Als je je werkgeheugen uitbreiden wilt, dan is het belangrijk dat je precies de juiste modules koopt. We vertellen je hoe je ram verwisselen kunt en wat alle specificaties precies betekenen. Daarna presteert je pc sneller dan ooit tevoren.

Je pc heeft ram (random access memory) nodig om de processen in je computer te kunnen uitvoeren. Het kan lastig zijn om precies te weten te komen welk type ram je nodig hebt en wat de verschillen tussen allerlei ram-types zijn. Daarom nemen we alles rondom het geheugen eens onder de loep.

Je computer heeft twee vormen van geheugen nodig om te kunnen functioneren: vaste opslag en ram. Vaste opslag is bijvoorbeeld je interne ssd-schijf, een externe harde schijf of een dvd. De data worden hier naartoe geschreven om voor langere tijd toegankelijk te zijn. 

Dit type geheugen wordt ook wel non-volatile memory (niet vluchtig) genoemd. Als de stroomvoorziening wordt onderbroken, staat de data er nog gewoon op.

Zo werkt ram

De tegenhanger van volatile memory is ram, het interne geheugen. Start je je pc opnieuw op, dan is je ram weer beschikbaar voor andere processen. Stel, je hebt 8 GB intern geheugen in je pc. Dat is in principe volledig beschikbaar zodra je je pc aanzet.

Als eerste wordt het besturingssysteem opgestart, dat snoept in de meeste gevallen 1 tot 2 GB van je ram af. Elk geopend programma stopt ook wat data in het geheugen. Sluit u een programma, dan wordt deze ruimte weer beschikbaar voor andere zaken.

©PXimport

Soorten geheugen

Elk moederbord heeft een ander soort geheugen nodig. Er zijn vele formaten en afmetingen en binnen elk formaat zijn er ook nog veel verschillen. Je computer is hier vaak heel strikt in, een verkeerd ram-reepje past fysiek niet in je moederbord of wordt niet herkend door je besturingssysteem.

Vroeger bestond er dram en sram. Dram (dynamisch ram) is een erg goedkoop geheugen en wordt het meest gebruikt in computers en smartphones. Sram (statisch ram) is veel sneller en daarmee veel duurder. Het wordt voornamelijk gebruikt voor cpu-caches waar het meestal om megabytes in plaats van gigabytes draait.

Sdram staat voor synchronous dram en is een type geheugen dat geoptimaliseerd is voor computers. Uiteraard zijn er ook weer verschillende soorten sdram, ddr is een term die je vaak ziet. Ddr staat voor double data rate synchronous dram. Inmiddels zijn we aanbeland bij generatie 4, vandaar dat je vaak ddr4 tegenkomt.

©PXimport

Lpddr4 betekent dat het ook nog eens weinig stroom verbruikt, vandaar de toevoeging lp (low power). Dit vinden we eigenlijk uitsluitend in laptops, waar het stroomverbruik belangrijk is . 

Het nadeel van lpddr is dat het altijd langzamer is dan normaal ddr en daarom is er weinig noodzaak om dit in een desktop te installeren. Eigenlijk hebben we het bij lpddr4 over low power double data synchronous dynamic random access memory 4. 

Naast het type geheugen is ook het formaat belangrijk. In desktop-pc’s wordt voornamelijk gebruikgemaakt van dimm-modules (dual in-line memory module). Dit zijn reepjes met een 288pins-connector die je in het moederbord van je pc klikt.

©PXimport

Vroeger hadden dimm-modules overigens minder connectoren. Ddr2-geheugen heeft bijvoorbeeld een 240pins-connector. We hebben het hier over geheugenreepjes voor desktops. De mobiele variant van een dimm heet so-dimm (small outline dimm).

Ddr4 voor laptops heeft een 260pins-connector en is kleiner zodat het in een laptop past. Overigens kan het zijn dat in je laptop het geheugen is gesoldeerd op het moederbord. In dat geval is het niet mogelijk om je interne geheugen te verwisselen.

Capaciteit en snelheid

Ddr4 is verkrijgbaar in verschillende groottes. Met grootte bedoelen we de capaciteit. De grootste ddr-module kan 64 GB herbergen, de kleinste zijn vaak 2 GB. Geheugen moet je in de meeste computers overigens in paren installeren, het is handig om geheugen met dezelfde specificaties (en als het kan van hetzelfde merk) te gebruiken.

In veel gevallen is de installatie van twee reepjes van bijvoorbeeld 4 GB ook handiger dan één reepje van 8 GB, dit bevordert de doorvoersnelheid. Elk geheugenreepje heeft een bepaalde snelheid, deze wordt uitgedrukt in megahertz (MHz). 

Ddr4 begint bij 1600 MHz en loopt op tot 3200 MHz . Sommige websites hanteren niet de MHz-snelheden bij het classificeren, maar gebruiken het voorvoegsel pc4 en multipliceren het aantal MHz met acht. Als je dus ergens pc4-25600 ziet staan, betekent dit dat het een ddr4 is met een snelheid van 3200 MHz.

Ram kopen: Waar nog meer op letten?

©PXimport

Als je geheugen online wilt bestellen, dan staan er vaak nog een aantal specificaties bij een module. Deze zijn niet heel belangrijk, maar het is toch interessant om te weten wat deze termen betekenen. Vaak zie je de term non-ecc opduiken. Dit staat voor error code correction. Een moederbord kan vragen om alleen ecc-geheugen te gebruiken (of juist te weigeren). Dit staat allemaal beschreven in de specificaties van je moederbord.

Een andere term die je tegenkomt, is buffered of registered. Registered geheugen wordt soms aangeduid als rdimm en is duurder dan unregistered geheugen (udimm). Dan is er nog de cl-waarde, dit staat voor column address strobe latency. De cl-waarde wordt in nanoseconden weergegeven. Een lagere waarde betekent dat de vertraging minder is. Dit moet je wel met een korreltje zout nemen, want de vertraging is ook afhankelijk van de kloksnelheid.

De termen x8 en x16 houdt verband met databandbreedte, x8 komt veel vaker voor dan x16. Dan is er nog de zogenoemde memoryrank, dit kan single-, dual- of quadrank zijn en geeft aan hoe het geheugen op de chip is geïnstalleerd. Ram-fabrikant Crucial duidt dit aan als 1rx4, 2rx4 of 2rx8. 

Inbouwen maar!

Wil je zelf ram verwisselen en weet je zeker dat je het juiste werkgeheugen hebt gekocht? Dan kun je deze gaan inbouwen. Voordat je het interne geheugen van je computer of laptop verwisselt, is het van belang dat je je statisch ontlaadt. 

Dit kan met een antistatische mat of armband waarvan je de ene kant om je pols bindt en de andere kant aan een geaard element vastmaakt, zoals een computerkast. Ben je niet geaard, dan kan een statische schok ervoor zorgen dat je de componenten in je computer ruïneert.

©PXimport

Hoe je het geheugen wisselt, is per computer verschillend. Bij de meeste desktopcomputers druk je echter met twee handen op beide plastic klemmetjes die het geheugen vasthouden. Het geheugen komt een beetje omhoog en je kunt het er zo uitnemen. 

Het nieuwe geheugen prik je er daarna voor in de plaats. Je leest: het daadwerkelijk omwisselen van ram is niet zo ingewikkeld. Maar het juiste geheugen vinden is wel even een klusje. Hopelijk ben je door dit artikel goed op weg geholpen.

Je laptopaccu lijkt altijd leeg te zijn op het moment dat er nergens een stopcontact te bekennen is. Met de juiste software-instellingen pers je echter makkelijk een uur extra uit je apparaat, zonder dat je daarvoor technisch onderlegd hoeft te zijn. Wij leggen uit aan welke knoppen je precies moet draaien voor maximaal resultaat.

Er is weinig irritanter dan een laptop die in de spaarstand schiet of uitvalt terwijl je in de trein net de laatste hand legt aan een belangrijk document. Veel gebruikers denken bij een snel leeglopende batterij direct dat de hardware versleten is en kijken alweer naar een nieuwe laptop. Vaak is de accu zelf echter nog prima in orde, maar gaat het besturingssysteem slordig om met de beschikbare energie. Fabrieksinstellingen zijn namelijk vaak gericht op maximale prestaties en helderheid, niet op uithoudingsvermogen. In dit artikel leer je hoe je de regie terugpakt en de energievreters in toom houdt, zodat je met een gerust hart de dag doorkomt.

Waar die energie eigenlijk naartoe lekt

Om te begrijpen hoe je accucapaciteit bespaart, moet je eerst weten waar de energie aan opgaat. De twee grootste verbruikers in een laptop zijn vrijwel altijd het beeldscherm en de processor. Het scherm vreet stroom om pixels te verlichten; hoe feller het scherm, hoe sneller de teller tikt. Daarnaast speelt de verversingssnelheid een rol. Veel moderne schermen verversen het beeld 120 keer per seconde (120 Hz). Dat kijkt heel rustig, maar kost aanzienlijk meer rekenkracht dan de standaard 60 Hz.

Onder de motorkap is de processor continu bezig met het verwerken van taken. Een veelvoorkomende misvatting is dat je handmatig alle programma's moet afsluiten om stroom te besparen. Dat is maar ten dele waar, want moderne systemen zijn heel goed in het bevriezen van apps die je niet gebruikt. Wat wél energie kost, zijn achtergrondprocessen die actief blijven synchroniseren, zoals cloudopslagdiensten of mailprogramma's die elke minuut checken op nieuwe berichten. Ook randapparatuur die stroom trekt via de usb-poort, zelfs als je deze niet actief gebruikt, snoept procenten van je lading af.

Besparen tijdens eenvoudige taken

De energiebesparende modus is je beste vriend wanneer je taken uitvoert die weinig rekenkracht vereisen. Denk hierbij aan tekstverwerken, e-mailen, webbrowsen of het invullen van spreadsheets. In deze scenario's heb je de volledige kracht van je processor en videokaart simpelweg niet nodig. Door in Windows of macOS te kiezen voor de energiebesparende modus, klokt de processor zichzelf terug. Hij werkt dan letterlijk iets langzamer, maar voor administratieve taken merk je daar in de praktijk niets van. De letters verschijnen nog steeds direct op je scherm zodra je ze typt.

Daarnaast is dit het moment om eens kritisch naar je schermhelderheid te kijken. Binnenshuis is een helderheid van 50 tot 60 procent vaak meer dan voldoende om comfortabel te kunnen werken. Werk je vooral 's avonds? Dan kan het zelfs nog lager. Ook het uitschakelen van toetsenbordverlichting levert in deze context pure winst op. Het zijn kleine percentages per uur, maar op een hele werkdag maakt dit het verschil tussen wel of niet de oplader moeten pakken.

©PXimport

Prestaties boven accuduur

Er zijn momenten waarop je de batterijbesparingsinstellingen beter uit kunt laten, of zelfs agressief moet vermijden. Zodra je aan de slag gaat met zware grafische taken, zoals videobewerking, 3D-rendering of serieuze gaming, werkt een besparingsmodus averechts. De software knijpt de toevoer van stroom naar de componenten af, wat resulteert in een haperend beeld, trage exporttijden en een frustrerende gebruikservaring.

In deze gevallen heeft de hardware ademruimte nodig om te kunnen presteren. Als je probeert te gamen op een besparingsstand, zal het systeem de prestaties van de grafische chip zo ver terugschroeven dat het spel onspeelbaar wordt. Bovendien duurt het renderen van een video in spaarstand veel langer, waardoor het scherm en de schijf langer actief moeten blijven, wat onderaan de streep soms zelfs méér energie kost dan een korte piekbelasting op vol vermogen. Hier geldt: efficiëntie door snelheid is soms zuiniger dan traagheid.

Situaties waarin instellingen het niet meer redden

Hoewel je met software veel kunt optimaliseren, zijn er harde grenzen waarbij geen enkele instelling je meer gaat redden. Je moet realistisch zijn over de fysieke staat van je apparaat.

Ten eerste is er de chemische degradatie. Als de maximale capaciteit van je accu (ook wel battery health geheten) onder de 70 procent is gezakt, kun je instellen wat je wilt, maar de rek is er fysiek uit. De batterijcellen kunnen de lading simpelweg niet meer vasthouden. Ten tweede is oververhitting een doodsteek voor je accuduur. Als de ventilatoren van je laptop continu staan te loeien omdat de koelkanalen vol stof zitten, kost dat enorm veel energie. Warmte is in feite verspilde energie. Tot slot helpt software niet als je zware externe apparaten zonder eigen voeding aansluit. Een externe harde schijf die zijn stroom via de laptop krijgt, trekt de accu leeg alsof het een rietje in een pakje sap is, ongeacht je schermhelderheid.

Creëer je eigen energieprofiel

Om echt grip te krijgen op je verbruik, moet je de instellingen afstemmen op jouw specifieke gedrag. Begin met de slaapstand-instellingen. Veel mensen laten hun laptop openstaan als ze even koffie gaan halen, waarbij het scherm zomaar tien minuten op volle sterkte blijft branden. Stel in dat het scherm al na twee of drie minuten inactiviteit uitgaat. Dat is de makkelijkste winst die je kunt boeken.

Kijk ook naar je randapparatuur. Gebruik je een externe monitor? Zorg dan dat je laptop zo is ingesteld dat het interne scherm volledig uitschakelt, en niet 'zwart maar aan' blijft staan. Gebruik je veel bluetooth-apparaten? Schakel bluetooth uit als je ze niet gebruikt; het constant scannen naar verbindingen kost stroom. Voor gebruikers met een oledscherm is er nog een extra truc: gebruik een donkere modus. Bij oledschermen verbruiken zwarte pixels namelijk helemaal geen energie, in tegenstelling tot traditionele lcd-schermen waar de achtergrondverlichting altijd aan staat.

Balans tussen snelheid en stopcontact

Het verlengen van je accuduur is uiteindelijk een balansspel tussen comfort en noodzaak. De grootste winst behaal je door de schermhelderheid te temperen en de slaapstand agressiever in te stellen, zodat je geen energie verspilt in de pauzes. Wees niet bang om de energiebesparingsmodus standaard aan te zetten voor alledaags werk; de moderne processors zijn krachtig genoeg om dat zonder haperingen op te vangen. Pas als je merkt dat je laptop traag reageert bij zwaardere taken, is het tijd om de teugels weer iets te laten vieren. Zo bepaal jij hoelang de werkdag duurt, en niet je batterij.

Een medley gebaseerd op soundtracks uit Super Mario-games van het Jazzorkest 8-Bit Big Band heeft afgelopen zondagnacht een Grammy gewonnen.

De medley ‘Super Mario Praise Break’ won een Grammy Award voor beste arrangement (instrumentaal of a capella). In de medley zijn nummers als Gusty Garden Galaxy uit Super Mario Galaxy en Bomb-Omb Battlefield uit Super Mario 64 te horen.

De 9-Bit Big Band is afkomstig uit New York en heeft al eens eerder een Grammy gewonnen voor gamemuziek. In 2022 won het orkest een Grammy voor het nummer Meta’s Knight’s Revenge uit de SNES-game Kirby Superstar.

De Grammy Awards

De Grammy Awards worden al sinds 1959 georganiseerd en worden gezien als een van de belangrijkste prijzen voor muziek ter wereld. Ze worden vaak vergeleken met de Oscars, die worden uitgereikt aan films. Dit jaar won Bad Bunny de prijs van album van het jaar, en ging Billie Eilish er vandoor met een Grammy voor nummer van het jaar. Overigens won Austin Wintory een Grammy in de categorie beste gamesoundtrack voor de soundtrack van Sword of the Sea.

De Super Mario-reeks van Nintendo valt op diverse spelcomputers van het bedrijf te spelen, waaronder de Nintendo Switch 2 en Nintendo Switch. Onder de meest recente grote hoofddelen vallen Super Mario Wonder en Super Mario Odyssey.