BREIN opent meldpunt voor schadelijke deepfakes: artiesten kunnen misbruik melden

Met kunstmatige intelligentie wordt het steeds eenvoudiger om overtuigende nepvideo's, foto's en geluidsfragmenten te maken. Zo kan iemand in een video uitspraken doen die hij in werkelijkheid nooit heeft gedaan, of kan de stem van een bekende Nederlander worden gebruikt om een compleet nieuwe boodschap in te spreken. Dergelijke AI-nabootsingen worden deepfakes genoemd en kunnen behoorlijk wat schade aanrichten.

Vooral artiesten, presentatoren en (stem)acteurs zijn kwetsbaar voor dit soort misbruik. Hun gezicht en stem zijn immers vaak herkenbaar bij een groot publiek. Wanneer die zonder toestemming worden gebruikt, kan dat niet alleen hun reputatie beschadigen, maar ook financiële gevolgen hebben.

Dat dit geen theoretisch probleem is, blijkt uit een recente zaak rond voormalig nieuwslezer en presentator Philip Freriks. Op YouTube verschenen tientallen video's waarin zijn herkenbare stem met AI was nagebootst. De filmpjes bevatten volgens BREIN dubieuze inhoud waarmee Freriks niet geassocieerd wilde worden.

Na tussenkomst van de stichting heeft YouTube inmiddels 45 van deze video's verwijderd. Volgens BREIN laat deze zaak zien waarom snel ingrijpen belangrijk is. Een deepfake kan zich via sociale media en andere websites immers razendsnel verspreiden, waardoor de schade steeds groter wordt.

Om slachtoffers beter te kunnen helpen, heeft BREIN nu het Deepfakeloket geopend. Dit is speciaal bedoeld voor artiesten, kunstenaars, stemacteurs en andere makers die ontdekken dat hun identiteit zonder toestemming wordt gebruikt in AI-gegenereerde beelden of geluidsfragmenten.

Via een formulier op de website van BREIN kunnen zij, of hun vertegenwoordigers, melding doen van dergelijke deepfakes. De stichting beoordeelt vervolgens of sprake is van onrechtmatig gebruik. Is dat het geval, dan kan BREIN optreden om het materiaal te laten verwijderen of blokkeren. Indien nodig kunnen ook verdere stappen worden ondernomen.

Het loket is daarmee geen algemeen meldpunt voor alle vormen van AI-misbruik, maar richt zich specifiek op de bescherming van mensen uit de creatieve sector.

Verschillende organisaties uit de creatieve sector ondersteunen het initiatief. Onder meer de Kunstenbond, Platform Makers, acteursvereniging ACT en Samen1Stem, dat opkomt voor stemprofessionals, hebben hun steun uitgesproken.

Vooral de mogelijkheden om stemmen met AI na te bootsen zorgen voor onrust. Een stemacteur kan jarenlang werken aan een herkenbare stem en daarmee zijn inkomen verdienen. Met moderne AI-technieken kan diezelfde stem worden gekopieerd en vervolgens worden gebruikt voor bijvoorbeeld reclames, video's of andere producties, zonder dat de oorspronkelijke stemacteur daarvoor toestemming heeft gegeven of wordt betaald.

Volgens BREIN-directeur Bastiaan van Ramshorst neemt het aantal deepfakes toe en is het daarom belangrijk dat slachtoffers ergens terechtkunnen. De stichting wil met het nieuwe loket voorkomen dat makers zelf langdurig achter websites en platforms aan moeten om ongewenst materiaal te laten verwijderen.