Heb jij soms een supercomputer nodig? Dan biedt Golem uitkomst. Althans, dat gaat het op termijn doen. Op dit gedistribueerde computernetwerk kun je niet alleen razendsnel berekeningen uitvoeren, je kunt er ook geld mee verdienen door je eigen rekenkracht aan het collectief toe te voegen. Nu beperkt het zich nog tot Blender-bestanden sneller renderen.

Golem is op dit moment nog volledig in bèta. De huidige live versie, Brass Golem, kan maar één rekentaak aan: Blender-bestanden renderen. Het idee achter Golem is dat mensen hun ongebruikte computerkracht best willen verhuren aan diegenen die juist behoefte hebben aan een beetje extra rekenkracht. Voor de langere termijn zijn de ontwikkelaars daarom druk bezig om er een applicatie- en transactieplatform van te maken.

Door gebruik te maken van cryptovaluta, in dit geval de Ethereum-blockchain en GNT (Golem Network Token) zouden de benodigde microtransacties eenvoudig uit te voeren moeten zijn.

Om met Golem aan de slag te gaan heb je minimaal een machine met 2 GB ram, 2 cores, 20 GB ruimte op de harde schijf en Windows 10, OS X Sierra of Ubuntu 16.04 LTS nodig. Een eigen openbaar ip-adres is handig, maar zelfs als je dat niet hebt, helpt de handleiding je met het instellen van de port forwards op je router. Zet na installatie Golem aan en controleer via Can You See Me of poorten 40102, 40103 en 3282 open staan.

Naast een redelijke computer heb je cryptovaluta nodig. Voor Golem zijn dat ethereum en GNT. Een kleine hoeveelheid ethereum is vereist om rekenkracht te verkopen. GNT is pas noodzakelijk als je ook rekenkracht wilt gebruiken. Via een dienst als Coinbase kun je ethereum aanschaffen en via ShapeShift kun je een deel hiervan converteren naar GNT.

Voor je begint met Golem kun je kiezen tussen het echte netwerk of het testnetwerk. De makers zelf raden, terecht, aan om eerst op het testnetwerk los te gaan. De software is nog in bèta en als je bugs tegenkomt in het live netwerk kan dat leiden tot verlies van je cryptovaluta. Er bestaan geen toezichthouders in de wereld van cryptovaluta. Transacties zijn daarom niet terug te draaien.

Daarbij maakt het weinig uit of je geld verliest door een verkeerde muisklik of door een bug in bèta-software. Eerst kijken of alles werkt in een veilige omgeving is daarom een heel goed idee.

Geld verdienen met Golem

Wil je geld (gaan) verdienen met Golem, dan kun je daarvoor in het openingsscherm bij Network aangeven hoeveel rekenkracht je beschikbaar wilt stellen. Een paar prominente meters geven aan hoeveel omzet je al gedraaid hebt en wat dit bedrag ongeveer waard is dollar. Onder het kopje resources in de tab Network staat een slider die je van 0 naar 100 kunt schuiven. Hoe hoger de waarde, hoe meer rekenkracht je aanbiedt.

©PXimport

Staat de meter op 100, dan staat er nog steeds minimaal één processorkern tot je eigen beschikking, al is het maar om je de kans te geven Golem weer uit te zetten. Onder het kopje Advanced kun je naar eigen wens cpu, geheugen en diskruimte toewijzen. De rekenkracht die je beschikbaar stelt aan Golem wordt in een virtuele machine geplaatst. Je kunt zelf niet bij de gegevens die hierop geplaatst worden door het netwerk. Het openingsscherm biedt je snel toegang om aan te geven hoeveel rekenkracht je beschikbaar wilt stellen. Maar je kunt ook zelf aangeven hoeveel geld je wilt verdienen per gebruikt uur rekenkracht. Dat doe je onder Settings (pictogram rechtsboven) onder de optie Price.

Berekeningen uitvoeren

Aangezien Golem nog in bèta is, kunnen op dit moment alleen Blender-bestanden verwerkt worden. Blender is een openbron 3D-creatiesuite. Je kunt er 3D-modellen voor animatiefilms en computerspellen mee ontwikkelen, animeren en renderen. Die laatste stap vraagt zeer veel rekenkracht en daar biedt Brass Golem, de bèta van Golem, uitkomst.

Onder het tweede tabblad van de interface, Tasks, kun je Blender-bestanden (of een map met Blender-bestanden) aanleveren om door te laten rekenen. Je kunt niet zomaar lukraak bestanden aanleveren: er zijn nogal wat voorwaarden waaraan voldaan moet worden. De Golem-handleiding biedt een checklist om te doorlopen voordat je bestanden upload. Je project moet hoe dan ook eerst lokaal een test kunnen doorstaan voordat het aangeboden kan worden.

Denk eraan om vooraf aan te geven hoeveel je maximaal wilt betalen voor rekenkracht. Deze waarde geef je op onder Price in de Settings; dezelfde plek waar je ook je gewenste inkomsten aangeeft. Golem probeert de best mogelijke deal voor je te regelen, maar zal niet boven dit bedrag gaan zitten.

©PXimport

Zelf applicaties ontwikkelen voor Golem

Als openbronsysteem biedt Golem ontwikkelaars ruimte om zelf bij te dragen. Via Github kun je alle benodigde bestanden vinden om aan de slag te gaan. De mensen achter Golem zijn van plan om applicaties die gebruikmaken van het Golem-platform overzichtelijk aan te bieden in de Golem Application Registry. Dit onderdeel van het project is op dit moment nog niet actief.

Samen met het Transaction Framework zou het mogelijk moeten worden om zelf applicaties te ontwikkelen die distributed computing tegen betaling bieden. Dit nog te ontwikkelen deel van Golem zou een soort Spotify voor SaaS-ontwikkelaars moeten worden. Je nieuw ontwikkelde applicatie kan via het Golem netwerk onder aandacht van het grote publiek gebracht worden.

De roadmap voor Golem is ambitieus. Op dit moment kun je aan de slag met Brass Golem om Blender-reders uit te laten rekenen. Binnen de roadmap zou kort na deze eerste release Clay Golem moeten verschijnen. Deze versie bevat onder meer de voor de toekomst zo belangrijke Application Registry en de aanzet van het Transaction Framework.

Voor de langere termijn staat Stone Golem op de planning. Deze versie gaat voor meer stabiliteit van de in Clay Golem geïntroduceerde onderdelen zorgen. De laatste halte op de roadmap is Iron Golem, een goed geteste en uitgerolde versie waarop de ambities waar te maken zijn. We zijn dan volgens de roadmap al wel een jaar of twee verder.

Disney en Lucasfilm hebben gisteren een nieuwe trailer van de aankomende bioscoopfilm The Mandalorian and Grogu uitgebracht.

Tijdens de Super Bowl werd er al een trailer uitgezonden, maar die viel niet bij alle fans even goed in de smaak. Lucasfilm lijkt het goed te willen maken met deze nieuwe trailer, die veel meer als een trailer voor een traditionele Star Wars-film voelt.

The Mandalorian en Grogu worden in de aankomende film ingehuurd om Colonal Ward te redden uit de klauwen van Rotta the Hutt - de zoon van Jabba the Hutt. De rol van The Mandalorian wordt zoals in de serie gespeeld door Pedro Pascal, maar ook acteurs als Jeremy Allen White en Sigourney Weaver zijn van de partij.

De film, die de Disney+-serie The Mandalorian opvolgt, draait vanaf 20 mei in Nederlandse bioscopen.

SSD's zijn snel, stil en energiezuinig, maar ze vragen om een iets andere aanpak dan klassieke harde schijven. Windows 11 biedt heel wat instellingen die de prestaties en levensduur van je SSD beïnvloeden. Met deze tips ontdek je welke functies je beter inschakelt, uitschakelt of controleert, zodat je SSD jarenlang betrouwbaar blijft werken.

Solid state drives (SSD) zijn tegenwoordig de standaardopslag in laptops en pc's. Maar ze werken fundamenteel anders dan traditionele harde schijven. Ze gebruiken geheugencellen in plaats van roterende platen, wat enorme snelheidsvoordelen biedt, maar ook specifieke aandacht vraagt voor schrijfbewerkingen, caching en systeeminstellingen. Met enkele gerichte optimalisaties haal je maximale prestaties uit de SSD en verleng je de levensduur. 

Schakel Snel opstarten uit

Snel opstarten is bedoeld om het opstartproces te versnellen, maar de tijdwinst die je hiermee boekt op een SSD is verwaarloosbaar. De functie slaat de kern van het systeem, inclusief essentiële stuurprogramma's, op de schijf op in de toestand waarin je de vorige sessie hebt afgesloten. Daardoor lijkt het systeem sneller te starten, maar eigenlijk hervat het deels de vorige sessie. Snel opstarten kan er ook voor zorgen dat bepaalde updates niet worden geïnstalleerd, omdat de computer niet echt volledig afsluit. Wanneer je deze optie uitschakelt, start het systeem altijd volledig opnieuw op, wat stabieler werkt en problemen voorkomt. Om Snel opstarten uit te schakelen, typ je in de zoekbalk Configuratiescherm en open je Systeem en beveiliging. Klik op Energiebeheer.

Kies in de linkerkolom Het gedrag van de aan/uit-knoppen bepalen. Wanneer je dit venster voor de eerste keer opent dan zal het selectievakje grijs staan, waardoor je niets kunt wijzigen. In dat geval moet je eerst klikken op de optie Instellingen wijzigen die momenteel niet beschikbaar zijn.

Controleer regelmatig op firmware-updates

Firmware-updates kunnen de prestaties van je SSD optimaliseren en de levensduur verlengen. Ze verlopen wel iets complexer dan gewone software-updates, omdat elke fabrikant zijn eigen methode heeft om de firmware bij te werken. Ga daarom altijd naar de officiële website van de fabrikant van de SSD en volg zorgvuldig de instructies.

Een handig hulpmiddel is CrystalDiskInfo. Deze gratis tool toont gedetailleerde informatie over de schijf, waaronder de firmwareversie. Zo kun je snel zien of er een update beschikbaar is. Heeft Windows ondertussen nieuwe stuurprogramma's gedownload maar nog niet geïnstalleerd, dan kun je die toepassen via Apparaatbeheer. Klik met de rechtermuisknop op het Startmenu en kies Apparaatbeheer. Vouw Schijfstations uit. Klik met de rechtermuisknop op je SSD en kies Stuurprogramma bijwerken.

Controleer de S.M.A.R.T.-status

Met tools zoals CrystalDiskInfo zie hoe gezond de SSD is. Van elke harde schijf krijg je bovenaan heel wat informatie: de gezondheidstoestand, het volume, het type schijf, de temperatuur, de interface, het aantal keren dat de schijf is opgestart en het aantal bedrijfsuren dat dit stukje elektronica al meedraait. Het programma toont bovendien het merk en het serienummer van de schijf. Die informatie kan van pas komen als er sprake is van garantie. Daaronder lees je of de schijf de S.M.A.R.T.-technologie ondersteunt en of TRIM actief is. Daarnaast zie je nog een aantal technische parameters die vooral voor specialisten interessant zijn. Wanneer alle indicatoren blauw zijn, kun je op beide oren slapen. Fouten die in het geel verschijnen, zullen mettertijd verergeren. Wanneer bijvoorbeeld het onderdeel Media en Data Integriteit Fouten geel wordt gemarkeerd, is het tijd om een back-up te maken en de schijf te vervangen.

Alle informatie en de status van je SSD via CrystalDiskInfo.

Laat voldoende vrije ruimte over

Een SSD bestaat uit geheugencellen waarin data wordt opgeslagen. Die cellen slijten telkens wanneer ernaar wordt geschreven. Zonder bescherming zouden sommige cellen, zoals diegene waarop vaak systeemdata wordt geschreven, veel sneller verslijten dan andere. Daarom zit diep in de ingebouwde controllerchip van de SSD, een ingebouwde functie die zorgt dat alle geheugencellen evenwichtig worden aangesproken, zodat de schijf gelijkmatig slijt en betrouwbaar blijft. Wear leveling verdeelt de schrijfbewerkingen gelijkmatig over alle cellen, maar deze technologie heeft ruimte nodig om goed te kunnen werken. Als de schijf bijna vol is, kan de controller minder efficiënt herschikken en dan slijten bepaalde cellen sneller. Probeer slechts 75% van de SSD te gebruiken voor opslag en laat de overige 25% vrij om de schijf snel te houden. Dit zal de duurzaamheid op de lange termijn ook vergroten. Er zijn verschillende manieren om opslagruimte vrij te maken in Windows 11. Ga naar Instellingen / Systeem / Opslag en schakel Opslaginzicht in. Of gebruik Schijfopruiming om tijdelijke en ongewenste bestanden te verwijderen.

Controleer TRIM

TRIM is essentieel om een SSD gezond en snel te houden. Wanneer je in Windows een bestand verwijdert, markeert het besturingssysteem die ruimte als beschikbaar, maar de SSD weet dat niet vanzelf. Voor de SSD lijkt het alsof de data nog steeds aanwezig zijn.

TRIM vertelt de SSD welke gegevens echt verwijderd zijn, zodat de schijf intern kan opruimen en die ruimte klaar kan maken voor nieuwe schrijfbewerkingen. In Windows 11 is TRIM standaard ingeschakeld, maar het is een kleine moeite om dit even te controleren. Open de Opdrachtprompt als administrator. Dan typ je fsutil behavior query DisableDeleteNotify. Krijg je als resultaat DisableDeleteNotify = 0 dan is TRIM ingeschakeld. Zie je daarentegen DisableDeleteNotify = 1 dan is TRIM uitgeschakeld. Om TRIM in dat geval te activeren, typ je fsutil behavior set DisableDeleteNotify 0 en druk je op Enter.

Laat de ingebouwde defragmentatie ingeschakeld

In de begindagen van SSD's waren deze schijven minder duurzaam dan nu. Daarom werd destijds afgeraden om te defragmenteren. Het leverde geen snelheidswinst op en kon zelfs schadelijk zijn, omdat het onnodig veel lees- en schrijfbewerkingen veroorzaakte. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, kunnen SSD's nog steeds in beperkte mate fragmenteren. Met de huidige technologie is de ingebouwde defragmentatie-optie in Windows 11 toch een veilig en nuttig hulpmiddel om de schijf gezond te houden. Tijdens deze optimalisatie voert het systeem ook automatisch een TRIM-opdracht uit, zoals in de vorige tip werd uitgelegd. Laat de ingebouwde optimalisatie dus gewoon ingeschakeld. Zoek op Stations defragmenteren en optimaliseren. Selecteer dee SSD en klik op Optimaliseren. Controleer via Instellingen wijzigen of Geplande optimalisatie is ingeschakeld. De meeste experts raden een wekelijks schema aan om dit te doen. Gebruik liever geen defragmentatietools van derden. Veel van die tools beweren dat ze de SSD versnellen, maar in de praktijk doen ze vaak niets of voeren ze overbodige schrijfopdrachten uit.

Stel de energiemodus in op Beste prestaties

Wanneer je computer een tijdje inactief is geweest, kun je vooral bij een laptop merken dat hij in het begin traag reageert. Dat komt doordat Windows standaard de energie-instellingen aanpast om stroom te besparen. Door de energiemodus op Beste prestaties te zetten in plaats van op Beste energie-efficiëntie, kun je die vertraging elimineren en de snelheid merkbaar verhogen. Druk op Win+I om Instellingen te openen. Ga dan naar Systeem / Aan/uit en accu. Vouw het menu Energiemodus open en kies bij zowel Aangesloten op netstroom als Op batterijstroom de optie Beste prestaties.

Indexering uitschakelen, ja of nee?

Windows indexeert standaard de bestanden om sneller te kunnen zoeken. Daarvoor maakt het systeem een catalogus van alle bestanden op de schijf. Bij oudere, trage harde schijven had dit een merkbare invloed op de prestaties, omdat de schijf voortdurend kleine stukjes data moest lezen en schrijven. Op een SSD liggen de zaken anders. De toegangstijden zijn extreem kort en de kleine schrijfbewerkingen van de indexering zijn verwaarloosbaar op vlak van snelheid en levensduur. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan het zinvol zijn de indexering uit te schakelen, bijvoorbeeld op een lichte pc met weinig RAM of op oudere hardware, of als je zelden zoekt via Verkenner of het Startmenu. In alle andere gevallen laat je de functie beter aan, of beperk je de indexering tot specifieke mappen, zoals Documenten. Op deze manier beperk je de indexering. Druk op Win+S en typ Indexeringsopties. Klik op het resultaat Indexeringsopties. Selecteer Wijzigen om te zien welke locaties worden geïndexeerd. Haal de vinkjes weg bij overbodige mappen en laat alleen Documenten (of andere gewenste mappen) geselecteerd.

Wil je de indexering volledig uitschakelen dan open je Verkenner en klik je in het linkerdeelvenster op Deze pc. Klik met de rechtermuisknop op het Windows-station (meestal C:). Kies Eigenschappen en onder het tabblad Algemeen verwijder je het vinkje bij De inhoud en eigenschappen van bestanden op dit station mogen worden geïndexeerd. Klik op Toepassen om de wijziging op te slaan.

Zet de slaapstand (hibernate) uit als je die niet gebruikt

Wanneer de slaapstand is ingeschakeld, schrijft je Windows 11-pc bij het afsluiten grote hoeveelheden gegevens naar de SSD. Het bestand hiberfil.sys, dat Windows hiervoor aanmaakt, kan tientallen gigabytes groot zijn. Gebruik je de slaapstand nooit, dan kun je die beter uitschakelen. Zo bespaar je schijfruimte en verminder je onnodige schrijfbewerkingen, wat de levensduur van de SSD ten goede komt. De slaapstand is bedoeld om je snel te laten hervatten waar je was gebleven, maar dat voordeel weegt niet altijd op tegen de extra belasting van de SSD. Om de slaapstand uit te schakelen, typ je Opdrachtprompt in het zoekvak en kies je Als administrator uitvoeren. Bevestig met Ja in de prompt van het Gebruikersaccountbeheer. Typ vervolgens het commando: powercfg /hibernate off en druk op Enter. Wil je later de slaapstand opnieuw activeren, gebruik dan hetzelfde commando met on in plaats van off: powercfg /hibernate on.

Schrijfcache inschakelen

De schrijfcache is een tijdelijk buffergeheugen (meestal RAM) waarin Windows en de SSD-controller gegevens eerst opslaan voordat ze fysiek naar de NAND-cellen van de SSD worden geschreven. Dat heeft twee voordelen. Het verhoogt de snelheid, omdat meerdere kleine schrijfbewerkingen worden samengevoegd tot één grotere, efficiëntere operatie, én het verlengt de levensduur van de SSD doordat er minder vaak hoeft te worden geschreven. Het enige risico is dat je bij stroomuitval of een plotselinge systeemcrash gegevens kunt verliezen als de data in de cache nog niet naar de SSD zijn weggeschreven. Bij laptops met een batterij is dat risico klein, maar bij desktops zonder noodvoeding (UPS) kan het wel voorkomen. Om de schrijfcache in te schakelen open je via het zoekvak Apparaatbeheer. Vouw Schijfstations open en dubbelklik op je SSD.

Open het tabblad Beleidsregels. Zorg dat de optie Schrijfcache op het apparaat inschakelen is aangevinkt. Dit bevordert zowel de prestaties als de duurzaamheid. Laat de optie Leegmaken van Windows-schrijfcachebuffer op apparaat uitschakelen uitgeschakeld, tenzij je zeker weet dat je computer beschermd is tegen stroomuitval (bijvoorbeeld met een noodstroomvoeding).

Laat het wisselbestand ingeschakeld

Sommige bronnen raden aan om het wisselbestand (pagefile.sys) voor de SSD uit te schakelen, omdat dit het aantal schrijfbewerkingen zou verhogen en zo de levensduur zou verkorten. In de praktijk is dat niet meer relevant. Moderne SSD’s kunnen enorme hoeveelheden schrijfcycli aan, gemeten in TBW (terabytes written). Het wisselbestand wordt door Windows zeer spaarzaam gebruikt, alleen wanneer het RAM tijdelijk tekortschiet. Bovendien gaat het meestal om kleine, tijdelijke blokken die continu worden overschreven. Zelfs bij intensief gebruik kom je met een SSD van 300 TBW pas na vele jaren in de buurt van de slijtagegrens. Een systeem met 16 GB RAM en normaal gebruik schrijft hoogstens enkele gigabytes per dag naar het wisselbestand. Zelfs bij 10 GB per dag is dat slechts 3,6 TB per jaar. Dat is nog geen 2% van de levensduur van een doorsnee SSD van 500 TBW. Laat het wisselbestand dus gewoon ingeschakeld. Zonder pagefile loop je kans op instabiliteit of "Out of memory"-fouten, en sommige programma's (zoals Photoshop, Premiere of CAD-software) vereisen het zelfs.

Laat het virtueel geheugen in de Systeemeigenschappen gewoon ingeschakeld.