Het Oordeel
De Pluspunten
- Revolutionaire spelwereld
- Npc’s voelen als mensen
- Dynamiek Jason en Lucia
- Gevoel van progressie
- Acties hebben meer consequenties dan ooit
De Minpunten
- Tempo van verhaal kan beter
De schaal van Grand Theft Auto 6 is onmiskenbaar groot, maar het zijn vooral de onderliggende systemen die het tot leven brengen. Dit is een revolutie voor het medium videogames.
Verwondering overheerst tijdens mijn eerste uren in GTA 6. Je zou zeggen dat je na al die verbluffende beelden een aardig idee hebt wat de game biedt, maar hier kan geen voorbereiding tegenop. De game is niet louter prachtig, het lééft zoals geen enkele andere spelwereld leeft. Natuur beweegt, de stad bruist, verkeer stroomt en mensen zijn. Dat is de grootste overwinning van Grand Theft Auto 6, een die je zelf moet beleven om te bevatten.
Kapot dak
Dit is Leonida, een gigantisch gebied gebaseerd op ons Florida vol zonnige eilanden, uitgestrekte bossen, zompige moerassen en één grote stad: Vice City. Er is echter nog weinig wilds te beleven wanneer het verhaal van Jason en Lucia (onze twee nieuwe protagonisten) begint. Jason, een introverte ex-militair, leidt een prima leventje in het zonnige Leonida Keys. Hij verblijft in een prachtig strandhuis omringd door water en doet wat klusjes om zijn partner Lucia zo goed mogelijk te ontvangen wanneer ze eindelijk vrijkomt. Lucia, een latina rouwdouwer uit Vice City en fulltime kruimeldief, zit namelijk vast na een slordige overval op een winkeltje.
Je maakt in die eerste uren op slakkentempo kennis met de systemen van de game. Vergeet grote heists of überhaupt het stelen van auto’s: Jasons dak lekt, de trap is kapot en z’n ietwat luie vriend Cal wijst hem erop dat de inrichting van z’n woonkamer is gedaan door een gorilla. Je leert ook dat je een beetje voor jezelf moet zorgen door te sporten en te eten, dat je telefoon een belangrijk middel is om in contact te blijven met vrienden, hoe je geld veilig opbergt en dat het leven zo eigenlijk wel goed is. Totdat het natuurlijk helemaal misgaat.
Los van het ‘haakje’ van het verhaal, valt ook op dat Jason en Lucia’s relatie niet bepaald gezond is. Het zijn subtiele hints, maar ze hebben allemaal betrekking op het wankele fundament waarop het is gebouwd. Met andere woorden: ze ontmoetten elkaar tijdens het jatten van een auto en werden op slag verliefd. Het is verre van een gezonde basis, maar wel het recept voor een turbulente rit.
Snuiven, drinken, spuiten
Er zit zeker gewicht aan dit Bonnie en Clyde-achtige verhaal, maar over het algemeen is de plot bijzonder luchtig – qua toon een stuk minder ‘Red Dead Redemption 2’ dan ik eigenlijk had verwacht. Geen ultra serieus wraakverhaal dus, maar het dient in dit geval een hoger doel. GTA 6 gaat namelijk over excessen, de pure luxe die je ervaart als je voor het eerst een dure sportauto in stapt of een nieuw appartement kunt betalen. Het gaat om het gevoel van een hele kledingwinkel leegkopen, voor de gein bakken met wapens verkrijgt en je auto laten upgraden voor tienduizenden euro’s. Wie op het randje durft te leven heeft de wereld aan z’n voeten, en deze jonge mensen nemen het ervan.
Regelmatig zakt de grond onder je voeten echter weg, en juist omdat je van helemaal níks komt is dat contrast in GTA 6 extra sterk gedaan. De game brengt je stapsgewijs van de meest armoedige omstandigheden langzaam naar het toppunt van de American Dream. In zekere zin is de game een uitvergroting van alles wat er mis is met kapitalisme, en hoe diens verleidingen je op het verkeerde pad kunnen brengen.
GTA 6 is ook in touch met de cultuur, wat een zekere rauwheid oplevert. Voor de game interviewde Rockstar ex-criminelen, bendeleden, wapenhandelaren, politieagenten en clubpromoters in Florida, en dat straalt ervan af. Iedereen in deze wereld voelt oprecht, alsof ze zo van de straat zijn geplukt. Het ongemak dat Jason ervaart als hij een achterstandswijk inwandelt of de dingen die mannen naar Lucia roepen als ze alleen is zijn daar slechts enkele voorbeelden van.
Het Amerika van Rockstar probeert echter vooral gekker te zijn dan de werkelijkheid, en die weet de game meestal nét voor te blijven. Rijd een rondje door de stad, en je hoort op de radio over een anti-Furrywet, ziet mensen die zichzelf in brand steken om een zekere webwinkel aan te klagen en spot reclameborden voor seksrobots, pijnstillers en trouwringen gemaakt door kindsoldaten. Speel lang genoeg, en je komt diezelfde Furries tegen, wordt vrienden en krijgt toegang tot geheime Furry-basissen vol gratis wapens en uitrusting.
Het levert ook een bovengemiddeld aantal klassieke, ronduit hilarische missies op. Per ongeluk in een pornoscène terechtkomen, een vrijgezellenfeest leiden op de bodem van de oceaan en een rapper z’n droomauto molesteren zijn slechts voorbeelden uit de lange, lange lijst met missies die de game je voorschotelt. Bovendien werk je ieder hoofdstuk naar een climax toe, die alles uit de kast haalt wat betreft actie en zichzelf vooral niet te serieus neemt – het gaat in GTA 6 om de fun. De overvallen zijn daarvan de absolute hoogtepunten: nog grootschaligere operaties dan in GTA 5, met flinke voorbereidingstijd en een slimme wisselwerking tussen Jason en Lucia.
Jason <3 Lucia (?)
Waar beide personages natuurlijk het vehikel zijn voor de plot, en de game tijdens bovengenoemde missies met soepel camerawerk wisselt tussen beiden, gaat de interactie tussen de geliefden veel dieper. Natuurlijk, het voorgaande deel kent zelfs drie kleurrijke personages, maar Jason en Lucia voelen meer verbonden dan Michael, Trevor en Franklin ooit waren.
Dat begint bij hun relatie, die zoals benoemd hobbelig van start gaat. Rockstar Games zegt dat beiden ongeacht je keuzes ‘partners in crime’ blijven, maar verder is het aan jou om er iets mee te doen of niet. Een van de knapste mechanieken is hoe je door elkaar te appen, bellen of gewoon te praten samen de hort op kunt gaan of juist ergens op de map afspreekt. Het overgrote deel van de missies is daarom ontworpen om zowel solo als samen te doen.
Met Jason of Lucia aan je zijde zijn missies niet alleen behapbaarder omdat je makkelijk kunt wisselen tussen twee perspectieven, het is ook nog eens voordelig voor de relatie. Dat hoeft niet een en al actie te zijn: even inchecken hoe het gaat, een ijsje kopen en die aan de ander geven, samen dollars gooien naar strippers of de befaamde R2-knop ingedrukt houden om elkaars hand vast te houden (de game houdt precies bij hoeveel tijd je dat doet). Het zal voor sommige spelers wellicht een brug te ver zijn, maar het heeft ook iets moois. Je leert dat luisteren naar de ander en affectie tonen waardevol kan zijn.
Daarnaast maakt het de flow van de game een veelvoud natuurlijker dan voorheen. Ben je in het appartement, dan is Lucia de eerste die zegt wat haar bezighoudt. Is ons geld wel veilig? Wie is die Raoul waar iedereen het over heeft? Soms wil ze heel even wat personal space, of plaagt ze Jason met zijn stoïcijnse, directe antwoorden. En soms kom je een saillant detail over elkaars verleden te weten, wat sommige aspecten van het verhaal weer in een ander daglicht zet. Er zit geen rem op de dialogen in de game, alsof je je constant in een optionele cutscene bevindt die begrijpt waar je je als speler mee bezighoudt.
De acteurs verdienen ook alle lof: Menni Perez en Dylan Bourke zijn gemaakt voor hun rol, met die eerste als de meest uitgesproken en (wat mij betreft) het leukste personage van de twee. Ze worden bijgestaan door een flinke hoeveelheid kleurrijke zijpersonages. Hoewel bijna iedereen in de game bovengemiddeld charismatisch is en het scherm ownt (ditmaal iets strakker gefilmd, en minder los zoals een sitcom) springt Raoul Bautista er wat mij betreft bovenuit. Er is iets intrigerend aan hoe relaxed en professioneel hij z’n zaken aanpakt, maar vanwege zijn achtergrond blijft hij altijd een mysterieus figuur.
De non-player character als mens
Maar Jason, Lucia en Raoul zijn slechts drie mensen in een zee van personages. Want mijn grootste verwondering, die na zeventig uur lang spelen nog steeds niet is verdwenen, is hoe Rockstar de npc nieuw leven inblaast. Natuurlijk, Red Dead Redemption 2 innoveerde het concept door Arthur te laten interacteren met elke persoon in de wereld, maar in GTA 6 voelt iedereen voor het eerst als een mens.
Er zijn mensen in allerlei soorten en maten, vormen en kleuren. Ze hebben eigen outfits met uiteenlopende haarstijlen en kennen allemaal unieke dialogen: het is ongelooflijk hoe iedereen in deze wereld de hoofpersoon van diens eigen game had kunnen zijn. De animaties doen daarbij het zware werk. Kleding valt natuurlijk over lichamen en vouwt tijdens beweging, haar deinst op en neer en iedereen beweegt anders afhankelijk van zijn of haar bouw.
Het valt niet genoeg te benadrukken hoe knap vooral dat laatste is. In de meeste games bewegen tien man hetzelfde, hier honderden mensen net even anders. Dat niveau van detail maakt zelfs dat je botox, BBL’s en andere cosmetische ingrepen er zo uitpikt – en dat zijn er veel in Vice City.
Npc’s bewegen daarbij realistisch in Rockstars kenmerkende net-niet-realistische stijl, en dat werkt beter dan ooit. Alle versies van de game maken gebruik van ray-tracing – een verzamelterm voor de realistische simulatie van lichtinval – iets dat wonderen doet voor gezichtsuitdrukkingen, maar ook objecten en vloeistoffen. Neem bier in een flesje, dat het licht vervormt op de tafel waar het staat. Of kaarsen in een appartement, waarvan het licht via omringende objecten meermaals wordt weerkaatst.
Het is een understatement, maar Grand Theft Auto 6 is schitterend mooi. Mijn eerste trip naar Vice City was een overweldigende ervaring, omdat je werkelijk niet weet waar je moet kijken. Vooral ’s avonds is het onvoorstelbaar hoe de game de lampen van auto’s, flikkerende lichten van wolkenkrabbers, rijdende metro’s, segwayende mensen en vliegtuigen in de lucht allemaal op één scherm tovert. Deze stad heeft lagen op een ongekende schaal.
Het is natuurlijk geen letterlijke magie. Wie keihard racet ziet op de weg en in de verte soms pop-in en vooral wanneer licht door rook of mist heen schijnt, zie je artefacten van de resolutieopschaling. Daarbij draait het op de PS5 Pro, die gebruikmaakt van Sony’s upscalingtechniek en ray-traced schaduwen ondersteunt, op dertig frames per seconden. Maar hadden we iets anders verwacht? Rockstar heeft een hogere framerate niet eens overwogen, vertelt Technology Production Director Marc Chambers me in een interview, omdat de console dat nooit zou kunnen bijbenen. En ondanks dat de 30 fps met zo’n overvolle wereld wat druk voor je ogen kan zijn, bestuurt de game lang niet zo ‘zwaar’ als de eerste versies van GTA 5.
Tweede leven, voor de liefhebber
GTA 6 bestuurt zelfs een stuk soepeler, maar zit daarentegen wel vol met systemen om de game realistischer te maken. Ja, autorijden en schieten voelt een stuk gewichtiger dan het vorige deel, maar het is vooral de interactie met de spelwereld. Net zoals je met elke npc interactie kunt hebben door L2 in te drukken, voer je veel acties handmatig uit. Koffie inschenken, boodschappen in een tas en vervolgens in je auto doen, inbreken met een slijptol en objecten overhandigen aan Jason en Lucia: je drukt er allemaal knoppen voor in.
Daaronder bevindt zich nog een diepere, lifesim-achtige laag die je meer betrokken maakt je bij je acties. Zo hangen je gezondheid, uithoudingsvermogen en ‘focus’ samen met hoe goed je voor jezelf zorgt. Eet of slaap je niet voldoende, dan zie je je balken krimpen en zich langzamer aanvullen. Doe je veel slechte daden – je kunt nu ook vijanden uitschakelen zonder ze direct te doden door ze in ledematen te raken – of drink je te weinig, dan loopt je focus terug. Dat laatste gebruik je weer om bijvoorbeeld slowmotion in te zetten tijdens vuurgevechten, een beetje zoals de dead-eye uit Red Dead Redemption 2.
Maar het tegenovergestelde is ook waar. GTA 6 voelt bijzonder cyclisch: je doet missies en andere activiteiten tot het donker wordt, waarna Jason of Lucia suggereert om richting huis te gaan. Het hoeft niet – Lucia is de laatste die het nachtleven afslaat – maar het nodigt wel uit om een zekere mate van routine te onderhouden. Geobsedeerd als ik ben met fitness, bestond mijn dag daarom uit ontbijten, een praatje maken met Jason/Lucia en een van de acht verschillende gyms bezoeken. Daar kun je een lidmaatschap nemen, je omkleden zodat je niet de rest van de dag bezweet rondloopt (de game kent een dynamisch zweetsysteem, natuurlijk) en tientallen oefeningen uitvoeren. Dat heeft niet alleen invloed op je spier- en vetmassa (volgens Rockstar heeft cardio ook invloed op hoe ‘lean’ Jason en Lucia worden) maar dus ook op je statistieken.
GTA 6 zit vol met dit soort systemen, zoals het bijvullen van je bezinetank of het checken van je berichten om een volgende missie te krijgen. Is het een overdaad? Ik ga er zelf behoorlijk goed op. Daarbij is het overgrote deel optioneel: met de Scooter Bros-app bezorg je niet alleen je auto’s waar je bent, ze zorgen ook nog eens dat hij helemaal rijklaar is. Dat neemt vooral frictie uit eerdere delen weg, waar je na missies toch weer snel een nieuwe auto moest stelen om op de volgende bestemming te komen.
Daarbij is het logischer, want in GTA 6 hebben al je acties consequenties. Mensen kijken je raar aan of gaan uit de weg als je een geweer op je rug draagt, dus bewaar je die in de auto totdat je hem nodig hebt. Hetzelfde geldt voor tassen vol drugs en geld, want je wil al helemaal niet dat iemand anders daarmee vandoor gaat.
Wat je vooral ook niet wil is onnodig de politie op je hielen krijgen, en vervolgens de komende tijd een deel van de wereld moeten vermijden. Mensen geven namelijk binnen de kortste keren je beschrijving door, of zien dat op camerabeelden als je die niet vernietigt tijdens bijvoorbeeld een overval. Het gevolg is dat je zo snel mogelijk van je outfit en wagen af wil, en het liefste ook van je partner om niet meteen weer aangehouden te worden. Het zorgt ervoor dat ‘simpelweg’ een auto stelen of een winkel beroven iets meer omhanden heeft, met grote consequenties als je roekeloos bent.
Het is allemaal ontzettend logisch in de context van de rest van de game, en draagt bij aan het gevoel van progressie dat juist dit deel zo goed aanpakt. Je hebt een ‘key cloner’ nodig om de meest dure auto’s te stelen, en moet ook nog eens racen om de tracker eraf te halen voordat de politie precies weet waar je bent. Ook is een zwaarbewaakt drugspakhuis beroven wellicht een slecht idee als je amper geld hebt voor body armor en dempers op je wapens, of wanneer je om de hoek moet zijn voor de volgende missie. In GTA 6 moet je nadenken voordat je iets doet, ondanks dat de game honderd procent van de tijd leuk is om te spelen.
En man, er is zoveel leuks te doen. Ik heb een lijst aan grappige en bizarre dingen die ik op straat meemaakte, werd minigolfkampioen in twee belachelijke parken en vergaapte me aan de rustgevende natuurreservaten van Leonida. GTA 6 heeft zoveel lagen, activiteiten en geheimen dat ik ze na het uitspelen van het verhaal nog lang niet allemaal heb doorgrond.
Eenzame hoogte
Dat is een beetje kenmerkend voor de rest van de game. Grand Theft Auto 6 zit zo vol doordachte mechanismen, details en geheimen dat het eigenlijk nergens mee te vergelijken is. De game zit vol vakmanschap en handgemaakte aspecten dat geen andere dev of AI dit had kunnen maken.
Natuurlijk is het niet perfect, dat is niet hoe ik een 10 definieer. Het valt simpelweg niet te ontkennen wat voor revolutie Grand Theft Auto 6 is voor het medium, hoeveel het doet met het concept van de virtuele wereld. Het is een game die eigenlijk geen andere ontwikkelaar had kunnen maken, en voorlopig ook niet zal maken.
Grand Theft Auto 6 is vanaf 19 november verkrijgbaar voor PlayStation 5, Xbox Series X en Xbox Series S.















