Standaard rollen er jpg-foto's uit een camera. Die plaatjes kunnen er al best fraai uitzien, maar het kan beter! Door de camera op 'raw' in te stellen, haal je pas echt het maximale uit je fototoestel. Ook zijn er dan meer mogelijkheden om een minder geslaagde foto te redden in de nabewerking.

Tip 01: Kant-en-klaar

We zijn gewend dat er kant-en-klare foto's uit onze digitale camera's komen rollen. Deze jpg-bestanden kunnen we meteen bekijken, afdrukken en delen. Minder bekend is dat veel camera's ook nog een ander bestandsformaat kennen. Dat is het raw-formaat. Een raw-bestand is alleen geen kant-en-klare foto. Verre van dat zelfs. Het bevat alleen de bouwstenen waaruit je een foto samenstelt; de ruwe gegevens van de beeldsensor. Wat heb je er dan aan?

Vergelijk een jpg-foto met een kant-en-klaar maaltijd. Die hoef je alleen nog maar op te warmen. Lekker makkelijk en snel. Je kunt er alleen weinig aan veranderen, want alles is al bereid. Hooguit kun je er nog wat peper of zout bij doen, maar dat is het dan ook. Een raw-bestand kun je zien als de ingrediënten die nodig zijn om een maaltijd mee te maken. Je kunt er nog alle kanten mee op en de maaltijd volledig naar eigen smaak bereiden. Je hebt er wel een recept bij nodig en bent meer tijd kwijt.

©PXimport

Tip 01 Met een raw-bestand stel je als het ware zelf je gerecht samen.

Tip 02: Raw-foto's

Stel dat een foto veel te licht of te donker is of de kleuren kloppen niet. Als het om een jpg-foto gaat, kun je dit maar beperkt herstellen in een fotobewerker. Jammer, het had zo'n mooie foto kunnen zijn. Gaat het om een raw-bestand, dan is er ineens heel veel te repareren. De belichting kan in hoge mate worden opgeknapt en kleuren zijn volledig te herstellen zonder dat de foto beschadigd raakt. Dat komt omdat in een raw-bestand de pure informatie van de beeldsensor is opgeslagen. Fotografeer je in jpg, dan bewerkt jouw camera die beeldinformatie: kleuren worden ingesteld, het contrast wordt verhoogd, de foto wordt verscherpt en er wordt ruisreductie toegepast.

De camera bepaalt dus hoe de foto er moet uitzien en daar moet je het maar mee doen. In een fotobewerker kun je kleine correcties aanbrengen, maar de foto radicaal veranderen lukt niet. Dat kan alleen als je in raw fotografeert. Tot slot verkleint de camera een jpg-foto om ruimte te besparen. Hierbij gaat enorm veel kostbare data verloren. Raw-bestanden bevatten wel alle originele beeldinformatie. Ze nemen daarom meer ruimte in beslag op het geheugenkaartje, maar dat is het meer dan waard.

©PXimport

Tip 02 Een raw-bestand bevat onbewerkte gegevens rechtstreeks van de sensor.

Welke camera

Elke spiegelreflex kan in raw fotograferen, net als systeemcamera's. Bij compactcamera's kunnen alleen de meer geavanceerde modellen dit. Hoe weet je of jouw camera het kan? In het menu vind je dan een optie waarmee je aangeeft of de camera in jpg of in raw moet fotograferen. Twijfel je of jouw camera het ondersteunt of kun je de optie niet vinden, raadpleeg dan de handleiding van het toestel.

Op veel camera's kun je er ook voor kiezen om beide formaten te laten wegschrijven. Dus elke keer dat je een foto maakt, krijg je dan zowel een (klein) jpg- als een raw-bestand. Het geheugenkaartje raakt nu nog sneller vol, maar het grote voordeel is dat je de kant-en-klare jpg-bestanden kunt gebruiken zolang de foto's piekfijn in orde zijn. Alleen als het nodig is om een foto te bewerken, pak je het raw-bestand erbij en maak je met een fotobewerker jouw eigen geoptimaliseerde foto. Zodoende hoef je niet onnodig duizend(en) vakantiefoto's te bewerken.

Tip 03: Fotobewerker

Een raw-bestand is geen toonbare foto. Het gaat immers om de ruwe data van de beeldsensor. Er is altijd een fotobewerker nodig om er een echte foto van te maken. Welke fotobewerker heb je nodig? Grote kans dat er bij jouw camera een fotobewerker is meegeleverd. Vaak is dat de software van de fabrikant zelf en die is specifiek bedoeld voor de raw-bestanden van dat ene merk. Hiermee kun je waarschijnlijk best uit de voeten.

Er zijn ook bekendere fotobewerkers, zoals Adobe Photoshop Elements of Corel Paintshop Pro. Die weten raad met de raw-bestanden van alle bekende cameramerken. Er bestaat ook software specifiek bedoeld voor het beheren en bewerken van raw-foto's, zoals Adobe Lightroom en Corel AfterShot. Die software is vooral handig als je nagenoeg alleen met raw-bestanden werkt en dat zo efficiënt mogelijk wilt doen. Tot slot bestaat er ook nog gratis software zoals Raw Therapee. Omdat Photoshop Elements een populair en veelgebruikt pakket is, laten wij zien hoe je hier je raw-bestanden mee bewerkt. Gebruik je zelf een ander pakket, dan kun je waarschijnlijk (bijna) al deze bewerkingen ook uitvoeren, mogelijk net op een andere manier.

©PXimport

Tip 03 Met een fotobewerker maak je van een raw-bestand een foto.

Tip 04: Adobe Camera Raw

Zodra je een raw-bestand opent met Photoshop Elements, verschijnt deze niet meteen in de fotobewerker zoals je gewend bent. Eerst kom je in Adobe Camera Raw (ACR) terecht. Dit is een extra programma dat is meegeleverd met Photoshop. Het is een soort voorportaal waarin je alle essentiële bewerkingen uitvoert. Pas daarna zal de foto in Photoshop Elements zelf verschijnen. De bedoeling is dat je zo veel mogelijk in ACR aan de foto sleutelt, omdat dit de beste beeldkwaliteit oplevert.

Zodra ACR is gestart, zie je een voorbeeld van de foto. Die is meestal wat minder sprankelend dan je van jouw camera gewend bent. Geen paniek, het komt doordat je naar de pure beeldinformatie kijkt waar jouw camera nog niets mee heeft gedaan. Jij kunt de foto nu zelf optimaal gaan bewerken. Boven de foto zie je een rijtje gereedschappen en rechts van de foto zie je een histogram met eronder een drietal tabbladen. Op de eerste twee tabbladen vind je de belangrijkste bewerkingen terug. Het derde tabblad heb je niet snel nodig.

©PXimport

Tip 04 Zodra je een raw-bestand opent, start Adobe Camera Raw.

Tip 05: Belichting

Het eerste tabblad is zeer uitgebreid. Hier optimaliseer je voornamelijk kleur en belichting. Met de schuifregelaar Belichting is bijvoorbeeld de volledige foto lichter of donkerder te maken. Omdat we met de originele sensorgegevens uit een raw-bestand werken, is het resultaat aanzienlijk beter dan bij een jpg-bestand. Een te donkere foto met +2 of +3 lichter maken is doorgaans geen enkel probleem. Toch is vaak maar een klein deel van een foto over- of onderbelicht.

Met Hooglichten kun je dan de allerlichtste tinten herstellen, zoals een felle wolkenlucht. Met Schaduwen licht je de schaduwpartijen wat op, zodat ze niet meer zwart zijn en er weer details in te zien zijn. Gebruik Witte tinten om alleen de lichte delen van een foto lichter of donkerder te maken, terwijl de donkere delen nagenoeg intact blijven. Andersom gebruik je Zwarte tinten om juist alleen de donkere delen lichter of donkerder te maken, terwijl nu de lichtere gebieden vrijwel hetzelfde blijven. Het idee is dat je eerst Belichting gebruikt om de globale belichting van de foto in te stellen. Daarna pak je de resterende probleemgebieden aan met de andere vier schuifregelaars. Speel met de schuifregelaars om de juiste instelling voor de foto te krijgen, bij het verplaatsen van een schuifregelaar zie je het resultaat direct in de foto.

©PXimport

Tip 05 Met vijf schuifregelaars optimaliseer je selectief de belichting.

Soorten raw

Elke camerafabrikant heeft een eigen formaat voor raw-bestanden bedacht. Aan de extensie kun je in ieder geval herkennen met welk merk bepaalde foto's zijn gemaakt. Canon gebruikt bijvoorbeeld CR2 als achtervoegsel, Nikon noemt ze NEF en die van Sony heten ARW. Ook verschilt het formaat van raw-bestanden per cameramodel. Het is daarom essentieel dat de fotobewerker niet alleen de raw-bestanden van jouw cameramerk ondersteunt, maar vooral ook van jouw specifieke camera.

Bestaat dat model al wat langer, dan zit het wel goed. Koop je echter een model dat nog maar net op de markt is, dan kan het een aantal weken of maanden duren voordat de raw-bestanden ervan verwerkt kunnen worden door de fotobewerker. Controleer daarom regelmatig op updates. Tussentijds kun je dan in jpg werken of de door de fabrikant meegeleverde fotobewerker gebruiken.

Tip 06: Contrastrijk

Mocht je de foto nog wat te vlak vinden, dan kun je via Contrast de foto wat meer pit geven. Hiermee trek je de lichte en donkere delen wat verder uit elkaar, zodat er meer contrast ontstaat. Is er juist te veel contrast, dan is dit hiermee uiteraard ook te verminderen. De schuif Lokaal contrast is erg interessant. Beweeg je die naar rechts, dan worden allerlei kleine details extra benadrukt en lijkt de foto scherper en gedetailleerder. Dit heet ook wel microcontrast. Het werkt niet in elke foto even goed en pas ook op dat je het effect niet overdrijft, want dan oogt de foto te onnatuurlijk.

©PXimport

Tip 06 Met Lokaal contrast oogt een foto scherper en gedetailleerder.

Tip 07: Histogram

Tijdens het bewerken is het aan te raden het histogram in de gaten te houden. Hierin is precies te zien wat er met de foto gebeurt. Uiterst links staat voor zwart, helemaal rechts is wit en hiertussen bevinden zich alle lichtwaarden tussen zwart en wit. Je ziet dus aan de hoogte van de grafiek meteen hoeveel lichte en donkere delen er in de foto zijn. Gebruik je de schuifregelaars uit de voorgaande tips, let dan eens op hoe het berglandschap verschuift en van vorm verandert. Klik op de driehoekjes in de bovenhoeken van het histogram om een waarschuwing voor onder- en overbelichting aan te zetten. Die gebieden van de foto krijgen dan een kleurtje.

Rood voor overbelichting (te licht), blauw voor onderbelichting (te donker). Je kunt zodoende zelf bepalen of je het wilt oplossen met de schuifregelaars. Zo hoeft overbelichting van een wolkje helemaal geen probleem te zijn, zolang de persoon die je fotografeert maar wel goed belicht is.

©PXimport

Tip 07 Over- en onderbelichte delen krijgen een kleurtje.

Tip 08: Kleuren

Een camera legt de wereld in drie kleuren vast: rood, groen en blauw (RGB). Tijdens het maken van een jpg-foto worden die drie kleuren door de camera vermengd, zodat kleuren ontstaan zoals wij die zien. Essentieel hierbij is dat de witbalans goed staat ingesteld. Want afhankelijk van het soort verlichting, moet die vermenging anders plaatsvinden. Fotografeer je in raw, dan maakt de witbalans-instelling in de camera niet meer uit. Het mengen van kleuren gebeurt pas in de fotobewerker, dus je kunt nog alle kanten op, wederom zonder dat er kwaliteitsverlies optreedt. Vind je de kleuren niet mooi? In Adobe Camera Raw stel je bij Witbalans dan alsnog de gewenste lichtbron in. Zoals zon, bewolking, of gloeilampen.

Kloppen de kleuren daarna nog niet (helemaal)? Gebruik de schuif Temperatuur om te finetunen. Naar links koel je de foto af, bijvoorbeeld als een foto die je binnenshuis hebt gemaakt te geel is geworden door het lamplicht. Naar rechts warm je de foto juist op, handig voor een foto die in de schaduw is gemaakt op een zonnige dag, waardoor sneeuw of een wit kleed een blauwe tint heeft gekregen. Met Kleur breng je alleen indien nodig nog de laatste correcties aan.

©PXimport

Tip 08 Kies een witbalans of stel de kleurtemperatuur in.

Tip 09: Witbalans

Vind je de schuifregelaars Temperatuur en Tint wat lastig te bedienen en wordt het via de schuif Witbalans ook niet in één keer goed? Gebruik dan het (gelijknamige) gereedschap Witbalans, dat is het pictogram met het pipetje boven de foto. Zoek in de foto een egaal gekleurd gebied op waarvan je weet dat het in het echt wit, grijs of zwart moet zijn. Klik er met het gereedschap op en de schuifregelaars Temperatuur en Tint verspringen vanzelf.

Herhaal dit eventueel totdat je een natuurgetrouwe kleurweergave hebt. Daarna kun je indien nodig met Temperatuur en Tint nog wat kleine correcties aanbrengen. Laat de schuif Witbalans echter met rust, want die maakt het gereedschap Witbalans weer ongedaan. Wil je de kleuren sprankelender maken, dan kan dat via twee schuifregelaars. Breng je Levendigheid naar rechts, dan verzadig je alle kleuren behalve huidskleuren. Ideaal voor portretfoto's. Met Verzadiging pas je wel alle kleuren aan. Naar links schuiven kan natuurlijk ook, met minder verzadigde kleuren krijgt je foto een wat ouderwets effect.

©PXimport

Tip 09 Klik op een gebied dat wit, grijs of zwart hoort te zijn om de witbalans aan te passen.

Tip 10: Ruisreductie

Zodra je de aanpassingen op het eerste tabblad naar wens hebt gedaan, is het tijd voor het tweede tabblad. Hier kun je de foto verscherpen en indien nodig nog wat ruisreductie toepassen. Met Hoeveelheid bepaal je de mate van verscherping. De standaardwaarde van 25 voldoet meestal wel. De schuif Luminantie gebruik je alleen als er storende ruis in de foto zit doordat er met een hoge ISO-waarde is gefotografeerd. De ruis wordt gereduceerd, maar de foto wordt er ook iets onscherper door, dus gebruik het met mate. Bestaat de ruis uit gekleurde stippen en vlakjes, dan verhelp je dit met de schuifregelaar Kleur.

©PXimport

Tip 10 Verminder de ruis als er met een hoge ISO-waarde gefotografeerd is.

Tip 11: Opslaan

Boven de foto vind je diverse gereedschappen, bijvoorbeeld om een scheve foto recht te zetten, een uitsnede te maken en rode ogen in een flitsfoto te verhelpen. Dit zijn bewerkingen die je in principe ook in Photoshop Elements zelf kunt doen. Er is wel een cruciaal verschil. Alle bewerkingen die je hier in ACR doet, zijn niet-destructief. Wat dit betekent? Alle bewerkingen worden als een soort recept in een extra bestand opgeslagen met als achtervoegsel xmp.

Het originele raw-bestand blijft altijd intact, wat je ook doet. Dit betekent dat je alles wat je hier aanpast, later gewoon weer kunt veranderen of helemaal ongedaan maken. Vind je na enkele dagen of een jaar de belichting of de kleuren toch minder goed gelukt? Dan verander je ze gewoon weer, zonder kwaliteitsverlies. Klaar met bewerken in ACR? Klik rechtsonder op Afbeelding openen. De foto wordt nu gegenereerd en in Photoshop Elements geopend. Je kunt de foto nu meteen als jpg-bestand bewaren via Bestand / Opslaan als, of je bewerkt hem nog wat meer met de gereedschappen van Photoshop Elements. Het raw-bestand behoudt altijd de status van het moment dat je ACR hebt verlaten.

©PXimport

Tip 11 Sla de foto tot slot op als jpg-bestand.

Tip 12: Lightroom

Als je genoeg hebt aan de bewerkingen die in Adobe Camera Raw zitten, gebruik je Photoshop Elements eigenlijk alleen nog maar om de jpg-foto op te slaan. Dat is wat omslachtig. In dat geval kun je overwegen om over te stappen op Adobe Lightroom. Dat pakket is specifiek bedoeld voor raw-bestanden. Je krijgt dan nog veel meer gereedschappen tot je beschikking en kunt razendsnel grote aantallen jpg-foto's genereren. Je hoeft dan niet meer steeds in en uit de fotobewerker te springen. Heb je soms toch speciale fotobewerkingen nodig die niet in Lightroom zitten, dan kun je zo'n foto altijd nog rechtstreeks vanuit Lightroom naar je favoriete fotobewerker sturen.

©PXimport

Tip 12 Een pakket als Lightroom is handiger als je erg veel met raw-bestanden werkt.

Met een prijs van 139 euro is de Yale Linus L2 Lite zeker niet het goedkoopste slimme slot dat je momenteel kunt kopen, maar binnen dit segment hoort hij wel bij de meest betaalbare keuzes. Omdat het om een afgeslankte variant van de eerder geteste Linus L2 gaat, ligt de vraag voor de hand wat je precies inlevert ten opzichte van dat uitgebreidere model.

Als het om slimme sloten gaat, dan kun je het vaak best gek en duur maken. Dat bewijst bijvoorbeeld de Nuki Smart Lock Ultra (die zijn hoge prijs van 350 euro wel meer dan waard is trouwens). Maar wat nou als je dat te veel geld vindt, of simpelweg niet vindt opwegen tegen wat je ervoor terugkrijgt? Dan kom je al gauw uit bij modellen als de Aqara U200 Lite, Nuki Smart Lock Go of de nieuwe Yale Linus L2 Lite, een slim slot dat afgeleid is van de duurdere (zie hieronder) Yale Linus L2 uit 2024.

De voorganger: de Yale Linus L2 ⤵️

Net als bij de Nuki Smart Lock Go lever je hier iets in op de totale ervaring, al gaat het vooral om luxe die je kunt missen. De Yale Linus L2 Lite heeft geen ingebouwde wifi, werkt met wegwerpbatterijen in plaats van een oplaadbare accu en wordt niet standaard geleverd met een NFC-tag zoals de Yale Dot. Dat scheelt duidelijk in de kosten. Daar staat tegenover dat je vrijwel dezelfde appfuncties krijgt als bij het duurdere L2-model, inclusief bediening op afstand via Matter en Thread.

Lees ook: Matter uitgelegd: de nieuwe standaard voor een zorgeloos slim huis

©Wesley Akkerman

Matter over Thread

Vooral dat laatste kan ervoor zorgen dat de Yale Linus L2 Lite in de smaak valt; hier in elk geval wel. Want wanneer je een Thread Border Router in huis hebt, zoals een Apple Homepod of een Google TV Streamer, dan kun je het slot gewoon op afstand bedienen en dus openen of sluiten terwijl je niet thuis bent. Dat verloopt wel via een app van derden, zoals Apple Woning of Google Home, maar dat voelt eerder als een kleine omweg dan als een echt nadeel. Dat scheelt flink in de kosten, omdat je zo niet vastzit aan de optionele wifi-module van Yale, die met 83 euro behoorlijk aan de prijs is.

Er zijn naast deze wifi-module overigens nog andere accessoires waarmee de Yale Linus L2 Lite zich laat combineren. Zo is er een los verkrijgbaar keypad van 136 euro, waarmee je het slot kunt ontgrendelen via een vingerafdruk. Ook kun je werken met de eerder genoemde Yale Dot: een aparte NFC-tag die je per drie stuks koopt voor 30 euro en waarmee je het slot eenvoudig opent en sluit.

©Wesley Akkerman

Nooit meer voor een gesloten deur

Gebruik je geen accessoires en heb je ook geen toegang tot Matter, dan voelt de Yale Linus L2 Lite al snel wat beperkt aan (zoals elk slim slot op dat moment zou doen). In dat geval bedien je de draaiknop aan de binnenkant via bluetooth, wat betekent dat je altijd in de buurt moet zijn. Ook wanneer je even iets wil instellen dan moet je je bluetooth activeren. Dat is wat onhandig en omslachtig, zeker wanneer je die verbinding standaard uit hebt staan.

Gelukkig werkt de Yale Linus L2 Lite met cilinders die beschikken over een paniekfunctie. Dat betekent dat je het slot altijd vanaf de buitenkant kunt opendraaien, mocht er een probleem zijn (dan moet je cilinder dit wel ondersteunen, iets om vooraf dus goed te controleren). Dit is en blijft een fijne back-up, zeker wanneer bluetooth onverhoopt een keer hapert of wanneer de batterijen leeg zijn. In de praktijk gebeurt dat zelden, maar het idee dat je nooit echt buitengesloten raakt, stelt gerust.

Geen DoorSense, maar wel KeySense

In de app vind je een reeks functies die het dagelijks gebruik net wat slimmer maken. Zo kun je eenvoudig tijdelijke digitale sleutels aanmaken voor gasten, de plantenwatergever, huishoudelijke hulp, familie of zelfs de postbode — en die toegang net zo makkelijk weer intrekken. In één oogopslag zie je bovendien wie het slot wanneer heeft bediend. Ook automatisch ontgrendelen zodra je aan komt lopen behoort tot de mogelijkheden. Wat hier wel ontbreekt, is DoorSense: de functie die laat zien of de deur daadwerkelijk open of dicht is.

In plaats daarvan is er KeySense, een functie waarmee je bepaalt hoe de fysieke knop op de Yale Linus L2 Lite zich gedraagt. Je kunt kiezen voor direct vergrendelen of juist een korte vertraging instellen; veel meer opties zijn er niet. Het voelt eerlijk gezegd wat als een marketingnaam voor iets dat je van zo'n knop eigenlijk standaard zou verwachten, maar dat terzijde. Positief is in elk geval dat je zelf invloed hebt op hoe die fysieke bediening reageert.

©Wesley Akkerman

Yale Linus L2 Lite kopen?

Daarnaast vallen nog een paar praktische zaken op. De Yale Linus L2 Lite is niet bijzonder snel en draait het slot rustig aan, maar daar staat tegenover dat hij opvallend stil is. Aan de buitenkant hoor je hem vrijwel niet. Handmatig bedienen en installeren verlopen gelukkig soepel: het monteren kost je grofweg tien minuten (aan uitpakken ben je waarschijnlijk meer tijd kwijt). Juist daardoor voelt dit slimme slot, als retrofitoplossing, prettig en laagdrempelig in gebruik.

Al met al biedt de Yale Linus L2 Lite in de praktijk verrassend veel. Wie behoefte heeft aan extra functies, kan terecht bij een uitgebreider model zoals de Linus L2. Maar gebruikers die vooral een betrouwbaar en eenvoudig smart lock zoeken, zitten goed met de Linus L2 Lite. Zeker als je al beschikt over een Thread Border Router en de verbinding via Matter kunt laten lopen, werkt alles zoals je mag verwachten. Het prijskaartje van 139 euro voelt daarbij nét wat aan de hoge kant, waardoor dit slot vooral aantrekkelijk wordt zodra hij ergens met korting wordt aangeboden.

De film gebaseerd op de Helldivers-gamefranchise zal op 10 november 2027 in première gaan. Daarbij heeft acteur Jason Momoa een hoofdrol te pakken.

Dat meldt Deadline. Veel details over de film zijn er verder nog niet, behalve dus dat Momoa - bekend van Aquaman en Game of Thrones - er in speelt, en dat Fast and Furious-regisseur Justin Lin de regie op zich neemt.

De verfilming van Helldivers werd vorig jaar aangekondigd, maar sindsdien is het vrij stil rondom de film. Wel maakte Lin eerder al duidelijk dat hij de Helldivers-film wil gebruiken als excuus om bekende acteurs op het witte doek op gewelddadige wijze aan hun einde te laten komen.

Over Helldivers

Helldivers is een multiplayershooterfranchise waarin spelers in teamverband buitenaardse wezens doden om Super Earth te beschermen. Men krijgt in het ruimteschip allerlei missies voorgeschoteld, zoals het vernietigen van een nest aan buitenaardse wezens of het vergaren van data, en reist vervolgens af naar planeten om die missies te klaren.

Vooral het in 2024 verschenen Helldivers 2 is een blijvend succes en wordt nog altijd met nieuwe content ondersteund. De game kwam eerst op PlayStation 5 en pc uit, maar is inmiddels ook speelbaar op Xbox Series-consoles.

PlayStation-verfilmingen

Steeds meer PlayStation-franchises worden de laatste jaren verfilmd, en er staan er nog veel meer op de planning. Zo zijn er films gebaseerd op Uncharted en Gran Turismo gemaakt, en series rondom The Last of Us en Twisted Metal. Ook is er een film rondom de Horizon-franchise in de maak en komt er een serie rondom God of War.