SystemRescueCD: Redder in nood

Uw pc doet raar of, erger nog, Windows start op geen enkele manier meer. Een live-cd kan dan uw redding zijn. Hiermee kunt u wellicht uw data veiligstellen en mogelijk zelfs Windows weer op de rails zetten. Hier en daar is het even doorbijten, maar met onze workshop komt het helemaal goed. SystemRescueCD is een zogenoemde live-cd, gebaseerd op het besturingssysteem Linux (maar laat u daar niet teveel door afschrikken). Dat betekent dat u nagenoeg elke computer direct vanaf de cd kunt starten, zonder de harde schijf te moeten aanspreken. In deze workshop tonen wij u niet alleen hoe u zo'n live-cd samenstelt, wij vertellen u ook hoe u ermee aan de slag kunt om 1) uw data op uw eigen partities te benaderen en veilig te stellen, 2) uw schijf te herpartitioneren (indien u dat mocht willen), 3) het ram-geheugen grondig te testen en 4) alle data op uw harde schijf te vernietigen voor u de pc aan iemand anders doorgeeft of verkoopt.

Klik op www.sysreccd.org in het linkerpaneel op Download. Vervolgens haalt u van de meest recente versie van de tool het iso-bestand binnen. Nu is het nog zaak deze iso om te zetten in een opstartbare cd. Dat kan met elke degelijke brandtool. In Nero bijvoorbeeld doet u dat via het menu Recorder, Image branden. U kunt er echter ook een gratis tool als CDBurnerXP voor gebruiken (www.cdburnerxp.se - ondanks de naam kan het programma ook met dvd's en met Vista en Windows7 overweg). Na de zeer eenvoudige installatie start u CDBurnerXP, kiest u Brand ISO beeldbestand in het hoofdmenu, navigeert u met Browse naar het gedownloade iso-bestand en hoeft u alleen nog maar op Branden schijf te drukken. Even later is uw live-cd gebruiksklaar!

In principe hoeft u nu alleen maar de cd in het station de stoppen en uw pc in te schakelen. Als uw systeem niet van de cd wil starten, is dat waarschijnlijk te wijten aan een instelling in het bios. Herstart uw pc, druk tijdens de startprocedure op de juiste toets (meestal F2 of Delete) en stel in dat de computer als eerste start vanaf cd. Raadpleeg eventueel de handleiding van uw computer of het moederbord. Als de pc eenmaal wel start vanaf de cd, laat u startprocedure rustig betijen. Op een bepaald moment krijgt u wel nog de gelegenheid de juiste toetsenbordindeling te kiezen (kies hier 26 voor nl; 2 voor be; bevestig met de Enter-toets). Even later belandt u op de opdrachtregel achter de prompt root@ sysreccd /root %. We werken natuurlijk liever in een meer comfortabele grafische omgeving en tikken daarom het commando wizard in, gevolgd door een druk op Enter en een bevestiging met OK.

We gaan er van uit dat u Windows niet langer kunt starten en dat u eerst en vooral bepaalde gegevens wilt veiligstellen - lees: naar (bijvoorbeeld) een usb-stick kopiëren. Dat kan pas nadat u de juiste partitie 'gekoppeld' hebt. Stop alvast uw usb-stick in de pc. Vervolgens klikt u op de menuknop, helemaal onderaan links aan en kiest u System, Show Filesystems. Er verschijnt nu een overzicht van de herkende schijven/partities. Noteer in de kolom DEVICE wat er 1) bij de betreffende partitie en 2) bij uw usb-stick, achter /dev staat (bijvoorbeeld sda1 of sdb2). Nu wordt het heel even iets moeilijker... Druk opnieuw op de menuknop en selecteer Terminal in het startmenu. Er verschijnt een opdrachtregelvenster waar u de volgende commando's in volgorde uitvoert (telkens bevestigen met de Enter-toets):

mkdir /mnt/stick

mount -t ntfs /dev/www /mnt/ windows -o ro

mount /dev/uuu /mnt/stick -o rw

Daarbij vervangt u www door het device dat u had genoteerd bij uw Windows-partitie en uuu door het device dat bij uw usb-stick hoort.

Vervolgens klikt u in de 'taakbalk' van de desktop op de knop emelFM File Manager. U krijgt nu een nieuw dialoogvenster te zien waar u in het linkerpaneel achtereenvolgens /mnt en /windows aanklikt, zodat u de inhoud van uw Windowspartitie te zien krijgt. In het rechterpaneel navigeert u vervolgens naar uw usb-stick door /mnt en /stick open te klikken. Nu hoeft u in het linkerpaneel maar de gewenste mappen en bestanden te selecteren - houd de Ctrl- of Shift-toets ingedrukt terwijl u items selecteert. Ten slotte versleept u met ingedrukte linkermuistoets uw selectie naar het rechterpaneel. Via de pijltjestoetsen bovenaan kunt u naar de bovenliggende mappen bladeren. Wacht tot alle bestanden zijn weggeschreven, sluit dan de File Manager weer af en voer in het terminalvenster de opdracht umount /dev/uuu uit (uuu vervangt u alweer door het juiste device van uw usb-stick). Zo, die verloren gewaande bestanden hebt u alvast gered.

U kunt deze live-cd echter ook inzetten als u bepaalde wijzigingen aan een of andere partitie wilt uitvoeren of wanneer u een extra partitie wilt creëren. De cd bevat namelijk ook Gparted. Dat is een grafische partitie-editor, waarmee u onder meer partities kunt verwijderen, creëren, verplaatsen of herschalen. We tonen u even hoe u met deze tool aan de slag kunt. Open het startmenu en kies System, GParted Partition Editor. U krijgt nu een grafische representatie van de gevonden partities. Stel dat u een bepaalde partitie wilt verkleinen om ruimte te maken voor een bijkomende partitie. Klik dan eerst die partitie met de rechtermuisknop aan en kies Resize/ Move. Vervolgens versleept u een van de buitenste randen naar binnen tot u de gewenste grootte bereikt - u kunt overigens ook de exacte grootte intikken bij New Size en/of bij Free Space (...). Daarna bevestigt u met de knop Resize/ Move. Vervolgens klikt u de vrijgekomen ruimte met de rechtermuisknop aan en kiest u New, waarna u bij Create as het beoogde partitietype (bijvoorbeeld: Logical Partition) selecteert en bij File System het bestandssysteem aanduidt (bijvoorbeeld: fat32 of ntfs). Bevestig met Add. De wijzigingen worden pas uitgevoerd als op de groene knop Apply All Operations drukt. We raden u echter wel aan éérst een backup te maken van alle belangrijke gegevens - of beter nog: een image van uw partities te maken - alvorens hiermee door te gaan. Sommige operaties zijn namelijk destructief voor uw gegevens!

De live-cd bevat ook een reeks extra tools die in sommige omstandigheden absoluut hun nut kunnen bewijzen. Hiervoor dient u de pc wel opnieuw van deze cd op te starten (uw systeem afsluiten doet u via het icoontje uiterst rechts op de taakbalk van de desktop waarna u op de opdrachtregel de toetscombinatie ctrl+alt+del indrukt). Zodra u dan 'boot:' ziet verschijnen op de opdrachtregel, drukt u op de F2-toets. Er verschijnen nu een aantal commando's, waaronder memtest. Tik dit commando over op de opdrachtregel en bevestig met de Enter-toets. Meteen hierna wordt uw ram-geheugen op de testbank gelegd, een proces dat wel even kan duren. Ontdekt deze module een fout, dan wordt u daarop geattendeerd en staat u wellicht voor de aanschaf van een nieuwe ram-module. U kunt dit proces altijd onderbreken via de Esc-toets, waarna uw systeem herstart.

U verwacht het wellicht niet meteen op een cd die met de naam SystemRescue, maar wanneer u (zoals in stap 6) op F2 drukt en het commando dban uitvoert, kunt u elke byte op uw harde schijf onherroepelijk laten overschrijven. Dat kan handig zijn, wanneer u zekerheid wilt dat alle data effectief verdwenen zijn, bijvoorbeeld als u de harde schijf aan iemand anders doorgeeft. U krijgt nu een informatiescherm te zien van Darik's Boot and Nuke (dban). Hier drukt u op de Enter-toets, zodat u in de interactieve modus belandt. Als alles goed is, krijgt u even later een lijst voor ogen met de aangesloten media. Met de toetsen J en K bladert u door deze lijst, en met de spatiebalk geeft u aan dat u de gegevens op het geselecteerde medium effectief wilt verwijderen ('shredden'). Er verschijnt dan [wipe] en met de F10-toets zet u de procedure in gang. Via de letters P, M (of de komma), R en V kunt u de overschrijfoperatie heel nauwkeurig bijsturen - maar dat zou ons hier te ver voeren. Na afloop kunt u de cd weer verwijderen en mag u er zeker van zijn dat de geselecteerde schijven compleet leeg zijn.

Er bevinden zich nog wel meer interessante tooltjes op deze cd - zoals een grafische bootmanager (gag), een systeeminformatietool (aida) of een wachtwoordkraker waarmee u wellicht het vergeten Windows administrator-wachtwoord weet te achterhalen (ntpass). U kunt alvast online terecht voor een (Engelstalige) handleiding op www.sysresccd.org/Online-Manual-EN. U doet er echter verstandig aan altijd eerst een backup van uw gegevens te maken alvorens u met zulke tools aan de slag gaat; een foutje is namelijk snel gemaakt!

Deze workshop komt uit Computer Idee nummer 3, jaargang 2010