Alleen al bij Nederlandse (web)winkels heb je de keuze tussen honderden bluetooth-hoofdtelefoons. Het gros daarvan richt zich met een hippe uitstraling en scherpe prijs op jeugdige kopers. Hecht je veel waarde aan een goede geluidskwaliteit, dan kom je al snel bij de wat duurdere modellen terecht. In deze test nemen we tien muzikale bluetooth-hoofdtelefoons van tussen de 199 en 299 euro onder de loep.

De markt voor bluetooth-hoofdtelefoons is zo’n beetje ontploft, want er belanden voortdurend nieuwe producten in de winkelschappen. Voor een paar tientjes heb je al een exemplaar van een bekend merk als JBL of Sony in handen. De vraag is of je daarmee je oren een plezier doet. Uitgebalanceerde audiodrivers (de speakers van de hoofdtelefoon) die zowel het laag, midden als hoog levendig weergeven zijn namelijk behoorlijk kostbaar om te produceren. Bovendien wil je voor lange luistersessies natuurlijk wel een hoofdtelefoon die lekker zit. Spotgoedkope modellen zitten vaak net iets te strak, waardoor de oorkussens na verloop van tijd zeer gaan doen. Verder is de bouwkwaliteit van dergelijke producten vaak matig, waardoor de hoofdtelefoon na enige tijd mankementen kan vertonen. Denk bijvoorbeeld aan een verstelbare hoofdband die makkelijk losschiet, of krakende scharnieren. Gun jezelf meer luistergenot en investeer in een duurzamere bluetooth-hoofdtelefoon.

Actieve geluidsonderdrukking

Veel audioliefhebbers luisteren op luidruchtige plekken naar muziek, bijvoorbeeld op kantoor of in de trein. Een nadeel is dat hinderlijk omgevingsgeluid je hoofdtelefoon binnendringt, waardoor je luisterervaring aangetast wordt. Bovendien leiden gesprekken van andere personen nogal af. Kies in dat geval altijd voor een over-ear-model. Hiermee sluit je het oor volledig af en bovendien zitten dergelijke hoofdtelefoons ook nog eens comfortabel. Kijk verder naar een exemplaar met actieve ruisonderdrukking. Het luisterapparaat beschikt dan over meetmicrofoons om omgevingsgeluid op te vangen. Een speciale chip analyseert alle bijgeluiden en produceert vervolgens tegenovergestelde audiofrequenties. De luisteraar ervaart dankzij deze technologie veel minder omgevingsgeluid. Nadelen zijn er overigens ook. Zo is er bij stille audiopassages soms wat achtergrondruis hoorbaar en gaat de accu sneller leeg. Fabrikanten gebruiken voor actieve ruisonderdrukking over het algemeen de Engelse term active noise cancelling (anc).

Bluetoothsmaken

De besproken bluetooth-hoofdtelefoons ondersteunen allemaal meerdere bluetoothprofielen. Fabrikanten schermen vooral met de ondersteuning voor aptx, omdat deze standaard een gunstige compressie biedt voor audiostreams. Onder ideale omstandigheden is de kwaliteit ongeveer vergelijkbaar met die van originele cd’s. Hoewel de meeste besproken hoofdtelefoons aptx ondersteunen, heeft dat alleen nut wanneer je hoogwaardige audiobestanden afspeelt. Luister je vooral naar gecomprimeerde audio, zoals mp3-bestande, streaming-diensten als Spotify en muziek via Youtube, dan heb je nauwelijks baat bij deze standaard. Een voorwaarde is bovendien dat ook het mobiele apparaat met aptx overweg kan. Staar je dus niet blind op deze specificatie.

Testverantwoording

Draagcomfort

Naast een goede audiokwaliteit is het draagcomfort een zeer belangrijke factor. Je hebt tenslotte niets aan een prachtig geluid wanneer de hoofdtelefoon voor geen meter zit. Om de kans op irritaties te verkleinen, geeft een over-ear-model het minste risico. Dit type sluit volledig om je oren, zodat de kussens niet op je oorschelpen rusten. Als een hoofdtelefoon onvoldoende ‘ademt’ krijg je misschien wel last van warmte, zeker indien je veel beweegt. Verder is de aanwezige klemdruk van de hoofdband zeer bepalend voor het draagcomfort. Zit de hoofdtelefoon te strak, dan kun je lange luistersessies wel vergeten. Daarentegen mag de hoofdtelefoon ook weer niet te losjes zitten, want anders schuift het luisterapparaat bij iedere beweging van je oren. Voor audiomerken is het een hele uitdaging om daar een middenweg in te vinden. Tot slot heeft het gebruikte materiaal van de oorkussens en hoofdband natuurlijk invloed op het draagcomfort.

Accessoires

Het ligt voor de hand dat je een bluetooth-hoofdtelefoon regelmatig onderweg gebruikt. Niet voor niets zit er bij alle tien besproken producten een opberghoesje. Een hardcover-doosje geniet de voorkeur, want hiermee verklein je de kans op beschadigingen tijdens het transport. Verder leveren fabrikanten altijd een 3,5mm-audiokabel mee om een toestel via een ouderwets snoertje te koppelen. Soms zit hierin ook een eenvoudige afstandsbediening verwerkt. Het opladen van de batterij gebeurt in alle gevallen met een usb-kabel. Sommige fabrikanten leveren ook een vliegtuig- en 6,3mm-adapter mee. Met laatstgenoemde plug gebruik je de hoofdtelefoon ook in combinatie met klassieke stereosystemen.

Beats Studio3 Wireless

Beats heeft een mooi design hoog in het vaandel staan en dat zien we aan de Studio3 Wireless duidelijk terug. Dit exemplaar is namelijk verkrijgbaar in maar liefst zes hippe kleurstellingen. Maar ondanks het fraaie uiterlijk hebben we niet het gevoel dat we een hoofdtelefoon van zo’n driehonderd euro in handen hebben. De volledig kunststof behuizing en het middelmatige schuifmechanisme van de verstelbare hoofdband dragen daaraan bij. Bovendien kunnen de oorschelpen niet draaien, waardoor de hoofdtelefoon tijdens het dragen ietwat statisch aanvoelt. Wel klemt hij behoorlijk stevig zonder te irriteren, dus je gebruikt hem met gemak een paar uur achtereen. Beats valt sinds 2014 onder de vleugels van Apple. Het is dan ook begrijpelijk dat de W1-chip van de Amerikaanse multinational is ingebouwd. Hierdoor kunnen gebruikers onder meer snel van Apple-toestel wisselen en gebruiken zij een Class 1-verbinding. Dit bluetoothtype heeft een bereik van maximaal honderd meter. Verder levert de fabrikant een zogeheten RemoteTalk-kabel mee voor een bekabelde aansluiting. Via de geïntegreerde afstandsbediening kun je de muziekinstellingen via een iPhone bedienen, al kun je bij een draadloze verbinding ook de drukknoppen op de linkeroorschelp gebruiken. De audiokwaliteit beoordelen we als gemiddeld, waarbij het hoog en met name het laag duidelijk naar voren komen. Het middengebied blijft bij bepaalde muziekstukken wat achter.

©PXimport

Beats Studio3 Wireless

Prijs
€ 299,-
Websitewww.beatsbydre.com7Score70

Focal Listen Wireless

Het Franse Focal heeft in de audiowereld een hoge reputatie, dus de Listen Wireless wekt hoge verwachtingen. Deze hoofdtelefoon oogt vanwege het forse ontwerp erg robuust, en heeft een kunststof schuifmechanisme waarmee je de hoofdband stelt. De oorschelpen zijn voorzien van een glanzende pianolakafwerking, dus helaas zijn vingerafdrukken onvermijdelijk. Via rubberen druktoetsen aan de zijkant van de rechteroorschelp bepaal je het volumeniveau, skip je nummers en koppel je apparaten via bluetooth. Al met al zijn het nogal veel toetsen, dus tijdens luistersessies blindelings bedienen gaat lastig. Opvallend is de afwezigheid van actieve ruisonderdrukking, waardoor de Listen Wireless zich op papier minder leent voor luidruchtige omgevingen. Vanwege het gesloten ontwerp weet de Listen Wireless desondanks veel omgevingsgeluid te blokkeren, al doet een exemplaar met actieve ruisonderdrukking dat toch net iets beter. Ondanks het relatief hoge gewicht van 300 gram zit deze hoofdtelefoon als gegoten. De dikke oorkussens van traagschuim en aangename klemdruk dragen daaraan bij. Het opladen van de accu duurt zo’n drie uur, waarna Focal een speeltijd belooft van zo’n twintig uur. Zoals we van Focal mogen verwachten, genereren de 40mm-audiodrivers een neutraal geluid. Zelfs de fijnste muziekdetails vloeien rijkelijk naar je oren zonder dat de hoofdtelefoon tonen overdrijft.

©PXimport

Focal Listen Wireless

Prijs
€ 249,-
Websitewww.focal.com8Score80

JBL UA Sport Wireless Train

De UA Sport Wireless Train is een buitenbeentje in dit deelnemersveld. Zoals de naam al doet vermoeden, betreft het hier een hoofdtelefoon die JBL speciaal voor sportdoeleinden ontwikkelde. Verder is het één van twee on-ear-hoofdtelefoons in deze test. Dat is dan ook meteen een minpunt, want niet iedereen ervaart een hoofdtelefoon bovenop het oor als prettig. Gelukkig voelen de oorkussens van zacht textiel in de praktijk aangenaam aan. Deze oorkussens kun je overigens afkoppelen en vervolgens wassen. Wel zo hygiënisch! De stevige en robuust ogende hoofdtelefoon kan best een stootje hebben, dus dat is voor actieve sporters geen overbodige luxe. Er is helaas geen ruisonderdrukking, waardoor er windruis hoorbaar is. Het voordeel daarvan voor sporters is wel dat tijdens intensieve activiteiten koele lucht je oren bereikt. De rechteroorschelp bevat diverse drukknoppen die je blind kunt herkennen. Handig is bovendien de zogeheten TalkThru-functie. Druk eenmaal op het logo aan de zijkant om het volume iets te dempen. Zo klets je gemakkelijk met trainingsmaatjes zonder dat je de hoofdtelefoon hoeft af te zetten. Ondanks de compacte oorschelpen gebruikt JBL evengoed speakers met een diameter van veertig millimeter. Helaas klinken de nummers wat oppervlakkig, waardoor luistermoeheid op de loer ligt. Vanwege het doordachte ontwerp voldoet dit product tijdens intensieve workouts prima, maar voor kritische audiofanaten zijn er betere modellen te koop.

©PXimport

JBL UA Sport Wireless Train

Prijs
€ 199,-
Websitewww.jbl.nl6Score60

JBL Everest Elite 750NC

Hoewel de Everest Elite 750NC tot de goedkopere modellen in dit deelnemersveld behoort, levert JBL dit product erg netjes af. De stijlvolle opberghoes heeft een zachte binnenkant, terwijl de buitenkant stevig is. Hierin zit nog een apart opbergdoosje met daarin een usb-oplaadkabel, hoofdtelefoonkabel en vliegtuigadapter. De hoofdtelefoon kent een sober ontwerp met draaibare oorschelpen. De oorkussens van traagschuim zorgen ervoor dat het luisterapparaat bij iedereen aangenaam zit. Nadelig zijn de vele drukknoppen op de rechteroorschelp, wat de bediening lastig maakt. Na het koppelen via bluetooth adviseert JBL om een app te installeren. Hiermee stel je onder meer het gewenste niveau voor actieve geluidsonderdrukking in en lees je de resterende accutijd af. Ook eventuele firmware-upgrades installeer je via deze app. Op een volle batterij houdt de Everest Elite 750NC het ongeveer vijftien uur vol. Zet je actieve geluidsonderdrukking uit, dan gaat de batterij langer mee. JBL integreerde in dit model twee 40mm-audiodrivers en die laten helaas een weinig sprankelend geluid horen. De tonen klinken vooral in het hoog wat dof. Als je actieve ruisonderdrukking inschakelt, vlakt de geluidskwaliteit nog iets verder af en is er tijdens stille passages een zachte brom te horen. Voor basfanaten is de Everest Elite 750NC overigens het overwegen waard, want het laag overheerst nogal.

©PXimport

JBL Everest Elite 750NC

Prijs
€ 204,-
Websitewww.jbl.nl

Sennheiser Momentum Wireless

De Momentum Wireless is alweer enige tijd verkrijgbaar, maar nog altijd bieden veel (web)winkels dit product aan. Dat is niet zonder reden, want deze telg uit de stal van Sennheiser biedt een uitstekende geluidskwaliteit. Alleen al op dit vlak houdt het product zich met gemak staande tussen het gros van de splinternieuwe bluetooth-hoofdtelefoons. De muziek is op een normaal volumeniveau vrij van vervormingen en de hoorbare details zijn talrijk. Ondanks dat bluetooth vanwege de beperkte bandbreedte audiobestanden ‘afknijpt’, biedt deze hoofdtelefoon een uiterst dynamische en gecontroleerde muziekweergave. Het gesloten ontwerp met actieve ruisonderdrukking houdt aan de hand van vier meetmicrofoons hinderlijke omgevingsgeluiden buiten de deur. Merkwaardig is dat je deze functie bij een draadloze verbinding niet kunt uitzetten. Naast een sprankelende geluidsweergave heeft de Duitse fabrikant ook over het ontwerp goed nagedacht. Zo weegt de Momentum Wireless maar 259 gram en zorgen de lederen oorkussens voor maximaal draagcomfort. De klemdruk van de hoofdband is vergeleken met andere hoofdtelefoons iets minder. Zolang je niet gaat rennen, blijft de Momentum Wireless desondanks keurig op z’n plek zitten. Sennheiser heeft gekozen voor een slank ontwerp, waarbij je de oorschelpen via een ijzeren inkeping laat zakken of stijgen. Vanwege dit slanke ontwerp is er wel wat bedrading zichtbaar. Via een schuifknop pas je eenvoudig het volume aan en pauzeer je de muziek. Het audiomerk belooft een maximale speeltijd van 22 uur.

©PXimport

Sennheiser Momentum Wireless

Prijs
€ 299,-
Websitewww.sennheiser.nl9Score90

Sennheiser PXC 550 Wireless

Vergeleken met de hiervoor besproken Momentum Wireless oogt de PXC 550 iets gewoner. Deze zwarte hoofdtelefoon bevat een zachte hoofdband en oorkussens, waardoor dit product zich goed leent voor lange luistersessies. Een groot voordeel is het zeer lage draaggewicht van 227 gram. Sennheiser voegde aan dit product allerlei slimmigheden toe. Bij het draaien van de oorschelpen schakelt het luisterapparaat bijvoorbeeld automatisch in of uit. Verder bevat de rechteroorschelp een aanraakpaneel om muziek te bedienen en inkomende oproepen te beantwoorden. Dat is wel even oefenen, want via deze weg zijn er nogal wat functies toegankelijk. Heb je alle veeg- en tik-combinaties eenmaal onder de knie, dan is dat onderweg ideaal. Een aanraakpaneel werkt namelijk een stuk intuïtiever dan kleine drukknopjes die je blindelings amper kunt bedienen. Via een kleine schakelaar doen luisteraars een beroep op actieve ruisonderdrukking. Over de geluidskwaliteit kunnen we kort zijn, want de PXC 550 klinkt prachtig. Of je nou van klassiek, rock of jazz houdt, deze hoofdtelefoon doet recht aan nagenoeg alle muziekstijlen. Standaard is het basniveau voor bepaalde genres iets aan de lage kant, zoals dance en hiphop. Gelukkig krik je het basniveau eenvoudig op door via een aparte toets een andere audiomodus te activeren. In het meegeleverde opberghoesje zijn een vliegtuig- en 6,3mm-adapter inbegrepen. Je kunt eventueel een mobiele app installeren voor onder andere het regelen van de geluidsonderdrukking.

©PXimport

Sennheiser PXC 550 Wireless

Prijs
€ 289,-
Websitewww.sennheiser.nl10Score100

Sony WH-1000XM2

Sony bracht onlangs de WH-1000XM3 uit (met een verbeterde anc-chip), maar voor een lagere prijs is de voorganger WH-1000XM2 ook nog verkrijgbaar. De Sony WH-1000XM2 is in de kleurstellingen zwart en goud te koop. Dankzij een eenvoudig schuifmechanisme van de hoofdband en de draaibare oorschelpen past deze hoofdtelefoon zich aan iedere schedel aan. De oorkussens van traagschuim en de aangename klemdruk maken dit product prima geschikt voor langdurig gebruik. Sony belooft een accuduur van dertig uur wanneer actieve ruisonderdrukking is ingeschakeld. In tegenstelling tot veel andere hoofdtelefoons bevat dit model slechts twee fysieke knoppen op de linkeroorschelp, namelijk een aan/uit-schakelaar en een functietoets voor active noise control. De rechteroorschelp heeft een aanraakpaneel om muziek te bedienen en inkomende oproepen af te handelen, wat na enige gewenning prima werkt. Hoewel de nieuwe WH-1000XM3 meer omgevingsgeluid opvangt, werkt de actieve ruisonderdrukking ook bij dit model naar behoren. Geniet bijvoorbeeld in een drukke trein van muziek, zonder dat je wordt afgeleid door kletsende mensen om je heen. Audiopuristen gebruiken een mobiele app om de intensiteit van de ruisonderdrukking in te stellen. In iedere oorschelp bevindt zich een 40mm-Neodymium-magneet. Die klinkt in het hoog opvallend helder, maar ook in het laag staat deze audiodriver zijn mannetje. Op de audiokwaliteit valt dus niets aan te merken, want de WH-1000XM2 ligt zeer prettig in het gehoor. Zelfs bij sterk gecomprimeerde Spotify-streams laat deze hoofdtelefoon subtiele details horen.

©PXimport

Sony WH-1000XM2

Prijs
€ 299,-
Websitewww.sony.nl10Score100

Sony WH-H900N h.ear on 2

Met de h.ear-serie richt Sony zich op luisteraars die een hip design belangrijk vinden. De WH-H900N is namelijk te koop in vijf modieuze kleuren, waarbij de hoofdband, oorschelpen, oorkussens en zelfs het reishoesje volledig in deze kleur zijn gegoten. De behuizing oogt behoorlijk fors, wat het bovengemiddelde gewicht van 290 gram verklaart. Vergeleken met de eerder besproken WH-1000XM2 voelt dit exemplaar wat goedkoop aan. Dat zegt gelukkig nog niks over de geluidskwaliteit. Zoals we van Sony gewend zijn, is de balans tussen het hoog, midden en laag prima verzorgd. Naast de uitstekende audiokwaliteit komen er nog meer functies met de WH-1000XM2 overeen. Zo gebruik je het aanraakpaneel op de rechteroorschelp om het luisterapparaat te bedienen en stel je met een mobiele app diverse geluidsinstellingen in. Verder houdt de accu het zo’n 28 uur vol wanneer actieve ruisonderdrukking staat ingeschakeld. Een minpunt is dat Sony een nogal slap reishoesje meelevert zonder apart vak voor alle accessoires. Hoewel deze hoofdtelefoon een jaar geleden voor driehonderd euro in de schappen lag, is het product inmiddels ruim honderd euro goedkoper. Hierdoor is het luisterapparaat zeer interessant voor muziekfanaten die tegen een scherpe prijs een uitstekende geluidskwaliteit wensen, al zal het trendy design niet iedereen aanspreken.

©CIDimport

Sony WH-H900N h.ear on 2

Prijs
€ 199,-
Websitewww.sony.nl9Score90

Marshall MID A.N.C.

Marshall werd bekend als fabrikant van gitaarversterkers, maar tegenwoordig maakt het Engelse merk ook diverse hoofdtelefoons. De MID A.N.C. is een nieuw model met actieve ruisonderdrukking. Voor wie weleens een Marshall-hoofdtelefoon in handen heeft gehad, kent het design weinig verrassingen. Traditiegetrouw hebben de hoofdband en oorschelpen een zwart geribbelde afwerking, zodat het net lijkt of de behuizing bestaat uit leer. Het logo staat in gouden letters op iedere oorschelp, waardoor de behuizing een chique uitstraling heeft. De fabrikant levert ook een bijpassend opberghoesje mee. De oorkussens zijn wat compacter dan we van de overige hoofdtelefoons gewend zijn. Het betreft dan ook een on-ear-exemplaar met schelpen die dus bovenop je oren zitten. De oorkussens voelen prettig aan, maar helaas is de klemdruk best pittig. De kans op irritaties neemt hierdoor flink toe, zeker wanneer je een bril draagt. De hoofdtelefoon heeft een originele bediening die bestaat uit een goudkleurig joystickje op de linkeroorschelp. Na even oefenen wijzig je gemakkelijk het volume, skip je nummers en neem je inkomende oproepen aan. Actieve ruisonderdrukking (de)activeer je eenvoudig met een schakelaar. Omdat een on-ear-hoofdtelefoon het oor niet volledig afsluit, zijn omgevingsgeluiden beter te horen. De actieve ruisonderdrukking vangt weliswaar bijgeluiden op, maar de techniek is minder effectief vergeleken bij over-ear-hoofdtelefoons. De MID A.N.C. focust zich vooral op het hoog en laag, waardoor het middengebied wat achter blijft.

©PXimport

Marshall MID A.N.C.

Prijs
€ 269,-
Websitewww.marshallheadphones.com5Score50

Teufel Real Blue NC

Teufel heeft diverse hoofdtelefoons in zijn gamma, al verkoopt het Duitse merk momenteel slechts één exemplaar met actieve ruisonderdrukking. De Real Blue NC heeft op de linkeroorschelp een knopje waarmee je de functie in- of uitschakelt. Op de rechteroorschelp zien we een aan/uit-schakelaar, bluetoothknop en aanraakpaneel om muziek te reguleren. Het product is alleen in een zwarte uitvoering verkrijgbaar, dus de vormgeving oogt vrij sober. Verbinden via bluetooth gaat soepel, waarna de luistersessie kan beginnen. De hoofdtelefoon heeft een warme sound en ligt daardoor prettig in het gehoor. Wat betreft de dynamiek mag er wel een schepje bovenop, want de betere bluetooth-hoofdtelefoons in deze test klinken iets levendiger. Het basniveau is wel voldoende op peil. Verder vinden we de actieve ruisonderdrukking bij dit model niet zo effectief, want we horen nog best veel herrie op de achtergrond. Bovendien laat deze functie tijdens stille passages een merkwaardig ratelend geluid horen. Wellicht is het een defect, maar dat weten we niet helemaal zeker. De accu houdt het maximaal dertig uur uit wanneer je zowel bluetooth als actieve ruisonderdrukking hebt ingeschakeld. Teufel levert een stevig opberghoesje mee met daarin een apart etuitje voor alle accessoires.

©CIDimport

Teufel Real Blue NC

Prijs
€ 230,-
Websitewww.teufelaudio.nl5Score50

Conclusie

Zowel Sennheiser, Sony als Focal ontwikkelen bluetooth-hoofdtelefoons met een sublieme geluidskwaliteit. Het komt in deze test dan ook aan op kleine details, waarbij de Sennheiser PXC 550 Wireless en Sony WH-1000XM2 ons het beste bevallen. De PXC 550 klinkt fantastisch en is met een gewicht van 227 gram bovendien ook nog eens vederlicht. Bovendien levert Sennheiser dit product zeer compleet af, met onder meer een stevig opbergdoosje en een vliegtuig- en 6,3mm-adapter. De Sony WH-1000XM2 krijgt eveneens de maximale score, want naast een uitstekend geluid biedt dit product ook nog eens een zeer lange accuduur. Als redactietip bevelen we de Sony WH-H900N h.ear on 2 aan. Hoewel de Japanse fabrikant koos voor een ietwat goedkoop ogende vormgeving, klinkt deze hoofdtelefoon gewoon prima. Bovendien is dit product momenteel gunstig geprijsd.

©CIDimport

Waarom start een computer met een SSD binnen enkele seconden op, terwijl een oude harde schijf blijft ratelen? Het vervangen van een HDD door een SSD is de beste upgrade voor een trage laptop of pc. We leggen in dit artikel uit waar die enorme snelheidswinst vandaan komt en wat het fundamentele verschil is tussen deze twee opslagtechnieken.

Iedereen die zijn computer of laptop een tweede leven wil geven, krijgt vaak hetzelfde advies: vervang de oude harde schijf door een SSD. De snelheidswinst is direct merkbaar bij het opstarten en het openen van programma's. Maar waar komt dat enorme verschil in prestaties vandaan? Het antwoord ligt in de fundamentele technologie die schuilgaat onder de behuizing van deze opslagmedia.

De vertraging van mechanische onderdelen

Om te begrijpen waarom een Solid State Drive (SSD) zo snel is, moeten we eerst kijken naar de beperkingen van de traditionele harde schijf (HDD). Een HDD werkt met magnetische roterende platen. Dat kun je vergelijken met een geavanceerde platenspeler. Wanneer je een bestand opent, moet een fysieke lees- en schrijfkop zich naar de juiste plek op de draaiende schijf verplaatsen om de data op te halen. Dat fysieke proces kost tijd, wat we latentie noemen. Hoe meer de data op de schijf verspreid staat, hoe vaker de kop heen en weer moet bewegen en wachten tot de juiste sector onder de naald doordraait. Dit mechanische aspect is de grootste vertragende factor in traditionele opslag.

©Claudio Divizia

Flashgeheugen en directe gegevensoverdracht

Een SSD rekent definitief af met deze wachttijden omdat er geen bewegende onderdelen in de behuizing zitten. De naam 'Solid State' verwijst hier ook naar; het is een vast medium zonder rammelende componenten. In plaats van magnetische platen gebruikt een SSD zogenoemd NAND-flashgeheugen. Dat is vergelijkbaar met de technologie in een usb-stick, maar dan veel sneller en betrouwbaarder. Omdat de data op microchips wordt opgeslagen, is de toegang tot bestanden volledig elektronisch. Er hoeft geen schijf op toeren te komen en er hoeft geen arm te bewegen. De controller van de SSD stuurt simpelweg een elektrisch signaal naar het juiste adres op de chip en de data is direct beschikbaar.

Toegangstijd en willekeurige leesacties

Hoewel de maximale doorvoersnelheid van grote bestanden bij een SSD indrukwekkend is, zit de echte winst voor de consument in de toegangstijd. Een besturingssysteem zoals Windows of macOS is constant bezig met het lezen en schrijven van duizenden kleine systeembestandjes. Een harde schijf heeft daar enorm veel moeite mee, omdat de leeskop als een bezetene heen en weer moet schieten. Een SSD kan deze willekeurige lees- en schrijfopdrachten (random read/write) nagenoeg gelijktijdig verwerken met een verwaarloosbare vertraging. Dat is de reden waarom een pc met een SSD binnen enkele seconden opstart, terwijl een computer met een HDD daar soms minuten over doet.

©KanyaphatStudio

Van SATA naar NVMe-snelheden

Tot slot speelt de aansluiting een rol in de snelheidsontwikkeling. De eerste generaties SSD's gebruikten nog de SATA-aansluiting, die oorspronkelijk was ontworpen voor harde schijven. Hoewel dat al een flinke verbetering was, liepen snelle SSD's tegen de grens van deze aansluiting aan. Moderne computers maken daarom gebruik van het NVMe-protocol via een M.2-aansluiting. Deze technologie communiceert rechtstreeks via de snelle PCIe-banen van het moederbord, waardoor de vertragende tussenstappen van de oude SATA-standaard worden overgeslagen. Hierdoor zijn snelheden mogelijk die vele malen hoger liggen dan bij de traditionele harde schijf.

Misschien heb je wel eens een vraag gesteld aan een AI-chatbot als ChatGPT, Microsoft Copilot of Perplexity. Maar hoe ontwerp je zelf nu zo'n chatbot? Met de juiste tools is daar zelfs weinig tot geen programmeerwerk voor vereist. We bekijken twee uiteenlopende oplossingen.

Een AI-chatbot is een digitale gesprekspartner die wordt aangedreven door kunstmatige intelligentie. Meestal is de intelligentie gebaseerd op een taalmodel dat is getraind om mensachtige gesprekken te voeren. In tegenstelling tot traditionele op regels gebaseerde chatbots, die alleen vooraf ingestelde antwoorden geven, kan een AI-chatbot vrije tekst begrijpen en ‘natuurlijke’ reacties geven.

In dit artikel kijken we naar het bouwen van een eigen chatbot die je op je desktop of mobiel kunt gebruiken en zelfs op een eigen website kunt plaatsen. We bespreken twee manieren. De eenvoudigste is een no-code chatbotplatform dat het AI-gedeelte achter de schermen afhandelt en je via een gebruiksvriendelijke interface laat bepalen hoe de gespreksflow verloopt. Typische voorbeelden zijn Chatfuel en Chatbot voor zakelijke toepassingen. Daarnaast zijn er de meer toegankelijke Poe en Coze, die we hier behandelen. Onze tweede oplossing is technischer, maar flexibeler. Daarbij gebruik je de Application Programming Interface (API) van een AI-taalmodel om de AI-functionaliteit in je eigen omgeving te integreren. Hiervoor werken we graag met de online omgeving Google Colab.

Poe

Laten we starten met een gebruiksvriendelijke optie: het no-code chatbotplatform Poe (www.poe.com). Je kunt hier ook de app voor desktop of mobiel downloaden en installeren, met vrijwel dezelfde interface en functies als in de browser. De eerste keer maak je een account aan of meld je je aan met je Google- of Apple-account. Via Bots and apps kun je met allerlei AI-chatbots praten, maar in dit geval willen we vooral een eigen chatbot maken. Concreet gaat het om het creëren van een eigen ‘persona’ binnen een gekozen AI-model. Zo’n persona kun je zien als het perspectief, de rol of identiteit die je een AI-bot meegeeft.

Klik hiervoor op Create +. Je krijgt nu verschillende opties, zoals Image generation bot, Video generation bot en Prompt bot. Wij kiezen dit laatste.

Creatie

Je hoeft nu eigenlijk alleen maar een onlineformulier in te vullen. We doorlopen kort de belangrijkste onderdelen. Naast het gekozen bottype moet je een naam verzinnen. Omdat deze deel uitmaakt van de url, kies je bij voorkeur een originele, korte naam in kleine letters. Voeg ook een beschrijving toe, die zichtbaar is voor gebruikers van je bot.

Bij Base bot selecteer je een geschikt AI-model, bijvoorbeeld Claude-Haiku-3, GPT-4o-mini, GPT-5 of Grok-4. Afhankelijk van het model gelden er soms beperkingen. Poe-abonnees krijgen doorgaans uitgebreidere toegang tot de duurdere modellen.

Bij Prompt beschrijf je nauwkeurig en uitgebreid hoe de bot moet reageren. De optie Optimize prompt for Previews kun je uitgeschakeld laten. Vul bij Greeting message een welkomstwoord in dat de bot bij elke start toont. Het onderdeel Advanced kun je eigenlijk ongemoeid laten, maar interessant is wel dat je bij Custom temperature het ‘creativiteitsgehalte’ van de bot kunt instellen: hoe hoger de waarde, hoe creatiever en onvoorspelbaarder.

Bij Access kies je de zichtbaarheid van je bot. Wellicht is Only people with the access link de handigste optie, waarna de url zichtbaar wordt en je deze kunt verspreiden. Klik bovenin op Edit picture en kies of ontwerp een passend pictogram. Is alles ingevuld, klik dan onderin op Publish. Je bot is nu klaar voor gebruik. Om je bot te bewerken, hoef je deze maar bij Bots and apps te selecteren en via het knopje met de drie puntjes op Edit te klikken. Ook de optie Delete is beschikbaar.

GPT's van OpenAI

Binnen de omgeving van OpenAI (https://chat.openai.com) kun je ook je eigen AI-chatbots maken, de zogeheten GPT’s. Hiervoor heb je wel een plusabonnement nodig (23 euro per maand). Je bent daarbij ook beperkt tot de GPT-modellen van OpenAI, maar je kunt je creaties wel delen via een link of in de GPT-store.

In het kort werkt dit als volgt. Meld je aan en klik links op GPT’s. Klik rechtsboven op + Maken. Via Configureren stel je alles handmatig in, maar via Maken kan het ook ‘al converserend’. Beschrijf kort wat je GPT moet doen en voor wie. Laat de tool een naam en profielfoto voorstellen en beantwoord de vragen om toon en werking af te stemmen. Test je GPT in de preview en ga daarna naar Configureren, waar je naam, beschrijving, instructies en gespreksopeningen ziet. Bij Kennis kun je bestanden uploaden zodat je GPT ook informatie uit je eigen documenten haalt. Via Nieuwe handeling maken koppel je eventueel acties aan externe API’s, gebruik alleen API’s die je vertrouwt. Bevestig met Maken en bepaal hoe je je GPT deelt: Alleen ik, Iedereen met de link of GPT-winkel (in een zelfgekozen categorie). Rond af met Opslaan. Je kunt de link (https://chatgpt.com/g/<code><naam>) daarna kopiëren en verspreiden. Via GPT’s / Mijn GPT’s kun je eerder gemaakte GPT’s bewerken of verwijderen.

Je kunt ook je ook eigen ‘chatbots’ (GPT’s) ontwerpen, gebruiken en met anderen delen.

Poe biedt ook geavanceerdere mogelijkheden als een Server bot-type (waarmee je ook andere API’s kunt aanroepen). Via Knowledge base kun je verder eigen informatiebronnen toevoegen waaruit de bot kan putten. Voor complexere bots gebruiken we toch liever het no-code platform Coze (www.coze.com) dat veel extra opties kent. Meld je aan met je Google-account, klik op + Create in de linkerkolom en daarna op + Create bij Create agent.

Coze

Coze gebruikt de term agent in plaats van bot om duidelijk te maken dat je er een digitale assistent mee kunt maken die niet alleen met een AI-model antwoorden geeft, maar ook geheugen of context kan gebruiken en meerdere kanalen kan bedienen, zoals een website of een Discord-server, maar zover gaan we hier niet.

Vul een passende naam voor je bot of agent in en schrijf een korte maar duidelijke omschrijving, bijvoorbeeld “Deze bot haalt allerlei informatie uit onze eigen documenten rond computerbeveiliging.” Laat Personal geselecteerd bij Workspace en klik linksonder op het knopje om een geschikt pictogram te uploaden of klik op het sterretje om er een te laten genereren. Klik daarna op Confirm.

Uitwerking

Je komt nu in je dashboard waar je de bot verder vorm kunt geven. Ontwerp de persona door in het linkerdeelvenster een uitvoerige omschrijving van de bot in te vullen. Optimaliseer deze omschrijving snel met het blauwe knopje Auto Optimize prompt rechtsboven. Na bevestiging met Auto-optimize werkt Coze meteen een geoptimaliseerde prompt uit voor de persona. Klik op Replace om deze te gebruiken. In het rechterdeelvenster kun je je bot direct testen. De antwoorden komen uit de kennisdatabank van het geselecteerde model (zoals GPT-4o).

Wil je dat de bot ook uit eigen bronnen put, dan moet je deze eerst uploaden. Dit doe je in het middelste deelvenster, bij

Knowledge, waar je uit Text, Table en Images kunt kiezen. Klik op het plusknopje bij bijvoorbeeld Text en daarna op Create knowledge. Selecteer Text format en geef een naam aan je informatiebundel. Je kunt data ophalen uit bronnen als Notion of Google Doc, maar wij kiezen voor Local documents om eigen bestanden te uploaden. Klik op Create and import en versleep de gewenste documenten naar het venster. Klik daarna op Next (3x) en wat later zijn je documenten verwerkt. Rond af met Confirm en met Add to Agent rechtsboven. Je vindt je informatiebundel nu terug bij Knowledge en de bot put voortaan (ook) uit deze gegevens.

Om je bot beschikbaar te maken, klik je rechtsboven op Publish en daarna op Confirm. Je kunt hem op diverse platformen publiceren, onder meer in de Coze Agent Store. Selecteer een passende categorie en bevestig met Publish.

Extra's

Daarnaast biedt Coze nog diverse andere nuttige opties, zoals talrijke plug-ins. Klik hiervoor op het plusknopje bij Plugins of gebruik het A-knopje om automatisch geschikte plug-ins te laden op basis van je persona-beschrijving. Deze kun je meteen inzetten, eventueel na optimale afstelling via het tandwielpictogram.

API-sleutels

No code-platformen als Poe en Coze zijn handig, maar wil je meer flexibiliteit en schrik je niet terug voor enige basiscodering, dan werk je beter met de API van een AI-model. Deze fungeert als tussenpersoon die je script en de AI-dienst laat communiceren via een set regels en commando’s. We gaan uit van de API van OpenAI (GPT) en maken eerst een sleutel aan om de API-interface te gebruiken. Ga naar https://platform.openai.com/api-keys, meld je aan met je account (zoals Google) en klik op +Create new secret key. Geef de sleutel een naam, bijvoorbeeld aibot, en klik op Create secret key. Klik daarna op Copy en bewaar de sleutel op een veilige plek. Rond af met Done: de sleutel is nu toegevoegd. Je kunt deze hier op elk moment ook weer intrekken.

Interactie

Een snelle manier om een script te maken dat deze API aanroept, is via het gratis Google Colab (https://colab.research.google.com), een online notitieboek voor Python. Meld je aan met je Google-account, klik op + Nieuw notebook of ga naar Bestand en kies Nieuw notebook in Drive, en geef het ipynb-bestand (Interactive PYthon NoteBook) een zinvolle naam. Het notebook wordt automatisch in je Google Drive bewaard en is bereikbaar via het pictogram met de oranje cirkels.

Klik nu op + Code voor je eerste codecel, waarmee je de OpenAI-bibliotheek installeert:

!pip install openai

Voer dit uit met het pijlknopje en klik vervolgens op + Code voor de tweede cel met de volgende code:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

response = client.chat.completions.create(

    model="gpt-3.5-turbo",

    messages=[{"role": "user", "content": "Wat weet je over Haarlem( Nederlands)?"}]

)

print(response.choices[0].message.content)

Je laadt hierbij eerst de geïnstalleerde Python-bibliotheek en zet je geheime sleutel in de clientconfiguratie. Vervolgens stuur je een chataanvraag naar OpenAI en bewaar je het antwoord in de variabele ‘response’. Vervolgens haal je de tekst van het (eerste) antwoord op en druk je dit af in de uitvoer van de code-cel.

Eigen chatbot

 We gaan nu een stap verder en maken er een heuse chatbot van die via een while-lus een doorlopend gesprek kan voeren:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="<je_API-sleutel>")

messages=[

    {"role":"system","content":"Je beantwoordt elke prompt leuk, maar correct, met een rijmschema zoals ABAB of ABBA"}]

while True:

  user_input=input("Jij:")

  if user_input.lower() in ["stop","exit","quit"]:

    break

  messages.append({"role":"user","content":user_input})

  response=client.chat.completions.create(

      model="gpt-4o",messages=messages)

  bot_reply=response.choices[0].message.content

  print("Bot:",bot_reply)

  messages.append({"role":"assistant","content":bot_reply})

Zolang de gebruiker geen stopwoord invoert, blijft de lus actief. De bot antwoordt in de stijl en taal die je zelf hebt vastgelegd in de systeemrol (zie coderegel 3). Met de methode-aanroep messages.append voeg je telkens een nieuw bericht van zowel de gebruiker (user) als de bot (assistant) toe aan de gespreksgeschiedenis.

Mocht je ergens een fout hebben gemaakt in je script, dan is de kans groot dat je via de knop Fout uitleggen nuttige feedback krijgt en met de knop Accepteren (en uitvoeren) de fout zelfs automatisch kunt laten verbeteren.

In het kader ‘Mooi gepresenteerd’ lichten we kort toe hoe je dit script bijvoorbeeld ook op een eigen webpagina kunt laten draaien.

Mooi gepresenteerd

Je Colab-script werkt, maar het oogt niet fraai en je wilt het natuurlijk mooi gepresenteerd met anderen delen. Dit doe je het makkelijkst met Gradio, een opensource-Python-bibliotheek waarmee je snel een webinterface rond je script bouwt. Installeer en importeer daarvoor eerst Gradio in je Colab-omgeving:

!pip install -q gradio

import gradio

Via www.kwikr.nl/colabcode vind je de code (als py-bestand) waarmee je rond het Colab-script met Gradio een eenvoudige webinterface genereert. Deze verschijnt in je Colab-omgeving, maar je krijgt ook een publieke url te zien waar je de interface rechtstreeks kunt openen (https://<code>.gradio.live).

Dankzij de volgende aanroep in de laatste coderegel kunnen bezoekers van deze webpagina je chatbot-script ook als PWA-app op hun pc bewaren en starten:

demo.launch(share=True,pwa=True)

Een alternatief is deze webpagina via een <iframe>-instructie in de html-code van je eigen site op te nemen:

<iframe src=https://<code>.gradio.live></iframe>

Gradio heeft een eenvoudige webinterface gecreëerd voor ons chatbotscript.