Lezen of luisteren op vakantie: waarom je niet hóeft te kiezen tussen e-books en audioboeken

Een e-book en een audioboek lijken twee digitale versies van hetzelfde boek. Toch gebruik je ze meestal op een andere manier. Een e-book pak je erbij als je echt wilt lezen. Een audioboek zet je aan op momenten waarop lezen niet handig is, bijvoorbeeld tijdens een autorit of een wandeling.

Daarom is de vraag niet zozeer welke vorm beter is. Het hangt vooral af van het moment, het soort boek en de manier waarop je graag leest. Soms wil je de tekst voor je zien. Soms is luisteren prettiger. Het ligt dus voor een groot deel aan de omstandigheden. Op vakantie hebben beide vormen een praktisch voordeel: je hoeft vooraf niet te bedenken welke boeken je meeneemt. Misschien begin je met een thriller, maar wil je na twee dagen toch liever een luchtige roman, een reisboek of een biografie lezen. Met een e-reader of luisterapp is dat geen enkel probleem.

Een e-book lijkt nog het meest op lezen van papier. Je ziet de tekst voor je, bepaalt zelf hoe snel je leest en bladert makkelijk terug naar een eerdere alinea. Dat werkt net zo goed bij een roman of thriller als bij een informatief boek.

Bij een boek met een ingewikkeld plot of veel personages helpt het dat je makkelijk kunt terugbladeren. Ook als je het boek een paar dagen hebt laten liggen, pak je de draad sneller weer op. Zie je een ingewikkelde zin, dan lees je hem nog eens. Wil je een passage bewaren, dan markeer je die. Bij een audioboek kun je ook terugspoelen, maar je moet dan zoeken. Luisterboeken-apps hebben meestal wel een zoekfunctie, maar het is toch net wat omslachtiger en kan minder precies werken.

Een audioboek is vooral prettig op momenten waarop je geen boek of e-reader kunt vasthouden. Tijdens de rit naar en van je bestemming bijvoorbeeld, of tijdens het koken (als je niet in een hotel zit maar met je eigen caravan of tent op pad bent).  Met een audioboek kun je dan toch verder met een verhaal.

Als je zelf leest, vul je de stemmen en het tempo grotendeels zelf in. Bij een audioboek geeft de voorlezer al veel van dat tempo en die toon mee. Een goede voorlezer kan een boek meer vaart geven. Humor, spanning en emotie komen anders binnen wanneer je ze hoort. Vooral biografieën en memoires kunnen goed werken als audioboek, zeker wanneer de schrijver zelf voorleest.

Luisteren vraagt wel aandacht. Wanneer bij een gewoon boek of e-book je gedachten afdwalen, dan is dat niet zo erg. Je slaat geen bladzijde om, dus kunt vrij makkelijk zien waar je gebleven was. Bij een audioboek loopt het verhaal ondertussen door. Ben je er even niet helemaal bij, dan mis je zo een paar minuten. Een audioboek past daarom het best bij momenten waarop je niet te veel hoeft na te denken.

Bij de keuze tussen lezen en luisteren maakt het ook uit hoe een boek is opgebouwd. Een roman, thriller of biografie kun je meestal goed luisteren, omdat je vooral het verhaal volgt. Boeken met veel namen of verhaallijnen vragen vaak meer aandacht. Dan is tekst meestal handiger dan audio, omdat je makkelijker iets terugzoekt of nog eens rustig naleest.
De vuistregel is eigenlijk heel eenvoudig: wil je vooral een verhaal volgen, dan kan audio heel goed werken. Moet je veel onthouden of later makkelijk kunnen terugvinden, dan is een e-book meestal praktischer.

Je kunt e-books lezen op een telefoon, tablet, laptop of e-reader. Toch kiezen veel mensen uiteindelijk voor een e-reader. Dat komt vooral door het scherm. Een e-reader gebruikt meestal e-ink, waardoor de tekst rustiger oogt dan op een telefoon of tablet. En ook in fel daglicht blijft het scherm van een e-reader beter leesbaar. Dat is zeker op vakantie handig (zei iemand daar ligbedje aan het zwembad?).

Daar komt bij dat een e-reader veel minder afleidt dan bijvoorbeeld een smartphone. Je krijgt geen appjes, kunt niet tussendoor even snel de socials checken (en daar vervolgens soms urenlang doelloos blijven hangen)… het gaat puur om het lezen. Bovendien gaat de accu van een e-reader veel langer mee dan die van je telefoon of tablet.

Soms is lezen op je smartphone juist wel handig. Je hebt hem toch al bij je, dus een paar pagina's lezen op het vliegveld of onderweg kan prima. Voor een heel hoofdstuk of een avond lezen is het scherm vaak minder prettig en ben je beter uit met een e-reader.

Een tablet zit daar tussenin. Het grotere scherm is handig voor tijdschriften, strips, kinderboeken of boeken met veel beeld. Voor romans en lange teksten leest een e-reader meestal rustiger.

Voor audioboeken gebruik je meestal je telefoon. Je opent een luisterapp en luistert via oortjes, een koptelefoon of de speakers van de auto. Dat is niet ingewikkeld, maar de functies van de app bepalen wel voor een groot deel hoe prettig het luisteren is. Een slaaptimer is bijvoorbeeld handig als je in bed luistert. Zo voorkom je dat het boek nog uren doorgaat terwijl jij al slaapt. Met bladwijzers kun je een passage bewaren. Ook de afspeelsnelheid is nuttig. Sommige voorlezers lezen vrij langzaam, waardoor 1,25x prettiger kan zijn. Sneller kan ook, maar dat gaat wel ten koste van de verstaanbaarheid.

Ook je oordoppen of koptelefoon maken verschil. Bij een luisterboek zijn een diepe bas of meeslepend geluid niet belangrijk: je moet vooral de stem(men) goed kunnen horen. En wil je onderweg luisteren, bijvoorbeeld in de trein of het vliegtuig, dan is het wel zo prettig als je koptelefoon of oortjes zijn uitgerust met noise cancelling.

In Nederland heb je grofweg drie mogelijkheden: je koopt losse e-books of luisterboeken, je leent ze digitaal via de online Bibliotheek of je gebruikt een abonnementsdienst.

Los kopen is handig als je precies weet welke titel je wilt hebben. Dat kan fijn zijn bij boeken die je vaker wilt teruglezen of die deel uitmaken van een serie waaraan je helemaal verslingerd bent. Het nadeel is dat de kosten snel oplopen als je veel leest.

De online Bibliotheek is vooral interessant als je al lid bent van de gewone Bibliotheek. Je vindt er e-books, luisterboeken en digitale tijdschriften. Je leent titels voor een bepaalde periode, net als bij gewone bibliotheekboeken. Het aanbod is kleiner dan bij grote abonnementsdiensten, maar wel breed: van romans en thrillers tot jeugdboeken, luisterboeken en digitale tijdschriften. Voor veel mensen is dat voldoende.

Abonnementsdiensten zoals Storytel, BookBeat en Nextory werken anders. Je betaalt per maand en krijgt toegang tot een grote catalogus zolang je abonnement loopt. Die diensten zeggen allemaal meer dan een miljoen luisterboeken en e-books aan te bieden. Zo'n getal zegt niet meteen hoeveel Nederlandstalige titels of favoriete schrijvers jij er vindt. Daarom blijft het slim om vooraf een paar boeken op te zoeken die je echt wilt lezen of luisteren.

Ook de abonnementsvorm verschilt per dienst. Bij BookBeat kies je bijvoorbeeld tussen abonnementen met een beperkt aantal luister- en leesuren per maand; er is geen abonnement waarbij je ongelimiteerd kunt lezen. Extra profielen kun je tegen betaling toevoegen. Storytel heeft abonnementen met een kleiner aantal uren, abonnementen voor gezinnen en opties voor onbeperkt lezen en luisteren. Nextory werkt eveneens met verschillende bundels, van een beperkt aantal uren per maand tot abonnementen met onbeperkt lezen en luisteren en meerdere profielen.

Bij boekendiensten is de prijs belangrijk, maar het aanbod telt minstens zo zwaar. Een abonnement heeft weinig nut als jouw favoriete schrijvers of genres er niet in staan. Zoek daarom eerst naar een paar boeken die je echt wilt lezen of luisteren. Dan zie je sneller of een dienst bij je past.

Kijk daarna naar de voorwaarden. Luister je vaak, bijvoorbeeld elke dag in de auto of trein, dan kan een urenbundel sneller opraken dan je denkt. Gebruik je de dienst met meerdere mensen, dan zijn extra profielen of een gezinsabonnement juist belangrijk.

Offline gebruik is ook handig om vooraf te controleren. Kun je boeken downloaden voor onderweg of op vakantie? En werkt dat op alle toestellen die jij gebruikt? Dat zijn precies de dingen die je beter kunt uitzoeken voordat je een abonnement afsluit.

Wil je zeker weten dat een boekendienst bij je past, gebruik dan de proefperiode. De online Bibliotheek biedt een kennismakingsperiode tegen een klein bedrag; bij Storytel, BookBeat en Nextory is dat gratis. Hoe lang zo'n proefperiode duurt, kan per dienst verschillen en in de loop van de tijd veranderen. Controleer dat dus altijd voordat je je aanmeldt. Zet ook meteen de einddatum in je agenda. Bevalt de dienst toch niet, dan kun je op tijd opzeggen en voorkom je dat je proefperiode automatisch overgaat in een betaald abonnement.
Gebruik die proefperiode wel bewust. Zoek vooraf een paar boeken op die je echt wilt lezen of luisteren en voeg ze toe aan je lijst of bibliotheek in de app. Anders test je vooral of de app prettig werkt, terwijl het uiteindelijk om het aanbod gaat.

Je hoeft niet te kiezen voor óf e-books óf audioboeken. Vergelijk het met bellen en appen. Allebei zijn handig, maar niet op hetzelfde moment. Bij boeken werkt dat net zo. Je leest bijvoorbeeld op je e-reader wanneer je rustig zit en luistert onderweg naar een andere titel. Soms kan het zelfs met hetzelfde boek: lezen op het ene moment, luisteren op het andere. Dat kan alleen als beide versies beschikbaar zijn en de app je voortgang goed bijhoudt. Check dat dus vooraf, zeker als je dit op vakantie wilt gebruiken.

E-books en audioboeken zijn dus geen concurrenten: ze zijn allebei handig – afhankelijk van het soort boek, de plek waar en het moment waarop je leest. Zeker in de vakantie kunnen ze elkaar goed aanvullen. Fijne vakantie!