Welke slimme apparaten besparen de meeste energie?

Wie energie wil besparen met slimme apparaten, kan dat op verschillende manieren doen. De eerste is minder energie gebruiken, bijvoorbeeld doordat een thermostaat voorkomt dat je een leeg huis verwarmt.

De tweede is dezelfde hoeveelheid energie goedkoper inkopen. Een elektrische auto verbruikt niet minder stroom wanneer je hem tijdens goedkope uren oplaadt, maar de laadkosten kunnen bij een dynamisch energiecontract wel lager uitvallen.

De derde mogelijkheid is meer eigen zonnestroom direct gebruiken, ook wel het eigen verbruik van je zonnepanelen verhogen genoemd. Dat wordt vanaf 1 januari 2027 financieel interessanter, omdat de salderingsregeling dan stopt. Je kunt teruggeleverde zonnestroom vanaf dat moment niet meer wegstrepen tegen stroom die je later van het net afneemt. Je ontvangt nog wel een terugleververgoeding.

Alle drie kunnen ze je energierekening verlagen, maar alleen bij de eerste optie gebruik je daadwerkelijk minder energie.

Een slimme thermostaat volgt een programma, past de temperatuur op afstand aan en kan de verwarming lager zetten wanneer niemand thuis is. Dat levert vooral iets op wanneer je nu regelmatig vergeet de thermostaat terug te draaien.

In een gemiddelde woning waarvan de bewoners nog niet bewust zuinig verwarmen, kan een slimme thermostaat volgens Milieu Centraal ongeveer 14 procent besparen op het gasverbruik voor verwarming. Wie al een goed ingestelde klokthermostaat gebruikt en consequent zuinig stookt, zal veel minder verschil merken.

Let ook op de manier waarop de thermostaat de cv-ketel aanstuurt. Een modulerende thermostaat laat een geschikte ketel op een lager vermogen branden, in plaats van hem steeds volledig in en uit te schakelen. Dat bespaart volgens Milieu Centraal ongeveer 3 procent op de verwarmingskosten. Controleer of thermostaat en ketel hetzelfde protocol ondersteunen, bijvoorbeeld OpenTherm. Sommige fabrikanten gebruiken een eigen systeem.

Een modulerende thermostaat is verkrijgbaar vanaf ongeveer 80 euro. Voor een modulerende klokthermostaat noemt Milieu Centraal een bedrag van circa 150 euro. Slimme bediening via een app, een bridge en eventuele abonnementskosten komen daar mogelijk nog bij.

Het verhaal verandert bij lagetemperatuurverwarming, zoals vloerverwarming of speciale lagetemperatuurradiatoren. Daarbij is een constante binnentemperatuur het uitgangspunt. Wil je de verwarming 's nachts toch lager zetten, houd het dan bij hooguit 1 of 2 graden. Grote schommelingen passen niet goed bij een systeem dat de woning langzaam en gelijkmatig opwarmt.

Met slimme radiatorknoppen kun je per kamer een temperatuur en tijdschema instellen. Zo'n knop opent en sluit de radiatorkraan, maar kan bij een traditionele installatie meestal niet zelfstandig de cv-ketel inschakelen.

Stel dat de centrale thermostaat in de woonkamer geen warmte vraagt. De ketel blijft dan uit, ook wanneer de slimme knop in de werkkamer volledig opengaat. Er stroomt immers geen warm water door de radiator.

Met zoneregeling kun je verschillende kamers afzonderlijk verwarmen. Daarvoor heb je een compleet systeem nodig waarbij de radiatorknoppen ook een warmtevraag aan de ketel kunnen doorgeven. Meestal zijn daarvoor een geschikte centrale thermostaat of regelmodule, een bridge en een ketelkoppeling nodig. Controleer ook welke functies zonder abonnement werken. Doorlopende kosten kunnen een flink deel van de jaarlijkse besparing opslokken.

Een gewone thermostatische radiatorknop kost volgens Milieu Centraal ongeveer 30 euro en kan een paar procent op de verwarmingskosten besparen. Met een slimme variant koop je vooral extra mogelijkheden, zoals een tijdschema, bediening op afstand en koppeling met een zoneregelingssysteem. Slim is dus niet automatisch zuiniger; het maakt vooral gericht verwarmen gemakkelijker.

Bij een gewone cv-installatie bepaalt de thermostaat in de woonkamer wanneer de ketel aan- en uitgaat. Laat de radiatoren in die kamer daarom volledig openstaan. Hebben ze thermostaatknoppen, draai die dan helemaal open. Anders kan de woonkamer te langzaam opwarmen en blijft de ketel onnodig lang branden. Alleen bij een compleet zoneregelingssysteem kunnen andere instellingen gelden.

Een slimme stekker kan het stroomverbruik meten, de stroomtoevoer onderbreken of beide. Welke functie nuttig is, verschilt per apparaat. Controleer vóór gebruik altijd hoeveel vermogen de stekker aankan en of het aangesloten apparaat veilig via de stroomtoevoer mag worden uitgeschakeld.

Bij een oude koelkast, vriezer, aquarium of thuisserver is vooral meten interessant. Zo ontdek je hoeveel stroom het apparaat gedurende een dag of week gebruikt. Dat is juist bij dit soort apparaten nuttig, omdat ze vrijwel continu aanstaan.

Automatisch uitschakelen past beter bij apparaten die zonder problemen helemaal uit mogen. Denk aan kerstverlichting, een staande lamp of een combinatie van televisie, soundbar en spelcomputer. Controleer wel of de apparaten na het inschakelen vanzelf weer normaal werken.

Gebruik een losse slimme stekker niet zomaar om een boiler of ander warmwatertoestel te sturen. Een stroomonderbreking kan ervoor zorgen dat interne programma's en beveiligingsfuncties verstoord worden. Kijk dus altijd eerst in de handleiding en volg hiervoor de aanwijzingen van de fabrikant.

Het eigen stroomverbruik van slimme stekkers loopt uiteen van ongeveer 0,3 tot 2 watt. Bij continu gebruik komt dat neer op circa 2,6 tot 17,5 kWh per jaar. Wifi-stekkers verbruiken doorgaans meer, terwijl stekkers die via Zigbee of Z-Wave communiceren vaak onder 0,5 watt blijven. Vergeet bij die systemen het verbruik van de bridge niet: Zigbee-hubs gebruiken doorgaans 0,5 tot 3 watt.

Bij veel moderne apparaten is het stand-byverbruik door Europese eco design-eisen al laag. Een relatief onzuinige slimme stekker achter een nieuwe televisie kan daardoor juist meer stroom gebruiken dan hij bespaart.

Wil je je energieverbruik meten, dan kun je een P1-meter aansluiten op de P1-poort van de slimme meter. In de bijbehorende app zie je hoeveel stroom je woning afneemt of teruglevert. Vaak is ook het gasverbruik zichtbaar. Zo'n combinatie van meter en app wordt ook wel een energieverbruiksmanager genoemd.

De P1-meter laat alleen het totaal van de woning zien. Hij vertelt niet automatisch dat de wasdroger, vriezer of warmtepomp een verbruikspiek veroorzaakt. Daarvoor heb je losse meetstekkers, tussenmeters of een uitgebreider monitoringsysteem nodig.

Toch kan zo'n meter veel inzicht geven. Je ziet hoeveel stroom er 's nachts in huis wordt verbruikt en wat er gebeurt wanneer je een groot apparaat inschakelt. Zo ontdek je op welke momenten het verbruik oploopt en waar mogelijk iets te besparen valt.

De besparing ontstaat pas wanneer je daarna iets verandert. Denk aan het vervangen van een oude vriezer, het aanpassen van een verwarmingsprogramma of het uitschakelen van apparatuur die onnodig blijft draaien.

Een elektrische auto gebruikt per laadbeurt veel stroom. Daardoor heeft het laadmoment relatief veel invloed op de kosten.

Met een dynamisch energiecontract kan de laadpaal slim laden tijdens uren met lagere stroomprijzen. Heb je zonnepanelen, dan kan de laadpaal proberen vooral een overschot aan zonnestroom te gebruiken. De auto verbruikt hierdoor niet minder energie, maar je hoeft mogelijk minder stroom van het net af te nemen.

Zonneladen kent wel praktische grenzen. Een elektrische auto heeft bij regulier AC-laden doorgaans minimaal 6 ampère per gebruikte fase nodig. Bij laden op één fase komt dat neer op ongeveer 1,4 kW. Is het zonneoverschot lager, dan stelt het systeem het laden uit, onderbreekt het de laadsessie tijdelijk of gebruikt het stroom van het net om het tekort aan te vullen.

Wil je vooral laden op zonnestroom, dan moet de auto thuisstaan wanneer je panelen voldoende produceren. Wie doordeweeks overdag met de auto weg is, kan maar een beperkt deel van de opgewekte stroom rechtstreeks in de accu van de auto stoppen.

Let daarnaast op dynamische load balancing. Daarbij past de laadpaal het laadvermogen aan het actuele stroomgebruik in huis aan. Schakelen de oven en warmtepomp tegelijk in, dan kan de auto tijdelijk langzamer laden om overbelasting van de hoofdaansluiting te voorkomen.

Een energiemanagementsysteem voor thuis, afgekort tot EMS of HEMS, verbindt bijvoorbeeld zonnepanelen, een laadpaal, warmtepomp en thuisbatterij. Het systeem stemt opwek, verbruik en opslag op elkaar af.

Zo kan het systeem de auto laden wanneer de zonnepanelen veel stroom produceren en de warmtepomp op gunstige uren inschakelen. De grootste winst zit doorgaans niet in minder verbruik, maar in een betere timing.

Bij een vast energiecontract en volledige saldering is het financiële voordeel vaak beperkt. Een HEMS wordt interessanter bij een dynamisch contract, terugleverkosten, een lage terugleververgoeding of na het stoppen van de salderingsregeling.

Compatibiliteit is hier belangrijker dan een fraaie app. Het systeem kan een warmtepomp, laadpaal of omvormer alleen aansturen wanneer die daarvoor een geschikte koppeling heeft. Controleer daarom vooraf welke merken, protocollen en functies werkelijk worden ondersteund.

Een thuisbatterij bewaart zonnestroom voor de avond of laadt op wanneer elektriciteit goedkoop is. Daarmee kun je meer van je eigen opwek gebruiken en mogelijk minder stroom op dure momenten inkopen.

Een energiebesparend apparaat is het niet. Tijdens het laden en ontladen gaat energie verloren. Ook de omvormer en elektronica gebruiken stroom. Om later één kilowattuur uit de batterij te halen, moet er daarom meer dan één kilowattuur worden opgeslagen.

Vergelijk opgegeven rendementspercentages voorzichtig. De ene fabrikant noemt alleen het rendement van de batterijcellen, terwijl een andere rekent met een volledige laad- en ontlaadcyclus of met het complete systeem inclusief omvormer. Die percentages zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar.

De terugverdientijd hangt niet alleen af van de aanschafprijs, maar ook van de levensduur, je huidige verbruik, energiecontract, abonnementskosten en de installaties die al in huis staan. Overigens geldt dit, in meer of mindere mate, voor alle slimme energieproducten.

Van een gemiddelde energierekening gaat ongeveer 43 procent naar verwarming. Warm water is goed voor circa 14 procent, apparaten en verlichting voor 27 procent en koken voor 2 procent. De resterende 14 procent bestaat uit vaste kosten.

Dat verklaart waarom een beter verwarmingsschema vaak meer oplevert dan het aanpakken van het stand-byverbruik van een paar moderne apparaten. Binnen het verbruik van apparaten en verlichting zit de grotere winst eerder in oude apparatuur die continu draait, zoals een verouderde koelkast of vriezer.

Begin daarom met de vraag waar je energie en geld nu naartoe gaan. Kies daarna een slimme oplossing die onnodig verbruik voorkomt, stroom gebruikt op voordelige momenten of ervoor zorgt dat je meer van je eigen zonnestroom benut. Zo voorkom je dat je honderden euro's uitgeeft aan techniek die vooral extra apps, bridges en dashboards oplevert.