Stel je een straat voor waarin bewoners allemaal rond etenstijd thuiskomen. De kookplaten gaan aan, de kinderen zetten de tv en spelcomputers aan en alle apparaten vragen tegelijkertijd stroom. Juist die gelijktijdigheid kan knellen: buiten de drukke momenten is er vaak nog ruimte op het net. Een thuisbatterij kan helpen stroomgebruik naar een ander moment te verschuiven.
NU.nl bericht vandaag dat Eneco thuisbatterijen met korting wil aanbieden en klanten wil belonen voor automatische aansturing. Volgens Eneco kunnen zulke batterijen via samenwerking met netbeheerders worden ingezet tegen lokale piekbelasting. Absoluut een nobel initiatief, maar het raakt tegelijkertijd aan een bredere kwestie: een accu kan het net ontlasten, maar kan bij verkeerde inzet ook juist extra druk veroorzaken.
Een thuisbatterij verschuift het drukke moment
Overbelasting van het stroomnet wordt ook wel netcongestie genoemd. Daarbij kunnen kabels en transformators op een bepaalde plek de gevraagde hoeveelheid elektriciteit simpelweg niet langer vervoeren. Dat kan opspelen wanneer veel gebruikers tegelijk stroom afnemen, maar ook wanneer er veel elektriciteit wordt teruggeleverd. Denk aan een zonnige middag waarop een grote hoeveelheid zonnepanelen in dezelfde buurt volop zonnestroom produceert.
Met een thuisbatterij kun je een deel van je zonnestroom bewaren voor later. Overdag gaat het overschot dan naar de accu in plaats van naar het openbare net. Gebruik je die stroom ’s avonds thuis, dan hoef je op dat moment minder elektriciteit uit het net te halen. Zo verminder je de uitwisseling met het stroomnet op twee verschillende momenten.
Een voorbeeld van de samenwerking tussen zonnepanelen en thuisbatterijen: produceren je panelen 3000 watt en gebruikt je huis 800 watt, dan blijft er dus 2200 watt over. Kan de batterij dat overschot in z'n geheel opnemen, dan registreert de slimme meter op dat moment om en nabij de 0 watt teruglevering. Dat voorbeeld toont aan hoe opslag de stroom door je aansluiting kan beperken.
De aansturing bepaalt het effect
Een batterij plaatsen betekent nog niet dat je daarmee elke lokale stroompiek verkleint. De instellingen bepalen wanneer het apparaat laadt en ontlaadt. Als veel thuisbatterijen tegelijkertijd extra stroom vragen terwijl het net al flink belast wordt, kan de druk juist toenemen. Netbeheer Nederland waarschuwt daarom dat aansturing op elektriciteitsmarkten de lokale netcongestie soms kan verergeren.
Dat verschil zie je niet aan het uiterlijk van de accu af. Twee vergelijkbare installaties kunnen heel anders worden ingezet: voor meer eigen verbruik of juist voor handel op de energiemarkt. Alleen reageren op een gunstige stroomprijs garandeert immers geen lagere lokale belasting. Goedkope elektriciteit kan namelijk beschikbaar zijn op een moment waarop de kabels in jouw buurt al zwaar worden belast.
De landelijke balans en lokale ruimte verschillen bovendien. Een landelijk stroomoverschot kan aanleiding zijn om batterijen te laden, terwijl dat plaatselijk misschien een ongewenste extra stroomvraag oplevert. Netbeheerder Enexis benadrukt daarom dat het effect afhangt van het doel waarvoor je de batterij inzet. Wat landelijk nuttig is, kan lokaal verkeerd uitpakken.
Een volle of lege thuisbatterij heeft grenzen
Ook de beschikbare opslagruimte moet op het juiste moment aanwezig zijn. Een volle batterij kan geen nieuw zonne-overschot opnemen en een lege batterij kan tijdens de avondpiek niets meer leveren. Onderzoeksbureau CE Delft noemt de beschikbaarheid van voldoende geladen of juist lege batterijen daarom als aandachtspunt bij inzet tegen netcongestie. De netbeheerder moet op die capaciteit kunnen rekenen.
Daarnaast verschillen opslagcapaciteit en vermogen. De capaciteit, uitgedrukt in kilowattuur (kWh), bepaalt hoeveel energie je kunt bewaren. Het vermogen in kilowatt bepaalt hoe snel de batterij die energie opneemt of afgeeft. Het verschil tussen plug-in en vaste thuisbatterijen zit onder meer in dat beschikbare vermogen. Veel opslagruimte betekent dus niet automatisch dat een systeem een hoge stroompiek volledig kan opvangen.
Het lokale knelpunt moet leidend zijn
Om het net gericht te ondersteunen, moeten laadmomenten aansluiten op de plaatselijke omstandigheden. Bij veel teruglevering helpt beschikbare opslagruimte; bij veel afname kan eerder opgeslagen stroom de piek verkleinen. Daar kunnen thuisbatterijen dus een belangrijke rol spelen; netbeheerders en marktpartijen werken zodoende aan afspraken om batterijen vooral op zulke momenten in te zetten. Daarbij telt de bijdrage aan het concrete knelpunt, niet hoeveel accu’s er ergens hangen.
Een vergoeding aan de eigenaar kan deelname aantrekkelijker maken, maar bewijst op zichzelf niet dat de wijk minder wordt belast. Daarvoor moet duidelijk zijn welke piek de aansturing vermindert en wat er gebeurt als de batterij niet beschikbaar is. CE Delft wijst er in de hierboven gelinkte pdf op dat netbeheerders een alternatief nodig hebben wanneer opslag onvoldoende geladen is of niet functioneert.
Opslag helpt binnen de grenzen van het net
De bijdrage van een thuisbatterij zit 'm dus vooral in het verschuiven van stroomgebruik naar momenten waarop er ruimte is. De accu maakt een kabel niet dikker en de capaciteit niet groter. Netbeheerders blijven daarom werken aan uitbreiding van het elektriciteitsnet, naast manieren om de bestaande capaciteit beter en efficiënter te benutten. Of thuisopslag daarbij helpt, hangt af van de locatie, de beschikbare batterijcapaciteit en vooral het tijdstip van laden en ontladen.
Een thuisbatterij kan lokale stroompieken verminderen door stroom op andere momenten op te slaan en te gebruiken. Aansturing die geen rekening houdt met de plaatselijke netbelasting kan overbelasting juist verergeren. De batterij moet tijdens de piek voldoende energie of vrije opslagruimte hebben. Thuisopslag neemt de noodzaak om het elektriciteitsnet uit te breiden niet weg.
