Het zoeken naar een nieuwe printer is altijd even een karwei. Wil je een inkjetprinter of laserprinter? Moet het apparaat kunnen scannen en dubbelzijdig kunnen afdrukken? Heb je alleen zwart-witprintjes nodig of wil je ook eens een foto kunnen printen? Wij proberen je keuze een stuk makkelijker te maken met dit artikel.

Naast concrete vragen over welke functies een printer moet hebben, komen er ook lastigere vraagstukken bij de aanschaf van een printer kijken. Het gaat dan bijvoorbeeld om de onderhoudskosten en de prijs per pagina. Want als fabrikanten van printers ergens goed in zijn, dan is het wel het zo onduidelijk mogelijk maken van de kosten na aanschaf. Maar laten we bij het begin beginnen.

Inkjet of laser?

De belangrijkste en dus eerste vraag die je jezelf moet stellen bij aanschaf van een printer: inkjet of laser? Een inkjetprinter is goedkoper in aanschaf en heb je al vanaf een paar tientjes. De HP Officejet Pro 6230 kost bijvoorbeeld maar 50 euro en wordt geleverd met vier cartridges waar je alvast een aantal afdrukken mee kunt maken. Het grote nadeel van een inkjetprinter is echter dat de kosten ná aanschaf een stuk hoger zijn: je moet constant investeren in nieuwe cartridges en fabrikanten doen er alles aan om het gebruik van namaak-cartridges te ontmoedigen. Sommige namaak-cartridges worden niet herkend of bieden een veel slechtere printkwaliteit dan originele cartridges. Laserprinters zijn duurder in aanschaf maar de kosten per pagina zijn een stuk lager. Dit komt omdat één toner-cassette van een laserprinter makkelijk duizenden pagina’s kan printen. Wil je kleur kunnen printen met een laserprinter, dan heb je net als bij een inkjetprinter vier cartridges of cassettes nodig. Een toner-cassette bevat poeder in plaats van vloeibare inkt van een inkjet-cartridge. Afdrukken van een laserprinter hoeven dan ook niet te drogen. Een bekend nadeel van een inkjetprinter is ook dat de inkt op den duur uitdroogt. Dat gebeurt nog sneller als je printer bijvoorbeeld vol in de zon staat. Een nadeel van een laserprinter is dat je af en toe de drum-eenheid moet kopen.

©PXimport

Zwart-wit of kleur?

De volgende vraag is of je kleur of alleen zwart-wit wilt kunnen printen. Vanwege de aanschafprijs zijn laserprinters voor thuisgebruik eigenlijk alleen zinvol als je tevreden bent met alleen zwart-wit. Een kleuren-laserprinter is uiteraard mogelijk, maar weet wel dat je zo’n 200 euro kwijt bent voor de printer en je gemakkelijk 60 tot 80 euro voor één toner-cassette uitgeeft. Bij zowel een kleuren-laserprinter als een kleuren-inkjetprinter heb je te maken met vier verschillende cassettes of toners. Dit wordt aangegeven als CMYK, oftewel Cyaan, Magenta, Yellow (geel) en Key Plate (zwart). Bij inkjetprinters koop je vaak een complete set CMYK-cartridges voor een paar tientjes, sommige fabrikanten hebben de CMY-kleuren in één cartridge gecombineerd. Bij laserprinters is het normaal om losse toner-cassettes te kopen, gecombineerde CMY-toners zijn zeldzaam.

©PXimport

Twee is goedkoper dan één

Functies

Een printer moet natuurlijk goed kunnen printen, logisch. Maar veel printers kunnen nog veel meer. Zodra een printer ook kan scannen, kopiëren of faxen kan versturen, heb je het over een all-in-one-printer. Je herkent een multifunctionele printer meteen omdat het apparaat een klep heeft die een glazen plaat herbergt. De plaat wordt gebruikt om documenten van onderen te kopiëren of te scannen. Een all-in-one-printer kan zowel als inkjet- of als laserprinter uitgevoerd zijn. Scans kunnen in de meeste gevallen meteen op je computer worden opgeslagen, via een bekabelde verbinding of draadloos via wifi. Sommige all-in-one-printers kunnen ook gebruikt worden als fax. Een fax wordt in Nederland eigenlijk alleen nog voor zakelijke correspondentie gebruikt, je hebt hiervoor een telefoonaansluiting nodig. In de meeste gevallen sluit je de printer met een kabel aan op je modem. In de meeste gevallen is het aan te raden om voor een all-in-one-printer te kiezen, deze modellen zijn vaak helemaal niet veel duurder dan een simpele printer. De Epson Expression Home XP-442 inkjet all-in-one printer heb je bijvoorbeeld al voor slechts 50 euro.

©PXimport

ADF

©PXimport

Connectiviteit

Alle printers kun je met een computer verbinden via een usb-kabel. Als je desktop-pc en printer zich in dezelfde ruimte bevinden, is dit de goedkoopste en meest efficiënte oplossing. Heb je een laptop en wil je draadloos kunnen printen, dan ontkom je eigenlijk niet aan een printer met wifi. Met een omweg kan het zonder ook, zie kader ‘Draadloos met je bekabelde printer’. Gelukkig hebben de meeste nieuwe modellen standaard wifi aan boord en hoeft een wifi-printer echt niet duur meer te zijn. Wil je vanaf je smartphone kunnen printen, dan moet je even kijken of de printer de protocollen AirPrint (voor iPhone en iPad) en Google Cloud Print (Android) ondersteunt. Met die laatste techniek kun je zelfs vanaf een andere locatie iets op je printer afdrukken. Sommige printers hebben ook de mogelijkheid om direct vanaf een geheugenkaartje te printen. Deze optie vind je vooral terug op inkjetprinters.

©PXimport

Draadloos met je bekabelde printer

Foto’s printen

Wil je foto’s kunnen afdrukken, dan kies je het best voor een inkjetprinter. De reden is dat inkjetprinters beter in staat zijn om afdrukken te maken die op klassieke ontwikkelde foto’s lijken. Een kleuren-laserprinter kan ook prima documenten in kleur printen, maar de kleuren die je met een inkjetprinter print, zijn vaak een stuk levendiger. Bijkomend voordeel is dat inkjetprinters meestal ook speciale ingebouwde functies hebben voor het afdrukken van foto’s en dat je in de printer meteen fotopapier kunt leggen, vaak ook in kleinere formaten. Er zijn tegenwoordig ook speciale fotoprinters op de markt. Deze kleine apparaatjes kun je meteen voeden met fotopapier en printen binnen een paar seconden een foto direct van je smartphone, tablet of pc via wifi of door een usb-drive of sd-kaartje in de printer te stoppen.

©PXimport

Formaten

Je documenten print je veelal uit in A4-formaat en alle printers die in Nederland verkocht worden, kunnen dit formaat aan. Wil je ook eens iets op een ander din-formaat uitprinten, dan moet je even opletten. Een kleiner formaat zoals A5 is meestal geen probleem, omdat de papierlade van een printer in de meeste gevallen horizontale en verticale schuiven bevatten, zodat je er kleinere formaten passend in kunt leggen. Bij het afdrukken moet je er wel even om denken dat je als papierformaat nu bijvoorbeeld A5 of A6 aangeeft, anders verwacht de printer een A4-papier en dit kan tot vastzittend papier leiden.

Op een groter formaat printen is een ander verhaal. Als je eens een A3-tje wilt printen, heb je een printer nodig die dit formaat aankan. Grote bedrijfsprinters hebben papierlades waar je A3-papier in kunt leggen, en sommige kleinere printers kunnen op A3-formaat afdrukken als ze over een Automatic Document Feeder beschikken. Niet alle printers met een ADF kunnen dit overigens, bekijk altijd de specificaties van de printer om er zeker van te zijn dat de printer op A3 kan printen. Sommige printers kunnen bovendien dubbelzijdig printen, dit gaat vaak wel een stuk langzamer dan een enkelzijdige afdruk.

©PXimport

Nog groter?

©PXimport

Prijs per pagina

De aanschafprijs van een printer zegt niets over hoe goedkoop de machine in gebruik is. Vaak worden printers tegen dumpprijzen aangeboden, maar betaal je je vervolgens scheel aan toner-cassettes, inkt- en drum-cartridges. Wil je weten hoeveel geld je echt kwijt bent, dan moet je zeker ook kijken naar de prijs per gedrukte pagina. En dit is makkelijker gezegd dan gedaan. Geen enkele fabrikant geeft dit betrouwbaar aan, je bent dus afhankelijk van reviews en tests. Je kunt om de zoveel tijd een test van verschillende printers terugvinden in dit magazine of in één van onze zusterbladen en uiteraard kun je recensies lezen op sites als www.kieskeurig.nl. Een ouderwetse Google-zoekopdracht biedt natuurlijk ook uitkomst.

De prijs per pagina kan per machine enorm variëren en hangt er natuurlijk ook vanaf of je originele cartridges of namaak-artikelen in je printer gebruikt. Op Costperpage.nz vind je een overzicht van veel verschillende printers en hun kosten per pagina. De prijzen zijn in Nieuw-Zeelandse Dollars, maar je krijgt een aardig idee welke printers tot de goedkoopste behoren. De goedkoopste laserprinter die je hier vindt, de Kyocera ECOSYS P3055DN, kan voor zo’n halve cent per pagina printen in zwart-wit. De aanschafprijs ligt wel op zo’n 700 euro. Aan de andere kant van het spectrum vind je bijvoorbeeld de inkjetprinter HP DeskJet 3720 voor 65 euro, deze kost per kleurenpagina echter 16 cent en per zwart-witpagina 7,5 cent. Let er bij aanschaf ook even op dat een nieuwe printer uiteraard inclusief cartridges of toners wordt geleverd, maar dat dit in vrijwel alle gevallen om een starter-kit gaat. Met andere woorden: na een paar printjes zal je printer een melding geven dat de inkt-cartridge of toner-cassette bijna leeg is.

©PXimport

Snelheid

Iets wat je wel een stuk beter direct kunt vergelijken, is de snelheid waarmee een printer je plaatjes of documenten af kan drukken. In de meeste gevallen berekent een fabrikant de snelheid op basis van een enkelzijdige afdruk met alleen tekst. Druk je afbeeldingen af, dan kan het printen een stuk langer duren. Er kan bovendien een groot verschil zitten in de snelheid van enkelzijdig en dubbelzijdig afdrukken. Sommige printers draaien het papier na de eerste zijde snel om, andere printers moeten het papier weer helemaal door de machine laten rollen om de andere kant te bedrukken. Op deze laatste manier is het dubbelzijdig afdrukken soms veel langzamer dan twee enkele zijdes na elkaar te drukken. Denk er ook aan dat fabrikanten termen als pages (pagina’s), sides (kantjes) en sheets (vellen) door elkaar gebruiken.

©PXimport

Onderhoud

We hebben het al even genoemd, aan onderhoudskosten ben je sowieso geld kwijt voor cartridges in het geval van een inkjetprinter. Voor een laserprinter moet je af en toe een nieuwe toner-cassette bestellen. Of je gaat voor originele navul-artikelen of kiest voor namaak-producten is je eigen keuze, voor beide opties is wat te zeggen. Als je originele producten kiest, ben je uiteraard een stuk duurder uit, maar de kwaliteit is altijd top en je machine kan er langer van meegaan. Sommige namaak-producten kosten echter een fractie van de prijs van een originele cassette of cartridge en printen toch in een goede kwaliteit.

Zorg in elk geval dat je even goed recensies leest van namaak-producten voordat je er één in je printer steekt. Voor veel printers zijn ook XXL-cartridges of -cassettes beschikbaar. Dit kan soms heel wat geld schelen. Zo kost een Brother TN-2420 cassette voor een laserprinter weliswaar het dubbele van een TN-2410 cassette, maar je kunt er dan ook circa 3000 in plaats van 1200 afdrukken mee maken. Naast een toner-cassette moet je af en toe een nieuwe drum-eenheid kopen voor een laserprinter, ga uit dat je na tienduizend printjes een nieuwe drum-eenheid moet bestellen. Een nieuwe drum-eenheid kost al snel een paar tientjes.

©PXimport

Resolutie

Denk aan het milieu

Ten slotte kun je je afvragen of je überhaupt een printer nodig hebt. Het lijkt een rare uitspraak in een koopgids over printers, maar veel documenten hoef je tegenwoordig niet meer uit te printen. Je belastingaangifte gaat digitaal, het opzeggen van een contract kan in veel gevallen via de mail en een fotoboek kun je ook digitaal op een fotolijstje of tablet bekijken.

Heb je toch een printer nodig maar wil je je steentje bijdragen aan het milieu, zoek dan een printer met goede ecologische functies. Vrijwel elke printer heeft verschillende modi aan boord om energie te sparen door bijvoorbeeld zichzelf uit te schakelen als hij langer dan een minuut niet wordt gebruikt. Een andere ecologische maatregel is om de printkwaliteit aan te passen. Standaard drukt je printer af met veel meer toner of inkt dan wanneer hij in de spaarstand staat. Je bespaart hierdoor op je lopende kosten en dat is niet alleen goed voor het milieu maar ook voor je portemonnee.

En als je cartridges leeg zijn of je oude printer kapot is, gooi ze niet in de prullenbak maar laat ze door de fabrikant recyclen. Ga naar de website van de fabrikant voor meer informatie.

©PXimport

Waarom start een computer met een SSD binnen enkele seconden op, terwijl een oude harde schijf blijft ratelen? Het vervangen van een HDD door een SSD is de beste upgrade voor een trage laptop of pc. We leggen in dit artikel uit waar die enorme snelheidswinst vandaan komt en wat het fundamentele verschil is tussen deze twee opslagtechnieken.

Iedereen die zijn computer of laptop een tweede leven wil geven, krijgt vaak hetzelfde advies: vervang de oude harde schijf door een SSD. De snelheidswinst is direct merkbaar bij het opstarten en het openen van programma's. Maar waar komt dat enorme verschil in prestaties vandaan? Het antwoord ligt in de fundamentele technologie die schuilgaat onder de behuizing van deze opslagmedia.

De vertraging van mechanische onderdelen

Om te begrijpen waarom een Solid State Drive (SSD) zo snel is, moeten we eerst kijken naar de beperkingen van de traditionele harde schijf (HDD). Een HDD werkt met magnetische roterende platen. Dat kun je vergelijken met een geavanceerde platenspeler. Wanneer je een bestand opent, moet een fysieke lees- en schrijfkop zich naar de juiste plek op de draaiende schijf verplaatsen om de data op te halen. Dat fysieke proces kost tijd, wat we latentie noemen. Hoe meer de data op de schijf verspreid staat, hoe vaker de kop heen en weer moet bewegen en wachten tot de juiste sector onder de naald doordraait. Dit mechanische aspect is de grootste vertragende factor in traditionele opslag.

©Claudio Divizia

Flashgeheugen en directe gegevensoverdracht

Een SSD rekent definitief af met deze wachttijden omdat er geen bewegende onderdelen in de behuizing zitten. De naam 'Solid State' verwijst hier ook naar; het is een vast medium zonder rammelende componenten. In plaats van magnetische platen gebruikt een SSD zogenoemd NAND-flashgeheugen. Dat is vergelijkbaar met de technologie in een usb-stick, maar dan veel sneller en betrouwbaarder. Omdat de data op microchips wordt opgeslagen, is de toegang tot bestanden volledig elektronisch. Er hoeft geen schijf op toeren te komen en er hoeft geen arm te bewegen. De controller van de SSD stuurt simpelweg een elektrisch signaal naar het juiste adres op de chip en de data is direct beschikbaar.

Toegangstijd en willekeurige leesacties

Hoewel de maximale doorvoersnelheid van grote bestanden bij een SSD indrukwekkend is, zit de echte winst voor de consument in de toegangstijd. Een besturingssysteem zoals Windows of macOS is constant bezig met het lezen en schrijven van duizenden kleine systeembestandjes. Een harde schijf heeft daar enorm veel moeite mee, omdat de leeskop als een bezetene heen en weer moet schieten. Een SSD kan deze willekeurige lees- en schrijfopdrachten (random read/write) nagenoeg gelijktijdig verwerken met een verwaarloosbare vertraging. Dat is de reden waarom een pc met een SSD binnen enkele seconden opstart, terwijl een computer met een HDD daar soms minuten over doet.

©KanyaphatStudio

Van SATA naar NVMe-snelheden

Tot slot speelt de aansluiting een rol in de snelheidsontwikkeling. De eerste generaties SSD's gebruikten nog de SATA-aansluiting, die oorspronkelijk was ontworpen voor harde schijven. Hoewel dat al een flinke verbetering was, liepen snelle SSD's tegen de grens van deze aansluiting aan. Moderne computers maken daarom gebruik van het NVMe-protocol via een M.2-aansluiting. Deze technologie communiceert rechtstreeks via de snelle PCIe-banen van het moederbord, waardoor de vertragende tussenstappen van de oude SATA-standaard worden overgeslagen. Hierdoor zijn snelheden mogelijk die vele malen hoger liggen dan bij de traditionele harde schijf.

Misschien heb je wel eens een vraag gesteld aan een AI-chatbot als ChatGPT, Microsoft Copilot of Perplexity. Maar hoe ontwerp je zelf nu zo'n chatbot? Met de juiste tools is daar zelfs weinig tot geen programmeerwerk voor vereist. We bekijken twee uiteenlopende oplossingen.

Een AI-chatbot is een digitale gesprekspartner die wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie. Meestal is de intelligentie gebaseerd op een taalmodel dat is getraind om mensachtige gesprekken te voeren. In tegenstelling tot traditionele op regels gebaseerde chatbots, die alleen vooraf ingestelde antwoorden geven, kan een AI-chatbot vrije tekst begrijpen en ‘natuurlijke’ reacties geven.

In dit artikel kijken we naar het bouwen van een eigen chatbot die je op je desktop of mobiel kunt gebruiken en zelfs op een eigen website kunt plaatsen. We bespreken twee manieren. De eenvoudigste is een no-code chatbotplatform dat het AI-gedeelte achter de schermen afhandelt en je via een gebruiksvriendelijke interface laat bepalen hoe de gespreksflow verloopt. Typische voorbeelden zijn Chatfuel en Chatbot voor zakelijke toepassingen. Daarnaast zijn er de meer toegankelijke Poe en Coze, die we hier behandelen. Onze tweede oplossing is technischer, maar flexibeler. Daarbij gebruik je de Application Programming Interface (API) van een AI-taalmodel om de AI-functionaliteit in je eigen omgeving te integreren. Hiervoor werken we graag met de online omgeving Google Colab.

Poe

Laten we starten met een gebruiksvriendelijke optie: het no-code chatbotplatform Poe (www.poe.com). Je kunt hier ook de app voor desktop of mobiel downloaden en installeren, met vrijwel dezelfde interface en functies als in de browser. De eerste keer maak je een account aan of meld je je aan met je Google- of Apple-account. Via Bots and apps kun je met allerlei AI-chatbots praten, maar in dit geval willen we vooral een eigen chatbot maken. Concreet gaat het om het creëren van een eigen ‘persona’ binnen een gekozen AI-model. Zo’n persona kun je zien als het perspectief, de rol of identiteit die je een AI-bot meegeeft.

Klik hiervoor op Create +. Je krijgt nu verschillende opties, zoals Image generation bot, Video generation bot en Prompt bot. Wij kiezen dit laatste.

Creatie

Je hoeft nu eigenlijk alleen maar een onlineformulier in te vullen. We doorlopen kort de belangrijkste onderdelen. Naast het gekozen bottype moet je een naam verzinnen. Omdat deze deel uitmaakt van de url, kies je bij voorkeur een originele, korte naam in kleine letters. Voeg ook een beschrijving toe, die zichtbaar is voor gebruikers van je bot.

Bij Base bot selecteer je een geschikt AI-model, bijvoorbeeld Claude-Haiku-3, GPT-4o-mini, GPT-5 of Grok-4. Afhankelijk van het model gelden er soms beperkingen. Poe-abonnees krijgen doorgaans uitgebreidere toegang tot de duurdere modellen.

Bij Prompt beschrijf je nauwkeurig en uitgebreid hoe de bot moet reageren. De optie Optimize prompt for Previews kun je uitgeschakeld laten. Vul bij Greeting message een welkomstwoord in dat de bot bij elke start toont. Het onderdeel Advanced kun je eigenlijk ongemoeid laten, maar interessant is wel dat je bij Custom temperature het ‘creativiteitsgehalte’ van de bot kunt instellen: hoe hoger de waarde, hoe creatiever en onvoorspelbaarder.

Bij Access kies je de zichtbaarheid van je bot. Wellicht is Only people with the access link de handigste optie, waarna de url zichtbaar wordt en je deze kunt verspreiden. Klik bovenin op Edit picture en kies of ontwerp een passend pictogram. Is alles ingevuld, klik dan onderin op Publish. Je bot is nu klaar voor gebruik. Om je bot te bewerken, hoef je deze maar bij Bots and apps te selecteren en via het knopje met de drie puntjes op Edit te klikken. Ook de optie Delete is beschikbaar.

GPT's van OpenAI

Binnen de omgeving van OpenAI (https://chat.openai.com) kun je ook je eigen AI-chatbots maken, de zogeheten GPT’s. Hiervoor heb je wel een plusabonnement nodig (23 euro per maand). Je bent daarbij ook beperkt tot de GPT-modellen van OpenAI, maar je kunt je creaties wel delen via een link of in de GPT-store.

In het kort werkt dit als volgt. Meld je aan en klik links op GPT’s. Klik rechtsboven op + Maken. Via Configureren stel je alles handmatig in, maar via Maken kan het ook ‘al converserend’. Beschrijf kort wat je GPT moet doen en voor wie. Laat de tool een naam en profielfoto voorstellen en beantwoord de vragen om toon en werking af te stemmen. Test je GPT in de preview en ga daarna naar Configureren, waar je naam, beschrijving, instructies en gespreksopeningen ziet. Bij Kennis kun je bestanden uploaden zodat je GPT ook informatie uit je eigen documenten haalt. Via Nieuwe handeling maken koppel je eventueel acties aan externe API’s, gebruik alleen API’s die je vertrouwt. Bevestig met Maken en bepaal hoe je je GPT deelt: Alleen ik, Iedereen met de link of GPT-winkel (in een zelfgekozen categorie). Rond af met Opslaan. Je kunt de link (https://chatgpt.com/g/<code><naam>) daarna kopiëren en verspreiden. Via GPT’s / Mijn GPT’s kun je eerder gemaakte GPT’s bewerken of verwijderen.

Je kunt ook je ook eigen ‘chatbots’ (GPT’s) ontwerpen, gebruiken en met anderen delen.

Poe biedt ook geavanceerdere mogelijkheden als een Server bot-type (waarmee je ook andere API’s kunt aanroepen). Via Knowledge base kun je verder eigen informatiebronnen toevoegen waaruit de bot kan putten. Voor complexere bots gebruiken we toch liever het no-code platform Coze (www.coze.com) dat veel extra opties kent. Meld je aan met je Google-account, klik op + Create in de linkerkolom en daarna op + Create bij Create agent.

Coze

Coze gebruikt de term agent in plaats van bot om duidelijk te maken dat je er een digitale assistent mee kunt maken die niet alleen met een AI-model antwoorden geeft, maar ook geheugen of context kan gebruiken en meerdere kanalen kan bedienen, zoals een website of een Discord-server, maar zover gaan we hier niet.

Vul een passende naam voor je bot of agent in en schrijf een korte maar duidelijke omschrijving, bijvoorbeeld “Deze bot haalt allerlei informatie uit onze eigen documenten rond computerbeveiliging.” Laat Personal geselecteerd bij Workspace en klik linksonder op het knopje om een geschikt pictogram te uploaden of klik op het sterretje om er een te laten genereren. Klik daarna op Confirm.

Uitwerking

Je komt nu in je dashboard waar je de bot verder vorm kunt geven. Ontwerp de persona door in het linkerdeelvenster een uitvoerige omschrijving van de bot in te vullen. Optimaliseer deze omschrijving snel met het blauwe knopje Auto Optimize prompt rechtsboven. Na bevestiging met Auto-optimize werkt Coze meteen een geoptimaliseerde prompt uit voor de persona. Klik op Replace om deze te gebruiken. In het rechterdeelvenster kun je je bot direct testen. De antwoorden komen uit de kennisdatabank van het geselecteerde model (zoals GPT-4o).

Wil je dat de bot ook uit eigen bronnen put, dan moet je deze eerst uploaden. Dit doe je in het middelste deelvenster, bij

Knowledge, waar je uit Text, Table en Images kunt kiezen. Klik op het plusknopje bij bijvoorbeeld Text en daarna op Create knowledge. Selecteer Text format en geef een naam aan je informatiebundel. Je kunt data ophalen uit bronnen als Notion of Google Doc, maar wij kiezen voor Local documents om eigen bestanden te uploaden. Klik op Create and import en versleep de gewenste documenten naar het venster. Klik daarna op Next (3x) en wat later zijn je documenten verwerkt. Rond af met Confirm en met Add to Agent rechtsboven. Je vindt je informatiebundel nu terug bij Knowledge en de bot put voortaan (ook) uit deze gegevens.

Om je bot beschikbaar te maken, klik je rechtsboven op Publish en daarna op Confirm. Je kunt hem op diverse platformen publiceren, onder meer in de Coze Agent Store. Selecteer een passende categorie en bevestig met Publish.

Extra's

Daarnaast biedt Coze nog diverse andere nuttige opties, zoals talrijke plug-ins. Klik hiervoor op het plusknopje bij Plugins of gebruik het A-knopje om automatisch geschikte plug-ins te laden op basis van je persona-beschrijving. Deze kun je meteen inzetten, eventueel na optimale afstelling via het tandwielpictogram.

API-sleutels

No code-platformen als Poe en Coze zijn handig, maar wil je meer flexibiliteit en schrik je niet terug voor enige basiscodering, dan werk je beter met de API van een AI-model. Deze fungeert als tussenpersoon die je script en de AI-dienst laat communiceren via een set regels en commando’s. We gaan uit van de API van OpenAI (GPT) en maken eerst een sleutel aan om de API-interface te gebruiken. Ga naar https://platform.openai.com/api-keys, meld je aan met je account (zoals Google) en klik op +Create new secret key. Geef de sleutel een naam, bijvoorbeeld aibot, en klik op Create secret key. Klik daarna op Copy en bewaar de sleutel op een veilige plek. Rond af met Done: de sleutel is nu toegevoegd. Je kunt deze hier op elk moment ook weer intrekken.

Interactie

Een snelle manier om een script te maken dat deze API aanroept, is via het gratis Google Colab (https://colab.research.google.com), een online notitieboek voor Python. Meld je aan met je Google-account, klik op + Nieuw notebook of ga naar Bestand en kies Nieuw notebook in Drive, en geef het ipynb-bestand (Interactive PYthon NoteBook) een zinvolle naam. Het notebook wordt automatisch in je Google Drive bewaard en is bereikbaar via het pictogram met de oranje cirkels.

Klik nu op + Code voor je eerste codecel, waarmee je de OpenAI-bibliotheek installeert:

!pip install openai

Voer dit uit met het pijlknopje en klik vervolgens op + Code voor de tweede cel met de volgende code:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

response = client.chat.completions.create(

    model="gpt-3.5-turbo",

    messages=[{"role": "user", "content": "Wat weet je over Haarlem( Nederlands)?"}]

)

print(response.choices[0].message.content)

Je laadt hierbij eerst de geïnstalleerde Python-bibliotheek en zet je geheime sleutel in de clientconfiguratie. Vervolgens stuur je een chataanvraag naar OpenAI en bewaar je het antwoord in de variabele ‘response’. Vervolgens haal je de tekst van het (eerste) antwoord op en druk je dit af in de uitvoer van de code-cel.

Eigen chatbot

 We gaan nu een stap verder en maken er een heuse chatbot van die via een while-lus een doorlopend gesprek kan voeren:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

messages=[

    {"role":"system","content":"Je beantwoordt elke prompt leuk, maar correct, met een rijmschema zoals ABAB of ABBA"}]

while True:

  user_input=input("Jij:")

  if user_input.lower() in ["stop","exit","quit"]:

    break

  messages.append({"role":"user","content":user_input})

  response=client.chat.completions.create(

      model="gpt-4o",messages=messages)

  bot_reply=response.choices[0].message.content

  print("Bot:",bot_reply)

  messages.append({"role":"assistant","content":bot_reply})

Zolang de gebruiker geen stopwoord invoert, blijft de lus actief. De bot antwoordt in de stijl en taal die je zelf hebt vastgelegd in de systeemrol (zie coderegel 3). Met de methode-aanroep messages.append voeg je telkens een nieuw bericht van zowel de gebruiker (user) als de bot (assistant) toe aan de gespreksgeschiedenis.

Mocht je ergens een fout hebben gemaakt in je script, dan is de kans groot dat je via de knop Fout uitleggen nuttige feedback krijgt en met de knop Accepteren (en uitvoeren) de fout zelfs automatisch kunt laten verbeteren.

In het kader ‘Mooi gepresenteerd’ lichten we kort toe hoe je dit script bijvoorbeeld ook op een eigen webpagina kunt laten draaien.

Mooi gepresenteerd

Je Colab-script werkt, maar het oogt niet fraai en je wilt het natuurlijk mooi gepresenteerd met anderen delen. Dit doe je het makkelijkst met Gradio, een opensource-Python-bibliotheek waarmee je snel een webinterface rond je script bouwt. Installeer en importeer daarvoor eerst Gradio in je Colab-omgeving:

!pip install -q gradio

import gradio

Via www.kwikr.nl/colabcode vind je de code (als py-bestand) waarmee je rond het Colab-script met Gradio een eenvoudige webinterface genereert. Deze verschijnt in je Colab-omgeving, maar je krijgt ook een publieke url te zien waar je de interface rechtstreeks kunt openen (https://<code>.gradio.live).

Dankzij de volgende aanroep in de laatste coderegel kunnen bezoekers van deze webpagina je chatbot-script ook als PWA-app op hun pc bewaren en starten:

demo.launch(share=True,pwa=True)

Een alternatief is deze webpagina via een <iframe>-instructie in de html-code van je eigen site op te nemen:

<iframe src=https://<code>.gradio.live></iframe>

Gradio heeft een eenvoudige webinterface gecreëerd voor ons chatbotscript.