaan op Service beheren. Daarna selecteer je de gewenste online dienst en vul je de gebruikersnaam en het wachtwoord in.

Multi opslaan als

Aanvullend kun je de mogelijkheden van LibreOffice uitbreiden door middel van extensies. Bijvoorbeeld met MultiFormatSave sla je hetzelfde document meteen in meerdere indelingen tegelijk op. Deze extensie ondersteunt het OpenDocument-formaat, het Microsoft Office-formaat en tegelijk de pdf-indeling. Handig bij samenwerking met mensen die Microsoft Office gebruiken, zodat iedereen toch over een kopie beschikt waarmee hij of zij kan werken. Daarnaast is er de extensie MultiFormatSave-Draw die hetzelfde doet voor illustraties. Hiermee bewaar je dezelfde afbeelding tegelijk in het odf-, png-, svg- en pdf-formaat.

Eerst moet je de extensie installeren via het menu Extra / Extensies. Daar klik je linksonder op de knop Haal meer extensies online. Dan kom je in een store om extensies te zoeken en te downloaden. Wanneer de download binnen is, dubbelklik je op het bestand multiformatsave-v1-5-6.oxt in de map Downloads. Er verschijnt een waarschuwing die aangeeft dat je op het punt staat om een extensie te installeren voor LibreOffice. Klik op OK. Daarna moet je LibreOffice opnieuw opstarten. Vanaf nu heb je in het menu Bestand een nieuwe functie: Multi Opslaan als. Als je die functie aanspreekt, krijg je een pop-up waar je verschillende indelingen kunt selecteren. Via Extra / Extensie kun je achteraf ook extensies verwijderen.

AI-afbeeldingsgenerator

Een nieuwe interessante extensie is Stable Diffusion for LibreOffice. Hiermee kun je via prompts AI-gegenereerde afbeeldingen rechtstreeks toevoegen dankzij de gratis AI Horde backend. Je hebt hiervoor geen account of abonnement nodig, maar wel een internetverbinding. Bovendien krijg je het beste resultaat met Engelse prompts. Dit is een interessante manier om op een eenvoudige manier visuals toe te voegen. Ga naar Extra / Extensies / Haal meer extensies online en gebruik de zoekmachine om Stable Diffusion for LibreOffice te downloaden. De extensie gebruikt een cluster van Stable Diffusion-servers die door vrijwilligers wordt onderhouden, de zogenaamde AIHorde.

Zodra de extensie is geïnstalleerd, kies je Invoegen / Image from text. Dan opent zich de pop-up Stable Horde for LibreOffice waar je de prompt typt. Daarbij geef je zowel de hoogte als de breedte in van de illustratie die je nodig hebt en je klikt op de knop Process. Even later staat de illustratie in het tekstdocument of in de presentatie. Na de installatie vind je de knop naar deze extensie in Writer, Draw en Impress.

Echte open standaarden

Wat LibreOffice uniek maakt, is dat het volledig inzet op open standaardformaten die door iedereen gebruikt en geïmplementeerd kunnen worden. Voor elk type document is er een open formaat: odt voor tekstdocumenten, ods voor spreadsheets en odp voor presentaties. Deze formaten zijn vastgelegd door de internationale standaardisatieorganisatie OASIS en officieel erkend door ISO/IEC. Dat betekent dat ze vrij beschikbaar zijn, zonder dat er een bedrijf de spelregels bepaalt.

Daarnaast kan LibreOffice ook werken met de Microsoft Office-formaten zoals docx, xlsx en pptx. Het kan bestanden in die formaten zowel openen als opslaan, zodat uitwisseling met gebruikers van Microsoft Office vlot verloopt. Het belangrijkste voordeel van de open formaten is dat de documenten in LibreOffice er hetzelfde uitzien wanneer je ze opnieuw opent, of wanneer iemand anders ze opent in een toepassing die deze standaard ondersteunt. Je verliest geen opmaak, inhoud of metadata.

Bij de Microsoft-formaten ligt dat genuanceerder. De typische Microsoft-indelingen zoals docx, xlsx en pptx bevatten vaak functies of elementen die alleen door Microsoft Office volledig worden ondersteund. Dit is deels een bewuste strategie. Microsoft hanteert zijn eigen implementatie en voegt soms afwijkingen toe, waardoor bestanden niet altijd 100 procent identiek openen buiten het eigen ecosysteem. Daardoor wordt het overstappen naar alternatieve software bemoeilijkt.

LibreOffice ondersteunt echte open standaarden.

Documenten schoon opslaan

Alle applicaties zijn bovendien in staat om documenten te creëren die de privacy van de gebruiker respecteren. Bij het opslaan kun je namelijk aangeven of je het bestand zonder persoonlijke metadata wilt bewaren, zoals de auteur of de tijdstempels. Dit kan belangrijk zijn als je documenten deelt in een professionele of juridische context. Terwijl het bestand geopend is, ga je naar het menu Bestand / Eigenschappen. Dan kies je het tabblad Algemeen. Je zult zien dat hierbij je naam als auteur al ingevuld is en ook de wijzigingsdatum, de totale bewerkingstijd enzovoort …

Klik op de knop Eigenschappen terugzetten. Hiermee wis je auteur, wijzigingsdatum, bewerkingstijd en woordentelling. Sla het bestand dan opnieuw op. Wil je het programma instellen zodat je de metadata altijd wist bij het opslaan, zodat je dit niet kunt vergeten? Ga naar Extra / Opties. Kies links in de lijst LibreOffice / Beveiligen. In de groep Beveiligingsopties en waarschuwingen klik je op de knop Opties. Daarna vink je de optie aan: Persoonlijke informatie verwijderen bij het opslaan. Bevestig met OK. Vanaf nu worden alle documenten automatisch schoon opgeslagen.

Samenwerken

Er zijn drie manieren om samen te werken met LibreOffice. De eerste is de klassieke aanpak. Je werkt alleen op je eigen computer en deelt het bestand via e-mail of usb. Andere gebruikers kunnen het document vervolgens aanpassen en opmerkingen toevoegen. Alle wijzigingen zie je overzichtelijk terug in het venster Wijzigingen beheren. De tweede manier is het gebruik van een gedeelde map in de cloud. Iedereen met toegang kan het bestand bewerken, zij het niet tegelijkertijd. Dankzij kleurmarkeringen blijft zichtbaar wie welke aanpassing heeft gedaan. De derde optie is de online variant van LibreOffice. Daarmee werk je in realtime samen aan hetzelfde document. Het grote voordeel is de simultane bewerking, maar het nadeel is dat de installatie en configuratie van deze oplossing wat complexer is.

Online versie

De oplossing om online de opensource tekstverwerker, spreadsheet- of presentatie-applicatie te gebruiken, is een combinatie van een online platform en een online toepassing. LibreOffice 25.8 heeft de mogelijkheden om met anderen samen te werken uitgebreid door koppelingen met cloudoplossingen zoals Nextcloud. De bijbehorende online toepassing heet Collabora Online. Het gaat om een webgebaseerde Office-omgeving op basis van LibreOffice die zich integreert met cloudplatformen zoals Nextcloud. Hiermee kunnen teams, onderzoekers en scholieren in realtime veilig samenwerken, zonder afhankelijk te zijn van commerciële clouddiensten zoals Google of Microsoft. Bovendien is de privacy beter gewaarborgd.

Om te starten heb je een Nextcloud- of ownCloud-account nodig. Wij vonden Nextcloud het meest gebruiksvriendelijk, omdat deze Collabora al standaard aanbiedt. Nextcloud heeft clients voor Windows, macOS, Linux, iOS en Android (https://nextcloud.com/install). De laatste versie (31.0.8) verscheen op 14 augustus 2025. Wil je geen tijd besteden aan installatie en onderhoud, dan kun je kiezen voor een beheerde Nextcloud-hostingdienst. Er zijn verschillende aanbieders en de prijzen variëren volgens opslagcapaciteit. Je kunt er ook voor kiezen om op een eigen server Collabora CODE te installeren (Collabora Online Development Edition, een gratis community-versie), maar dat is meer iets voor specialisten.

Compatibel met de courante Office-indelingen

Met Collabora Online krijg je een webversie van LibreOffice, volledig opensource en privacy-vriendelijk. Op https://collaboraonline.com kun je een gratis demo uitproberen. Je vult je naam, e-mailadres en herkomst van je aanvraag in, waarna je een e-mail ontvangt met een link, login en wachtwoord. Vervolgens kom je in een omgeving waar je tekstverwerkingsdocumenten, spreadsheets en presentaties kunt openen. Het gaat om een set online documenten in de odt-, docx-, pdf-, pptx-, xlsx-, odg-, doc- en ods-indeling. Met een dubbelklik opent Collabora Online het bestand rechtstreeks in de browser, zonder dat je iets hoeft te installeren.

Alle bewerkingen in de browser

Wanneer een document geopend is, herken je meteen de vertrouwde LibreOffice-modules. De interface van Collabora Online is niet 100 procent identiek aan de desktopversie van LibreOffice, maar de functies en compatibiliteit zijn zeer vergelijkbaar. De interface past zich aan de taalinstellingen van je systeem aan (in ons geval Nederlands). Je kunt elk bestand bewerken en opslaan in verschillende formaten. Zo kun je een geopende odp-presentatie bewaren als odf-presentatie, PowerPoint-bestand (.pptx) of PowerPoint 2003-presentatie (.ppt). Een tekstdocument in odt-formaat kun je opslaan als rtf, Word (.docx) of Word 2003-document (.doc). Ook exporteren naar pdf of epub is mogelijk. Alles gebeurt volledig in de internetbrowser, zonder dat je een lokale toepassing nodig hebt. Bovendien ben je niet beperkt tot de demo-bestanden: je kunt zelf ook eigen bestanden uploaden, bewerken en opslaan in deze indelingen.

Delen

In Nextcloud klik je op de Deel-knop en voeg je een gebruiker of groep toe. Je kunt zelfs een openbare link aanmaken. Daarbij bepaal je of de ander het document alleen mag lezen of ook mag bewerken. Vanaf dat moment kunnen meerdere mensen tegelijk in hetzelfde document werken. Elke auteur krijgt een eigen kleur voor de cursor en de selecties en alle wijzigingen verschijnen direct op het scherm. Net als in de desktopversie kun je opmerkingen toevoegen en wijzigingen bijhouden. Ondertussen kun je chatten en altijd teruggaan naar eerdere versies.

De jaarwisseling 2025/2026 is het laatste keer dat we zelf vuurwerk mogen afsteken. Reken maar dat er dus heel wat siervuurwerk de lucht in gaat op oudejaarsavond! Natuurlijk wil je daar foto's van maken, maar het blijft lastig om dit spektakel goed vast te leggen met een telefoon. Vaak eindig je met bewogen strepen of een overbelichte waas op je scherm. Met de juiste voorbereiding en instellingen maak je dit jaar foto's die wél de moeite waard zijn om te bewaren.

Begin met een schone lens door er even een microvezeldoekje overheen te halen. Vette vingers veroorzaken namelijk vlekken waardoor het felle licht van het vuurwerk minder goed wordt vastgelegd. Controleer daarnaast of je nog voldoende opslagruimte vrij hebt op je toestel. Omdat je waarschijnlijk veel beelden achter elkaar schiet, loopt je geheugen sneller vol dan je denkt. Vergeet ook niet om je batterij volledig op te laden, want als het koud is, gaat de accu van je smartphone sneller leeg.  

Stabiliteit voor scherpe beelden

Lichtflitsen in het donker fotograferen vraagt om een langere sluitertijd. Hierdoor is elke kleine beweging van je handen direct zichtbaar als een onscherpe vlek. Gebruik bij voorkeur een klein statief of een smartphonehouder om je toestel stil te houden. Heb je die niet bij de hand? Leun dan tegen een muur of lantaarnpaal en houd je smartphone met beide handen stevig vast. Gebruik in geen geval de digitale zoom. Dit verlaagt de kwaliteit van je foto aanzienlijk en maakt de korreligheid alleen maar erger.

©ID.nl

Lichtsporen vastleggen met iPhone

Heb je een iPhone, dan is de functie Live Photos je beste vriend tijdens de jaarwisseling. Zorg dat het ronde icoontje voor Live Photos bovenin je camera-app geel gekleurd is. Nadat je de foto hebt gemaakt, open je deze in de Foto's-app. Tik linksboven op het woordje 'Live' en kies uit het menu voor 'Lange belichting'. Je telefoon voegt dan alle beelden uit de opname samen tot één foto. Hierdoor veranderen de losse lichtpuntjes in vloeiende, lichtgevende banen tegen een donkere lucht. Gebruik hierbij bij voorkeur een statief of zet je iPhone ergens stabiel neer. Wanneer je namelijk los uit de hand fotografeert, worden de bewegingen die je zelf maakt ook meegenomen, en dat kan zorgen voor een wazig eindresultaat.

De Pro-modus op Android gebruiken

Veel Android-telefoons hebben een Pro-modus waarmee je handmatig de sluitertijd aanpast. Open deze stand in je camera-app en zoek naar de letter 'S' (Sluitertijd). Voor vuurwerk werkt een sluitertijd tussen de twee en vier seconden vaak het best. Houd de ISO-waarde laag, bijvoorbeeld op 100, om ruis in de donkere delen te voorkomen. Omdat de sluiter nu langer openstaat, is een statief echt een vereiste. Je krijgt dan de bekende foto's waarbij je de hele weg van de vuurpijl als een lichtspoor ziet.

Timing en compositie bepalen

Het moment waarop je afdrukt is bepalend voor het eindresultaat. Werk je met een normale sluitertijd, dan is de burst-modus handig: houd de ontspanknop ingedrukt wanneer een pijl de lucht in gaat. Zo leg je de hele explosie vast en kies je achteraf de mooiste foto uit de reeks. Denk ook na over de compositie van je beeld. Een foto van alleen de lucht is vaak wat kaal. Probeer elementen uit de omgeving mee te nemen, zoals silhouetten van gebouwen of bomen. Dit geeft context en maakt het plaatje een stuk interessanter.

🎆 Snelle checklist 🎆