Het begin van het jaar is een uitgelezen kans om je computer onder handen te nemen. Van de binnen- én de buitenkant! Je pc opschonen doe je met de tips uit dit artikel, zodat je systeem er weer een poosje tegenaan kan.

Dat het verstandig is om de computer periodiek onderhoud te geven wist je vast al. We beginnen onder de motorkap: met de software. Schijfopruiming ken je wellicht, maar wist je dat dit programma niet alle opties prijsgeeft op het eerste gezicht? Er valt meer op te ruimen dan je denkt. Open het Startmenu en typ Schijfopruiming. Controleer of de juiste schijf geselecteerd staat en klik op OK om de controle te starten. In het venster dat je hierna ziet, klik je op de knop Systeembestanden opschonen. Het programma voert een nieuwe, grondigere controle uit.

In het resultatenscherm heb je de keuze om nog meer onderdelen op te schonen, zoals Windows Update opschonen (kopieën van alle updates die zijn geïnstalleerd), Upgradelogboekbestanden van Windows (handig in geval van installatieproblemen en verder niet) en Windows-installatiebestanden (de oorspronkelijke installatiebestanden van Windows). Loop kritisch door de lijst heen en plaats vinkjes naast de onderdelen die je flink wil opschonen. Op ons testsysteem wonnen we hiermee met gemak 3,5 tot 5 GB ruimte.

OneDrive lokaal of niet

Grote kans dat je inmiddels een deel van je bestanden ook in de cloud opslaat, bijvoorbeeld via het in Windows 10 ingebouwde OneDrive. Wist je dat het niet nodig is om alle bestanden ook nog lokaal op te slaan? Je kunt een deel van de bestanden ook alleen online opslaan. Je ziet ze dan wel netjes verschijnen in de Verkenner, maar ze worden pas gedownload als je erop dubbelklikt om ze te openen. Vooral voor bestanden die je niet (vaak) gebruikt, maar wel wilt bewaren, is dit een prettige manier. Ruim de schijf op door bestanden die je niet nodig hebt, te markeren als ‘alleen online’.

Klik met de rechtermuisknop op de wolk van OneDrive (naast de klok in het Systeemvak, klik indien nodig op het driehoekje om alle pictogrammen te zien) en kies voor Instellingen. Open de tab Account en klik op Mappen kiezen. Haal het vinkje weg bij Alle bestanden zichtbaar maken en bepaal welke mappen wel of juist niet lokaal beschikbaar moeten zijn. Open daarna de tab Instellingen en zet een vinkje bij de optie Ruimte besparen door alleen de bestanden te downloaden die u gebruikt.

©PXimport

Slim opslaan

Een beetje hulp bij het opgeruimd houden van je computer kan geen kwaad. Windows heeft Slim opslaan in huis: met dit onderdeel maak je automatisch ruimte vrij door ongebruikte bestanden (zoals tijdelijke bestanden en de inhoud van de Prullenbak) op te schonen. De optie is standaard uitgeschakeld: zet ‘m aan. Open het instellingenvenster (Windows-toets+I) en kies Systeem, Opslag. Zet de schuif op Aan bij de optie Slim opslaan. Klik meteen op Slim opslaan configureren of nu uitvoeren. We zetten Opslaginzicht ook meteen aan: hiermee denkt Windows met je mee als de schijfruimte flink afneemt. Je bepaalt zelf wanneer dit moet worden uitgevoerd, bijvoorbeeld Bij onvoldoende schijfruimte. In de sectie Tijdelijke bestanden geef je aan wat er moet gebeuren met de tijdelijke bestanden.

Werp hierna een blik op Lokaal beschikbare cloudinhoud. Hier kun je aangeven dat OneDrive-bestanden automatisch op ‘alleen online’ worden gezet als je ze een bepaalde periode niet hebt geopend. Kies bijvoorbeeld voor 14 dagen als je lokale OneDrive-bestanden wilt verplaatsen naar de cloud nadat je ze 14 dagen niet meer hebt geopend. Ongeduldig als we zijn, wachten we niet op het eerste moment dat de instellingen automatisch worden uitgevoerd, maar klikken we op de knop Nu opruimen om de actie direct te starten.

©PXimport

Grote bestanden vinden en verwijderen

Grote bestanden die ruimte innemen en niet nuttig zijn: daar willen we vanaf. Eerst bekijken we welke programma’s beter het veld kunnen ruimen. Windows heeft daar een handige indicator voor. Open het instellingenvenster (Windows-toets+I) en kies voor Apps. Bij Apps en onderdelen sorteer je de lijst met apps op Grootte. De ruimteslurpers verschijnen bovenaan de lijst. Loop door de lijst heen en verwijder de apps die je niet gebruikt. Hierna bekijken we de bestanden op de computer. Om snel een overzicht te krijgen van grote bestanden, roepen we de hulp in van het gratis TreeSize Free.

Dit programma geeft in één oogopslag weer welke bestanden veel ruimte innemen: klik op de knop Select Directory en selecteer de gewenste schijf. Klik op de kolom Size om te sorteren op grootte. Bestanden die niet nodig zijn en ruimte innemen, verwijder je. Pas op met de systeemmappen, zoals Gebruikers, Program Files en Windows: verwijder hieruit alleen bestanden als je zeker weet dat dit geen kwaad kan.

Terug naar fabrieksinstellingen

Is de computer in de loop van de tijd zo vervuild geraakt dat je de sterke behoefte voelt om met een schone lei te beginnen? Je kunt tot slot overwegen om de pc terug te brengen naar de ‘fabrieksstaat’. In Windows 10 kost dit aanzienlijk minder tijd dan in het verleden. Open het instellingenvenster (Windows-toets+I) en kies Bijwerken en beveiliging, Systeemherstel. Klik op de knop Aan de slag in de sectie Deze pc opnieuw instellen. Je kunt ervoor kiezen om je persoonlijke bestanden te behouden, zodat je het beste van beide werelden hebt: een schone omgeving, maar niet het ongemak van alle bestanden terug moeten plaatsen na de opschoonactie.

Stof verwijderen

Verplaatsen we ons naar de buitenkant van de pc. Of je nu een laptop of desktop onder handen neemt: haal de spanning eraf. Dus stekker eruit en (laptop)accu verwijderen. Neem vervolgens met een stofdoek de machine af. Om vette vingers aan de buitenzijde te verwijderen, gebruik je een vochtig doekje.

Of het nu gaat om je toetsenbord, de ventilatoropeningen van je laptop of desktop of om andere lastig te bereiken onderdelen van je computer: een flesje perslucht mag niet ontbreken in je schoonmaakkast. Gebruik de perslucht om je toetsenbord schoon te maken en – als je een desktopcomputer gebruikt – om de ventilatoren stofvrij te maken

©PXimport

Houd de bus met lucht enkele centimeters verwijderd van het oppervlak dat je stofvrij wilt maken. Begin met een rustige stroom perslucht en voer die daarna op, totdat er geen stof meer vrijkomt. Zorg ervoor dat de perslucht het stof uit de computer blaast en niet erin. Voorkom ook dat de ventilatorbladen draaien door de luchtverplaatsing: houd ze tegen terwijl je de perslucht gebruikt.

Gebruik nooit een stofzuiger om de computer schoon te maken. Een computer is immers een precisie-instrument en een stofzuiger is hiervoor te grof gereedschap. Gebruik een wattenstaafje voor moeilijk bereikbare plekken.

Als je een meer gevorderde gebruiker bent, kun je de desktopkast openschroeven en alle componenten individueel stofvrij maken, maar voor de meeste situaties krijg je de machine voldoende schoon op de beschreven wijze. Besluit je de computer alsnog open te maken, houd dan rekening met statische elektriciteit en gebruik een antistatisch polsbandje.

Toetsenbord, muis en beeldscherm

Gebruik een microvezeldoek met schoonmaakalcohol of een vochtig doekje om het toetsenbord schoon te maken. Hanteer dezelfde routine voor het schoonmaken van de muis en gebruik een wattenstaafje voor de gebieden waar je lastig bij kunt.

Het scherm verdient uiteraard ook de nodige aandacht, en wel met beleid. We gebruiken hiervoor een reinigingsgel en een microvezeldoek. Op internet vind je verschillende reinigingsets. Maak bij het afnemen horizontale of verticale bewegingen en gebruik nooit kracht bij het wegpoetsen van een oneffenheid. Overweeg het gebruik van schoonmaakalcohol of gedemineraliseerd water en wrijf rustig over de vuiligheid totdat die loskomt.

Gebruik geen papieren (zak)doekjes, om krassen te voorkomen. Gebruik ook geen normale schoonmaakmiddelen, maar investeer in een schoonmaakmiddel dat specifiek is bedoeld voor het reinigen van het scherm. Je pc is nu zowel intern als extern weer blinkend schoon!

Microsoft Gaming-ceo Phil Spencer en Xbox-directeur Sarah Bond vertrekken bij het Amerikaanse bedrijf.

Dat hebben verschillende media vernomen, en Spencer zelf heeft het inmiddels ook bevestigd via social media. Daarbij publiceerde IGN ook interne e-mails van Microsoft's ceo Satya Nadella, de te vertrekken Spencer en de nieuwe Microsoft Gaming-ceo Asha Sharma en Matt Booty.

Naar verwachting vertrekt Spencer, die bijna veertig jaar bij Microsoft werkzaam was, aanstaande maandag. Xbox-president Sarah Bond - waarvan voorheen werd gedacht dat ze Spencer uiteindelijk zou vervangen - gaat ook weg. Asha Sharma is op dit moment nog de president van Microsofts CoreAI en gaat dus Microsoft Gaming bestieren. Matt Booty, het hoofd van Xbox Game Studios, wordt gepromoot naar chief content officer en zal nauw samenwerken met Sharma.

"Afgelopen najaar deelde ik met Satya dat ik nadacht over mijn vertrek en het beginnen aan het volgende hoofdstuk van mijn leven", zo stelt Spencer in zijn e-mail. "Vanaf dat moment gingen we aan de slag met onze aanpak, met het oog op het behoud van stabiliteit en het versterken van de fundering die we hebben gebouwd. Xbox is altijd meer dan een bedrijf geweest. Het is een levendige gemeenschap bestaande uit spelers, makers en teams die erg veel geven om wat we bouwen en hoe we dat doen. Het verdient een goed doordacht plan voor de toekomst."

"Ik wil Phil bedanken voor zijn uitzonderlijke leiderschap en samenwerking", aldus Nadella in zijn e-mail naar werknemers. "In meer dan 38 jaar bij Microsoft, waaronder 12 jaar aan het hoofd van de gamedivisie, heeft Phil geholpen met het transformeren van wat we doen en hoe we dat doen."

De nieuwe Microsoft Gaming-ceo aan het woord

Sharma, de nieuwe ceo van Microsoft Gaming, meldt in haar e-mail: "Mijn eerste taak is simpel: begrijpen hoe dit werkt en het vervolgens beschermen. Dat begint bij drie verplichtingen. Ten eerste geweldige games - daar begint alles mee. We moeten geweldige games hebben die door onze spelers geliefd worden." Vervolgens vertelt Sharma over het belang van onvergetelijke personages, de macht geven aan ontwikkelstudio's en iconische franchises.

"Ten tweede: de terugkeer van Xbox. We verbinden ons opnieuw aan onze trouwe Xbox-fans en -spelers, die de afgelopen 25 jaar in ons hebben geïnvesteerd, en de ontwikkelaars waar we de uitgebreide universa en ervaringen die onze spelers wereldwijd omarmen mee hebben gebouwd. We zullen onze afkomst eren met een vernieuwde inzet voor Xbox, te beginnen bij de console, die heeft gevormd wie we zijn." Sharma benadrukt daarbij dat games tegenwoordig op meerdere apparaten te vinden zijn, en spreekt uit dat Microsoft zich niet wil limiteren aan één apparaat. "Terwijl we uitbreiden op pc, mobiel en cloud, moet Xbox naadloos, onmiddellijk en waardig voor de gemeenschappen die we serveren voelen."

Het derde punt van Sharma is "de toekomst van spelen. We nemen de heruitvinding van spelen waar. Daarom zullen we investeren in nieuwe zakenmodellen en nieuwe manieren om te spelen door gebruik te maken van wat we al hebben: iconische teams, personages en werelden waar mensen van houden. Maar we zullen die werelden niet behandelen als statische IP om uit te melken en geld uit te onttrekken. We bouwen een gedeeld platform en gereedschappen die ontwikkelaars en spelers de macht geven om hun eigen verhalen te creëren en delen."

Over Spencer en de staat van Xbox

Phil Spencer werd in 2014 hoofd van Xbox, toen hij de opdracht had Xbox One van een gebrekkige release het jaar ervoor te redden. Tijdens die consolegeneratie werd onder andere het populaire Xbox Game Pass gelanceerd. Dankzij onder andere die service en zijn veelvuldige interviews werd hij al snel populair onder gamers.

Na de Xbox Series X en S-release in 2020 begon de mening over Spencer om te slaan, vooral gevoed door de veranderingen rondom Xbox als merk. Sinds enkele jaren komen de spellen van Xbox-ontwikkelaar zelfs vaak ook op andere platforms uit - bijvoorbeeld op PlayStation 5 en Nintendo Switch. Tegelijkertijd loopt de verkoop van de huidige Xbox Series X en S-consoles flink terug. Spencer zelf verscheen de afgelopen jaren steeds minder vaak in interviews, en ook de vele ontslagrondes en studiosluitingen binnen de Xbox-divisie zorgden voor reputatieschade.

Tegelijkertijd werden onder Spencers leiding grote aankopen als Bethesda en Activision Blizzard gedaan, bekend van gamefranchises als The Elder Scrolls, Fallout en Call of Duty.

Microsoft heeft eerder laten weten aan een nieuwe console te werken, die de grenzen tussen consoles en pc moet vervagen. Voor zover bekend wordt dit een apparaat die in feite pc-games af gaat spelen, alsmede Xbox-games, en waarop verschillende digitale pc-winkels bereikbaar zullen zijn - en dus niet alleen die van Microsoft zelf.

Het vertrek van twee belangrijke kopstukken binnen Microsofts gamedivisie is opvallend, zeker in combinatie met het feit dat de gametak van het bedrijf schijnbaar in een transitieperiode zit. Ook het feit dat de nieuwe ceo van Microsoft Gaming van CoreAI afkomt, houdt de gemoederen onder gamers bezig. Microsoft zet groots in op kunstmatige intelligentie, maar onder gamers heerst vooral onvrede over de invloed die AI tegenwoordig heeft op hun hobby. Sharma benadrukte in haar interne e-mail echter dat Xbox zich niet gaat richten op "zielloze AI-slop".

Toen je je laptop kocht, keek je waarschijnlijk vooral naar de processor, de grafische chip en hoeveel GB werkgeheugen erin zit. Of dat werkgeheugen DDR4 of DDR5 is, is voor de meeste mensen geen doorslaggevende factor. Toch is het wel handig om te weten wat de verschillen zijn tussen DDR4, dat je vooral in oudere laptops tegenkomt, en DDR5, dat bij nieuwe modellen meestal de standaard is. DDR5 kan per seconde meer data verwerken dan DDR4. Wat dat verschil betekent en wanneer extra gigabytes meer opleveren dan de stap naar DDR5, lees je in dit artikel.

De techniek achter DDR4 en DDR5

Het grootste verschil tussen DDR4 en DDR5 zit in de datasnelheid en bandbreedte. Zie het als een digitale weg: DDR4 is een prima route waar het verkeer netjes doorrijdt, DDR5 is een bredere snelweg waar per seconde meer data overheen kan. Daardoor hoeft de processor bij zware taken waarbij veel data heen en weer gaat (denk bijvoorbeeld aan videobewerking) minder vaak te wachten op nieuwe informatie. Let wel: die extra 'rijstroken' leveren pas winst op als je processor, grafische chip en software er ook echt gebruik van maken. Bij lichte taken, zoals browsen en tekstverwerken, is werkgeheugenbandbreedte zelden de bottleneck. Gaat dat langzaam, dan heeft dat eerder te maken met de processor, opslag, of de browser.

DDR5 kan ook helpen met het energieverbruik, omdat het op een lagere spanning werkt: 1,1 volt in plaats van 1,2 volt bij DDR4. In een laptop kan dat iets schelen, al hangt het effect af van wat je doet en hoe de rest van het systeem is opgebouwd. Daarnaast zit bij DDR5 een deel van de stroomregeling op de geheugenmodule zelf. Dat kan de stroomvoorziening stabieler maken, maar het maakt de module ook wat complexer om te produceren.

Wat biedt DDR5 in de praktijk?

DDR5 komt vooral tot zijn recht bij taken die veel werkgeheugenbandbreedte vragen, zoals 8K videobewerking of complexe simulaties. Daarbij blijft de processor (en soms de GPU) meestal de doorslaggevende factor: die bepaalt of je systeem zo'n klus überhaupt vlot aankan. DDR5 kan helpen om wachttijd te verminderen, maar het maakt een trage CPU niet ineens snel. Een ander voordeel is dat je per module hoge capaciteiten kunt halen. Voor zware desktop-werkstations zijn systemen met 256 GB aan werkgeheugen inmiddels realiteit. Bij laptops ligt die grens doorgaans lager, vaak rond de 128 GB, omdat ze meestal minder geheugenslots hebben. Bovendien is het werkgeheugen bij veel modellen vastgesoldeerd, waardoor je later niet kunt uitbreiden.

©Batorskaya Larisa

DDR5 voor gamers: nodig of niet?

Voor gamers blijft het voordeel van DDR5 vaak beperkt. In veel games gaat het om een klein verschil, en op 1440p of 4K zie je dat meestal nog minder terug omdat je dan eerder tegen de grens van de videokaart aanloopt dan tegen die van het werkgeheugen. Ook hier geldt: de keuze voor CPU en vooral GPU bepaalt je gameprestaties veel sterker dan de stap van DDR4 naar DDR5. Dat verschil tussen DDR4 en DDR5 is onderzocht in een vergelijkingstest van de gezaghebbende site Tom's Hardware. Daarbij ging het bijvoorbeeld om 3% verschil in gameprestaties in Assassin's Creed Valhalla, 2% in Far Cry 6, Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, Watch Dogs: Legion en Borderlands 3, en 1% in Shadow of the Tomb Raider en Wolfenstein: Youngblood.

©Crystal Dynamics

Is een laptop met DDR4 nog goed genoeg?

Ja, voor de meeste Nederlanders is een laptop met DDR4 nog steeds goed genoeg. Gebruik je hem vooral voor internetten, Netflix kijken, Microsoft Office en af en toe een simpele fotobewerking, dan merk je in de praktijk nauwelijks verschil tussen DDR4 en DDR5. Bij laptops is DDR4 of DDR5 bovendien vaak geen losse keuze: het hangt samen met de generatie processor die in het model zit.

DDR5 kan wel voordeel geven bij zwaardere taken waarbij de computer grote hoeveelheden data tegelijk moet verwerken, maar dat wordt pas echt interessant als je met zware programma's werkt, of als je games zo soepel mogelijk wilt laten lopen - ervan uitgaande dat je CPU en GPU die werklast ook aankunnen. Denk aan situaties waarin je merkt dat je laptop moeite heeft om alles bij te houden, ook al staat de beeldkwaliteit niet eens extreem hoog. In veel situaties blijft het verschil klein. Belangrijker is vaak de hoeveelheid werkgeheugen: 16 GB voelt meestal merkbaar fijner dan 8 GB, ongeacht of het DDR4 of DDR5 is.

DDR4 is niet meer vanzelfsprekend goedkoop

Lange tijd was DDR4 de slimme, goedkope keuze als je vooral op de prijs lette: het verschil met DDR5 was groot. Door de huidige tekorten klopt dat beeld minder. DDR4-geheugen is flink duurder geworden; in sommige gevallen is de prijs zelfs meer dan verdubbeld. DDR5 is ook duurder geworden, maar omdat de productie van DDR4 wordt afgebouwd, kan DDR4 relatief harder in prijs oplopen. Daardoor ligt DDR4 in veel gevallen dichter tegen DDR5 aan dan je zou verwachten. Wie nu een nieuw systeem koopt, is met DDR4 vaak nog steeds het minst kwijt, alleen is 'goedkoop' bij werkgeheugen momenteel een rekbaar begrip.

©ronstik

Upgraden: wat wel en niet kan

DDR4 en DDR5 zijn nooit onderling uitwisselbaar, ook niet in een desktop. De inkeping zit op een andere plek en het platform moet het juiste type werkgeheugen ondersteunen. Je kunt dus geen DDR5 plaatsen in een systeem dat voor DDR4 is gemaakt, en andersom ook niet.

Bij laptops betekent dit meestal dat als je wilt overstappen op DDR5 je een nieuwe laptop zult moeten kopen. Veel laptops hebben namelijk geen uitbreidbaar werkgeheugen meer: de geheugenchips zitten voor ruimte- en kostenbesparing op het moederbord gesoldeerd, en bij sommige ontwerpen zelfs in hetzelfde pakket als de processor. Dan kun je later niets meer bijprikken. Dat is ook precies waarom DDR4 vs DDR5 bij laptops zelden de hoofdvraag is: je kiest een model, en daar hoort dit type geheugen bij.

Bij een desktop heb je vaak meer speelruimte, maar ook daar is het geen kwestie van alleen de geheugenmodules wisselen. Wil je van DDR4 naar DDR5, dan heb je een moederbord nodig dat DDR5 ondersteunt, en vaak ook een processor die bij dat moederbord past. Heb je vooral te weinig werkgeheugen (bijvoorbeeld 8 of 16 GB) en merk je dat je pc daardoor traag wordt, dan is extra DDR4 bijplaatsen meestal de goedkoopste verbetering. Pas als je toch al toe bent aan een grotere upgrade van je pc, wordt de stap naar DDR5 logisch.

Wanneer moet je echt upgraden?

Echt upgraden is pas zinvol als je merkt dat je huidige machine niet meer probleemloos werkt bij zware klussen zoals grote fotobestanden bewerken, video's monteren of veel dingen tegelijk doen. Heb je nu een laptop met 16 GB of 32 GB DDR4 die nog vlot werkt? Blijf die dan vooral gebruiken zolang de prijzen zo hoog liggen. Twijfel je, kijk dan eerst wat de oorzaak van de mindere prestaties is: zit je werkgeheugen tegen zijn limiet, of zijn het vooral je processor of GPU die de klus niet bijbenen?

Zo controleer je of je extra RAM nodig hebt

Voordat je besluit om een flinke investering te doen in een nieuw systeem of extra geheugen, is het slim om te kijken hoe je huidige computer presteert onder druk. Je kunt dit eenvoudig zelf testen op zowel Windows als Mac.

Windows

Open eerst de programma's die je normaal gesproken tegelijk gebruikt, zoals je browser met veel tabbladen, Word en een videocall. Druk daarna op Ctrl + Shift + Esc om Taakbeheer te openen. Ga naar het tabblad Prestaties en klik op Geheugen. Kijk vervolgens naar de grafiek en het percentage dat in gebruik is: blijft dat langere tijd rond de 80 tot 90 procent hangen terwijl je gewoon je dagelijkse werk doet, dan zit je tegen de grens van je werkgeheugen aan. Dat merk je vaak aan kleine haperingen, zoals tabbladen die trager laden of apps die later reageren. Zie je tegelijk dat je pc veel met de schijf bezig is, bijvoorbeeld omdat programma's ineens langzamer worden terwijl je opslaglampje blijft knipperen, dan is de kans groot dat Windows tijdelijk data op de SSD parkeert omdat het werkgeheugen volloopt.

Apple

Open je gebruikelijke programma's en druk daarna op Command + Spatiebalk. Typ Activiteitenweergave en druk op enter. Klik bovenin op het tabblad Geheugen en kijk onderaan naar de grafiek bij Geheugendruk. Is die groen, dan is er niets aan de hand. Wordt de grafiek geel of rood, dan heeft je Mac meer geheugen nodig om alles vlot te blijven draaien. Let ook op Gebruikte swap: als dat oploopt tot meerdere gigabytes, dan is je werkgeheugen in de praktijk te krap.