Systeemtools voor de pro’s: nóg meer plezier van je computer

Programma’s proberen, instellingen veranderen en dat alles zonder het risico te lopen dat je je computer traag maakt of vervuilt? Een virtuele machine is de oplossing. Hierbij installeer je een verse kopie van Windows in een afgebakende omgeving en kun je vervolgens deze omgeving gebruiken om te experimenteren. De virtuele machine kun je vervolgens uitschakelen of terugzetten naar een eerder punt, bijvoorbeeld als je een bepaalde actie ongedaan wilt maken.

Met Oracle VirtualBox kun je gratis aan de slag voor persoonlijk gebruik. De software is verkrijgbaar voor verschillende platformen, waaronder Windows en macOS. Prettig is dat VirtualBox actief wordt onderhouden en er regelmatig nieuwe versies voor verschijnen: onmisbaar als gereedschap in je collectie systeemtools.

Heb je meerdere computers of werk je vaak op locatie? Zorg dat je altijd toegang hebt tot je computer, zelfs als je er niet fysiek achter zit. Met RustDesk zet je snel een verbinding op afstand op. Je mag het programma gratis gebruiken met de zelf gehoste versie. Hierbij installeer je zelf de ‘server’, die zorgt voor de verbinding tussen de hostcomputer en clientcomputer. Hier vind je een gedetailleerd stappenplan en een boodschappenlijstje van de onderdelen.

Leuk detail: je kunt de server zelfs installeren op een relatief trage Raspberry Pi. Wil je liever niet zelf hosten, dan kun je een abonnement afnemen en hoef je zelf niets te installeren. Hiervoor betaal je circa 10 euro per maand.

Hoe meer programma’s en services bij de start van Windows worden geladen, hoe trager de computer. Dat voorkomen we uiteraard. Het gratis programma Autoruns kan hierbij goed helpen. Het geeft gedetailleerd weer welke onderdelen op de achtergrond worden geladen. Het hoofdvenster is opgebouwd uit meerdere tabbladen. Elke tab bevat een groep met bij elkaar horende opstartitems. Kom je een onderdeel tegen dat je niet meer wilt laden, dan verwijder je het vinkje naast het betreffende item.

Autoruns geeft niet alleen items weer uit opstartmappen, maar laat je ook zien welke opstartonderdelen diep in het Windows-register zijn verborgen. Ook deze onderdelen schakel je uit door het vinkje ernaast te verwijderen. Wil je meer weten over een opstartitem, dan klik je erop. De details verschijnen onderin het venster.

Op de achtergrond in Windows draaien processen. Elk proces heeft een eigen verantwoordelijkheid en helpt met een functie, bijvoorbeeld voor de beveiliging van de computer, het openen van een bestand of het afspelen van een video. Met Process Monitor kun je een compleet beeld van alle processen opvragen. Je mag de software gratis gebruiken.

De eerste keer dat je het programma opent, worden alle processen getoond. Klik op de filterknop bovenin om te filteren op specifieke processen. Zo kun je bijvoorbeeld zoeken op processen die zijn vastgelopen, maar ook op processen die vanuit het Windows-register starten. Dubbelklik op een proces om de details te bekijken. Hier zie je onder meer hoelang de service al actief is en welke andere onderdelen het proces oproept.

Met WizTree kun je snel de grootste bestanden op de vaste schijf vinden. Het programma maakt een visualisatie van de verschillende bestanden, zodat deze snel opvallen bij het opschonen van de schijf. Bovenin zie je de schijven, mappen en bestanden in een boomstructuur. Elk item geeft informatie over de grootte, terwijl je ook ziet welke bestanden (met hun extensie) de meeste ruimte innemen.

In het onderste gedeelte van het venster zie je gekleurde blokken. De kleur geeft aan om welk type bestand het gaat. Hoe groter het blok, hoe meer ruimte wordt gebruikt. Via de tab Bestandenoverzicht zie je een lijst van bestanden die de meeste opslag vragen. Bovendien kan WizTree dubbele bestanden in kaart brengen, waarna je de duplicaten kunt verwijderen. Handig voor wie de vaste schijf goed wil opschonen. Je mag het programma gratis gebruiken.

Heb je meerdere computers of werk je soms op afstand met een van de andere computers (zie ook de alinea ‘Verbinden op afstand’), dan is het handig om in één oogopslag te zien met welk systeem je te maken hebt. Met het compacte programma BgInfo laat je het Windows-bureaublad de belangrijkste gegevens tonen. Je ziet bijvoorbeeld hoe de computer heet, welk ip-adres de computer heeft en welke processor wordt gebruikt.

Je kunt de bureaubladachtergrond vervolgens ook instellen bij het aanmeldingsscherm, zodat je de belangrijkste gegevens ook daar al te zien krijgt. Voor de achtergrond kun je een eigen lettertype en kleuren kiezen. BgInfo maakt de afbeelding en stelt deze in. Het programma draait dus niet onnodig op de achtergrond.

Wil je alle kerninformatie van de computer weten, zoals de gebruikte processor, het type moederbord en chipset, het geheugentype en andere details van zowel hard- als software? Dan mag CPU-Z niet op het systeem ontbreken. De software is opgebouwd uit meerdere tabbladen.

Op de tab CPU vind je de details van de processor, waaronder de serie en de codenaam. Op de tab Mainboard zie je welk moederbord in gebruik is en welke BIOS-versie is geïnstalleerd. De tab Memory geeft alle details over het geheugen en de frequentie waarop het draait. Op Graphics lees je details van de grafische kaart. Tot slot kun je met CPU-Z het systeem vergelijken met referentiesystemen, zodat je een beter beeld krijgt van de relatieve prestaties. Open de tab Bench en kies een referentiesysteem uit bij Reference.

Van dezelfde makers als CPU-Z is er de app HWMonitor. Deze app verzamelt de meeste waarden van de verschillende sensors in de computer en rapporteert deze in een centraal venster. De app is verkrijgbaar in een gratis en in een betaalde versie (HWMonitor Pro). Wij kiezen de gratis versie: die bevat al een flinke hoeveelheid opties om de computer in de gaten te houden.

De app geeft in één lijst alle sensors weer en groepeert ze. Klik op het plusteken (+) naast een groep om deze uit te klappen. De kolom Value toont een waarde die afhankelijk is van de sensor. Zo zie je bijvoorbeeld bij de voeding hoeveel watt er wordt verbruikt en bij de processor voor hoeveel procent deze wordt belast.

De kolommen Min en Max geven de laagste en hoogste gemeten waarde door. Die waarden kun je wissen via View, Clear Min/Max. Via het menu Tools kun je de registratie van de prestaties opnieuw starten. Wil je de observaties in een logboek vastleggen? Kies Tools, Options en vul de gewenste locatie in bij Logs Path.

Als je in de browser veel verschillende diensten gebruikt, zoals Notion, Slack en WhatsApp, kan de omgeving al snel volraken. Met Ferdium breng je orde op zaken. Dit gratis opensource-programma verzamelt al je onlinediensten in één centrale omgeving, zodat je geen last meer hebt van een groot aantal geopende tabs. Bovendien houdt Ferdium bij welke diensten je gebruikt en worden ongebruikte services in een slaapstand geplaatst. Je maakt hiermee kostbare systeembronnen vrij.

Prettig is ook dat je meerdere omgevingen kunt maken, bijvoorbeeld voor privé, hobby en werk. Je geeft per service aan of en hoe deze meldingen mag sturen en kunt ook de ‘niet storen’-modus inschakelen als je ongestoord wilt doorwerken. Als een onlinedienst nog niet wordt ondersteund en je deze toch regelmatig gebruikt, kun je deze zelf aan de omgeving toevoegen.

De Verkenner in Windows gaat al vele jaren mee en in Windows 11 werd het onderdeel verder uitgebreid, onder meer met de tabbladen. Toch kan het altijd beter, vinden ook de makers van het opensource-project Files. Files kun je inzetten als de vervanger van de standaard Verkenner. Je kunt Files tot in detail aanpassen. Zo kun je de menubalken indelen met de opties die je vaak gebruikt. Ook kun je gebruikmaken van thema’s en de omgeving een eigen uitstraling geven.

Als je meerdere computers hebt, kun je de instellingen exporteren en zo op elke computer dezelfde instellingen meegeven. Via de toetscombinatie Ctrl+Shift+P kun je het Command Palette openen. Via deze balk kun je uiteenlopende acties uitvoeren, zoals het tonen van verborgen bestanden en bestandsextensies, het zoeken naar bestanden en het ongedaan maken van bewerkingen. Op deze pagina staat een handig overzicht van de circa 150 geavanceerde acties.

Grote hoeveelheden mappen en bestanden kopiëren? Uiteraard kun je hiervoor de ingebouwde functies van Windows gebruiken, maar voor meer controle heb je hulp van buitenaf nodig. TeraCopy geeft tijdens kopieeracties via een compact venster de belangrijkste informatie door en geeft opties in geval van problemen, bijvoorbeeld als het kopiëren van een groot bestand plotseling wordt onderbroken.

Het programma verschijnt na installatie automatisch tijdens de kopieeracties en geeft de informatie weer via verschillende tabbladen. Heb je grote kopieertaken, dan kun je de bestanden in een wachtrij plaatsen en de volgorde hiervan ook tijdens het kopiëren aanpassen.

De computer – vooral een desktop – bevat een aantal ventilators. Met het gratis programma Fan Control kun je de status hiervan opvragen en invloed uitoefenen op het gedrag. Handig: je hoeft de software niet te installeren.

Fan Control bestaat uit een aantal tabbladen. Op de tab Home vind je een overzicht van de ventilators. Elk heeft een eigen kaart met details, waarop je onder meer de ventilatorsnelheid en temperatuur ziet. Je kunt bovendien de maximale en minimale snelheid instellen. Bovendien kun je aangeven wanneer een ventilator moet in- of uitschakelen, op basis van drempelwaarden. Op deze pagina heeft de maker alle functies uitgelegd.

Wil je je bestanden in de cloud nog beter versleutelen? Met Cryptomator kun je een digitale kluis opzetten in een cloudlocatie zoals Google Drive of Dropbox. Je geeft de kluis een wachtwoord en alle bestanden die je hierin bewaart, worden door Cryptomator versleuteld. Bij gebeurtenissen zoals een datalek kunnen je gegevens dan alsnog niet worden ingezien.

Voor thuisgebruik mag je de software gratis gebruiken. De versleuteling vindt achter de schermen plaats, op de lokale computer en nog voordat de bestanden naar de cloudopslag worden verstuurd. Probeer de software eerst met testbestanden en wees voorzichtig met het wachtwoord: raak je dat kwijt, dan ben je ook de toegang tot je bestanden kwijt.